Marszowice () – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.

Informacje ogólne Wieś znajduje się 6,5 kilometra od Oławy. Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 346.

Podział administracyjny W okresie pruskim Marszowice były siedzibą gminy (choć w 1885 roku podlegały gminie z siedzibą w Gaju Oławskim (Goy)), natomiast urząd stanu cywilnego właściwy miejscowości znajdował się w Gaju Oławskim (Goy, później Göllnerhain). Od 1816 r. Marszowice znajdowały się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. należała do wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Do 1928 r. Marszowice podzielone były na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz obszar dworski (Gutsbezirk). W 1928 r. w wyniku reformy administracyjnej likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Marszowice (Marschwitz) został połączony z wsią gminną o tej samej nazwie, a część obszaru dworskiego została wchłonięta przez wieś gminną Stanowice (Stannowitz) i miasto Oławę (Ohlau).

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 Marszowice należały do gminy PolwicaWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1959 wieś należała do gromady Gaj OławskiUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), a w latach 1960-1968 wieś należała do gromady GodzinowiceUchwała Nr 7 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 24 marca 1959 r. w sprawie połączenia gromady Gaj Oławski z gromadą Niwnik w powiecie oławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 30), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad. W latach 1968-1972 wieś należała do gromady WierzbnoUchwała Nr XXI/110/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 maja 1968 r. w sprawie zniesienia, łączenia i utworzenia niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 sierpnia 1968 r., Nr. 6, Poz. 33). Od 1973 r. wieś jest częścią gminy wiejskiej OławaUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś była częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Obszar wsi był zamieszkiwany ok. 2000 roku p.n.e. przez ludność kultury unietyckiej, a we wsi znaleziono cmentarzysko ze zmarłymi pochowanymi w pozycji podkurczonej na boku wraz z glinianymi naczyniami, bronią, narzędziami, ozdobami i częściami stroju. Znaleziono też ślady osadnictwa na terenie współczesnej wsi z późniejszych epok.

Wieś z XIII w. o układzie owalnicy z prostokątną nawsią. Została ona założona ok. 1250 r. przez Marsona z walońskiego rodu Gallicus (Walch), będącego prawdopodobnie marszałkiem lub koniuszym na dworze księcia wrocławskiego Henryka I Brodatego. W 1253 r. prawo do pobierania dziesięciny z Marszowic rościło opactwo św. Wincentego na Ołbinie (dzisiaj część Wrocławia). W 1266 r. jako właściciel wsi jest wspomniany rycerz Eberhard z Marszowic (de Marschowitz), którego brat, Szymon Gallicus, był opiekunem księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego oraz palatynem wrocławskim i kasztelanem ścinawskim, wieluńskim i niemczańskim na jego dworze. Eberhard i Szymon wspólnie posiadali oprócz Marszowic też Świętą Katarzynę, Blizanowice, Szymanów i Wawrzynie.

W 1310 r. wieś otrzymała lokację na prawie niemieckim. W drugiej połowie XIII w. lub na przełomie XIII i XIV w. we wsi powstała wieża mieszkalna, posiadana przez ród Gallicus lub z Marszowic (von Marschwitz). W 1322 r. wieś posiadał Henryk (Henczo), syn Eberharda z rodu Gallicus lub z Marszowic (von Marschwitz). Wieś odziedziczył w 1322 r. syn Hencza, Mroczko. Wieś należała później do rodu Borszniców (von Borschnitz), lecz w 1360 r. wieś jest wspomniana już jako własność rodu Prittwitzów. W 1335 r. po raz pierwszy jest wspomniany we wsi kościół. W 1357 r. we wsi znajdował się majątek ziemski o wielkości 7 łanów oraz sołectwo o powierzchni 3 łanów. mały|Pałac z folwarkiem w Marszowicach w połowie XVIII w. na rycinie autorstwa Friedricha Bernharda Wernera. W pierwszej połowie XV w. wieś należała do rodu von Schenk, a w latach 1450-1472 wieś należała do rodu von Pogarell. Wieś w drugiej połowie XV w. i w XVI w. należała do rodu von Schenk, a w 1599 r. jako właściciel jest wspomniany Heinrich von Schenk. Od 1530 r. kościół we wsi był wyznania ewangelickiego. W 1620 r. właścicielem wsi był Friedrich von Hengel. W 1652 r. wieś miała powierzchnię ponad 10 łanów, a w 1664 r. we wsi powstała szkoła ewangelicka. W drugiej połowie XVII w. wieś należała do rodu von Heugl, a na początku XVIII w. do rodu von Mutschelnitz. W 1783 r. jako właściciel wsi jest wspomniany ród von Hubrich, a w 1819 r. majątek we wsi posiadał ród von Rosenberg-Lipinsky. W 1830 r. majątek we wsi posiadał królewski radny rejencyjny von Heinen. W 1830 r. szkoła ewangelicka we wsi miała jednego nauczyciela.

