Przemysław Roman Czapliński (ur. 6 listopada 1962 w Poznaniu) – polski krytyk literacki, profesor literatury współczesnej. Pracuje w Instytucie Filologii Polskiej UAM. Członek korespondent Polskiej Akademii Nauk.
Życiorys Absolwent Liceum Ogólnokształcącego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Doktoryzował się w 1992, habilitował w 1998, a rok później uzyskał stanowisko profesora na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza. Tytuł profesora otrzymał w 2002 rokuPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 czerwca 2002 r. nr 115-7-2002 o nadaniu tytułu naukowego profesora (). W latach 2002–2008 pełnił funkcję kierownika Pracowni Krytyki Literackiej (na Wydziale Filologii Polskiej UAM), od 2008 jest kierownikiem specjalności krytycznoliterackiej (od 2015 nazwa specjalności: Krytyka i praktyka literacka). W latach 2001–2006 był redaktorem czasopisma Poznańskie Studia Polonistyczne; od 2016 wchodzi w skład redakcji czasopisma „Teksty Drugie”. W latach 2002–2006 był członkiem Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej Akademii Nauk. W latach 1997–2001 oraz 2010–2013 wchodził w skład jury Nagrody Literackiej Nike, od 2008 zasiada w jury konkursu teatralnego poświęconego polskiej dramaturgii współczesnej „Metafory rzeczywistości”. Autor wielu publikacji krytycznoliterackich (m.in. Ślady przełomu. O prozie polskiej 1976–1996, Ruchome marginesy: szkice o literaturze lat 90.).
W 2016 został wybrany na członka korespondenta Polskiej Akademii Nauk.
Nagrody i nominacje 1993 – II nagroda w Konkursie Fundacji im. Konrada i Marty Górskich 1996 – Medal Młodej Sztuki 1997 – Nagroda im. Ludwika Frydego, przyznawana przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Krytyki Literackiej 1998 – Nagroda Fundacji im. Kościelskich 1999 – Nagroda Prezesa Rady Ministrów 2004 – Nagroda im. Kazimierza Wyki 2014 – Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” nadawany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2017 – nominacje za książkę Poruszona mapa: do nagrody im. Jerzego Giedroyca; do Górnośląskiej nagrody Orfeusz 2017 – nagroda im. Jana Długosza za książkę Poruszona mapa 2019 – Nagroda Marszałka Województwa Wielkopolskiego w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony dóbr kultury 2020 – nagroda American Association of Teachers of Slavic and East European Languages przyznawana najlepiej zredagowanej wieloautorskiej książce naukowej (AATSEEL Annual Award for the Best Edited Multi-Author Scholarly Volume) za dzieło Being Poland: A New History of Polish Literature and Culture since 1918, edited by Tamara Trojanowska, Joanna Niżyńska, and Przemysław Czapliński, with the assistance of Agnieszka Polakowska (University of Toronto Press, 2018) 2020 – Nagroda Michaela Henry’ego Heima za rok 2020 (The 2020 Michael Henry Heim Prize in Collegial Translation) za przekład artykułu Katastrofa wsteczna dokonany przez Joannę Trzeciak Huss (Kent State University) 2025 – Nagroda im. prof. Tadeusza Kotarbińskiego za wybitne dzieło naukowe z zakresu nauk humanistycznych