W 1833 r. majątek w Marszowicach kupił Adam Friedrich von Eicke z Polwicy, który jest wspomniany jako właściciel majątku w 1845 r.. Po śmierci Adama Friedricha von Eicke w 1862 r. majątek w Marszowicach i Pełczycach odziedziczył rotmistrz August von Eicke. Między 1876 a 1886 r. majątek w obu miejscowościach odziedziczył Siegfried von Eicke und Polwitz, który jest wspomniany jako właściciel dóbr rycerskich w Marszowicach w 1894 r.. Dziedzicem majątku po Siegfriedzie von Eicke und Polwitz był jego syn Dietrich von Eicke und Polwitz, który był posiadaczem majątków ziemskich w Marszowicach, Pełczycach i Gaju Oławskim od 1931 r., i który jest wspomniany jako właściciel majątku rycerskiego w Marszowicach w 1937 r.. Dietrich von Eicke und Polwitz był członkiem niemieckiej nazistowskiej Schutzstaffel o numerze 171 528 w stopniu SS-Unterscharführera oraz walczył w czasie II wojny światowej w formacjach SS. Pod koniec II wojny światowej w 1945 r. pałac został uszkodzony w wyniku walk między Wehrmachtem a Armią Czerwoną.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Marszowice nosiły następujące nazwy:

1253 r.: Marsonici w XIV w. Marschowitz 1321 r.: Marschowicz 1322 r.: Marsow 1362 r.: Marschowicz 1783 r.: Marschwitz lub Marschwiz do 1830 r. także Marszeris do 1945 r. Marschwitz (niemiecka nazwa wsi) 1945-1947 r.: Marszewice (nazwa wsi nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku) od 1947 r. Marszowice (obecna nazwa wsi) Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zalicza niemiecką nazwę wsi "Marschwitz" do grupy nazw wsi wywodzących się od nazw zawodów uprawianych przez ich mieszkańców. Adamy wymieniał starosłowiańską nazwę wsi "Marschowitz" oraz znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Pferdehirtendorf".

Gospodarka W 1783 r. we wsi znajdował się folwark oraz młyn. W połowie XIX w. oprócz pałacu szlacheckiego, folwarku i młynu we wsi znajdowały się karczma, browar, gorzelnia, kuźnia, 10 zakładów rzemieślniczych i 3 sklepy. W 1845 r. we wsi odnotowano hodowlę 1600 owiec merynosów i 189 sztuk bydła, uprawę tytoniu, lnu i rzepaku oraz działalność pszczelarską.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 402 ha, z czego pola uprawne stanowiły 356 ha, łąki 23 ha, a lasy 2 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 34,47 marek niemieckich za hektar pola, 23,50 marek za hektar łąki i 11,75 marek za hektar lasu. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) w tym samym roku wynosiła 209 ha, z czego pola uprawne stanowiły 181 ha, łąki 21 ha, a lasy 2 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 29,77 marek niemieckich za hektar pola, 23,89 marek za hektar łąki i 10,97 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 606,7 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 30,25 reichsmarek za hektar. W latach 1910-1966 we wsi istniała stacja kolejowa z ładownią kolejową na trasie linii kolejowej Oława-Boreczek. Najbliższa wsi stacja pruskich kolei państwowych znajdowała się w Lizawicach (Leisewitz).

W okresie PRL-u i do 1993 r. we wsi znajdował się zakład rolny będący częścią jednostki w Polwicy należącej do państwowego gospodarstwa rolnego w PolwicyPaweł Poławski oraz inni, Monografia powiatu oławskiego, s. 11. Majątek we wsi z pałacem należał w okresie PRL-u do Stacji Hodowli Roślin w Polwicy, która opuściła majątek i pałac w 1991 r..

Teraźniejszość We wsi znajduje się kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, będący kościołem filialnym parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej w Oławie-Nowym Otoku należącej do dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. We wsi znajduje się też cmentarz komunalny.

Wieś posiada sieć wodociągową, lecz nie jest skanalizowana.

We wsi funkcjonuje od 2005 r. klub piłki nożnej LKS Orzeł Marszowice, który w sezonie 2026/27 brał udział w meczach klasy okręgowej w grupie Wrocław, a także uczestniczył w Pucharze Polski w grupie Dolnośląski ZPN - Wrocław. W sezonie 2024/25 klub brał udział w barażach o udział w IV lidze. Powstanie klubu sfinansowane zostało przez firmę „Stal-Fox”. Barwy klubu Orzeł Marszowice to niebiesko-biały, a klub rozgrywa mecze na stadionie o pojemności 100 miejsc siedzących, wybudowanym w 2006 r..

We wsi znajduje się świetlica wiejska. We wsi funkcjonuje od 2023 r. Koło Gospodyń Wiejskich Marszowice, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: kościół filialny pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny, murowano-szachulcowy, barokowy z XV w., XVIII w. W prezbiterium nagrobek rycerski z 1590 r., zespół pałacowy: ruina pałacu, z XIV-XVII w., 1833 r. park, z XVIII w., zmiany w pierwszej połowie XIX w. cmentarzysko z epoki późnego neolitu (do ok. 1800 p.n.e) z ceramiką zdobioną sznurem w charakterystyczny ornament, stąd pochodzi nazwa kultury marszowickiej. Ponadto według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się, oprócz kościoła pw. Narodzenia NMP, ruiny pałacu i parku pałacowego, następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz poewangelicki obok kościoła pw. Narodzenia NMP cmentarz poewangelicki na południowy zachód od wsi oficyna, dwie obory, dwie stodoły i spichlerz w zespole pałacowym. domy mieszkalne nr 1, 2, 17, 19, 25, 27, 30, 31, 33, 36, 38, 40, 42, 44, 46, 47 budynki mieszkalno-gospodarcze nr 3, 4, 37, 50 zespół mieszkalno-gospodarczy nr 15 z domem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym domy mieszkalne nr 16, 22, 29, 43, 45 z budynkami gospodarczymi. zespół mieszkalno-gospodarczy nr 21 z domem mieszkalnym, stajnią, stodołą i ogrodzeniem. zespoły mieszkalno-gospodarcze nr 23, 35 dom mieszkalny nr 28 z stodołą i oborą zespół mieszkalno-gospodarczy nr 34 z domem mieszkalnym, budynkiem gospodarczym i stodołą