Publikacje Tadeusz Konwicki, Poznań 1994 Poetyka manifestu literackiego 1918–1939, Warszawa 1997 Ślady przełomu. O prozie polskiej 1976–1996, Kraków 1997 () Literatura polska 1976–1998. Przewodnik po prozie i poezji, Kraków 1999 (wraz z Piotrem Śliwińskim) Kontrapunkt. Rozmowy o książkach, Poznań 1999 (wraz z Piotrem Śliwińskim) Wzniosłe tęsknoty. Nostalgie w prozie lat dziewięćdziesiątych, Kraków 2001 Mikrologi ze śmiercią: motywy tanatyczne we współczesnej literaturze polskiej, Poznań 2001 Ruchome marginesy: szkice o literaturze lat 90, Kraków 2002 () Świat podrobiony. Krytyka i literatura wobec nowej rzeczywistości, Kraków 2003 Kalendarium życia literackiego 1976–2000. Wydarzenia, dyskusje, bilanse, Kraków 2003 (wraz z Maciejem Lecińskim, Elizą Szybowicz, Błażejem Warkockim) Efekt bierności. Literatura w czasie normalnym, Kraków 2004 Powrót centrali. Literatura w nowej rzeczywistości, Kraków 2007 Polska do wymiany. Późna nowoczesność i nasze wielkie narracje, Warszawa 2009 [przekład na jęz. rumuński: Polonia în schimbare: modernitatea târzie și marile noastre narațiuni, Trad. Constantin Geambasu. Paideia, București 2015] Resztki nowoczesności. Dwa studia o literaturze i życiu. Kraków 2011 [przekład na jęz. angielski: The Remnants of Modernity. Two Essays on Sarmatism and Utopia in Polish Contemporary Literature. Trans. by Thomas Anessi. Peter Lang Edition, Frankfurt am Main 2015] Poruszona mapa, Kraków 2016 () Literatura i jej natury. Przewodnik ekokrytyczny dla nauczycieli i uczniów szkół średnich, Poznań 2017 (wraz z Joanną B. Bednarek, Dawidem Gostyńskim) Rozbieżne emancypacje. Przewodnik po prozie 1976–2020. Kraków 2024
Antologie i przekłady
Literatura ustna. Wybór tekstów, wstęp, kalendarium i bibliografia P. Czapliński. Gdańsk 2010 Kamp. Antologia przekładów. pod red. P. Czaplińskiego i Anny Mizerki. Kraków 2012 Ekonomia prestiżu. Nagrody, wyróżnienia i wymiana wartości kulturowej. Przeł. P. Czapliński, Łukasz Zaremba. Wstęp P. Czapliński, Warszawa 2013
Prace zespołowe
Nuda w kulturze, pod red. P. Czaplińskiego i Piotra Śliwińskiego. Poznań 1999 Normalność i konflikty. Rozważania o literaturze i życiu literackim w nowych czasach, pod red. P. Czaplińskiego, P. Śliwińskiego, Poznań 2006 Lacan, Žižek – rewolucja pod spodem, pod red. P. Czaplińskiego. Poznań 2008 Zagłada. Współczesne problemy rozumienia i przedstawiania. Red. P. Czapliński, Ewa Domańska, Poznań 2009 Jaka antropologia literatury jest dzisiaj możliwa. Red. P. Czapliński, Anna Legeżyńska, Marcin Telicki, Poznań 2010 Nowoczesność i sarmatyzm. Red. P. Czapliński, Poznań 2011 Poetyka migracji. Doświadczenie granic w literaturze polskiej przełomu XX i XXI wieku. Red. P. Czapliński, Renata Makarska, Marta Tomczok (Cuber). Katowice 2013 Nowa humanistyka. Zajmowanie pozycji, negocjowanie autonomii. Red. P. Czapliński, Ryszard Nycz. IBL PAN, Warszawa 2017 Prognozowanie teraźniejszości. Myślenie z wnętrza kryzysu. Red. P. Czapliński, Joanna B. Bednarek. Wydawnictwo Katedra Gdańsk 2018 O jeden las za daleko. Demokracja, kapitalizm i nieposłuszeństwo ekologiczne w Polsce. Red. P. Czapliński, Joanna B. Bednarek, Dawid Gostyński. Instytut Wydawniczy Książka i Prasa (seria Biblioteka Le Monde Diplomatique), Warszawa 2019 Being Poland: A New History of Polish Literature and Culture since 1918, edited by Tamara Trojanowska, Joanna Niżyńska, and Przemysław Czapliński, with the assistance of Agnieszka Polakowska, University of Toronto Press, 2018 Tożsamość po pogromie. Świadectwa i interpretacje Marca '68. Red. Alina Molisak, P. Czapliński. IBL PAN, Warszawa 2019 To wróci. Przeszłość i przyszłość pandemii. Red. P. Czapliński, Joanna B. Bednarek, Instytut Wydawniczy Książka i Praca (seria Biblioteka Le Monde Diplomatique), Warszawa 2022, ss. 460
Przypisy
Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kategoria:Absolwenci Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Członkowie korespondenci PAN Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Laureaci Medalu Młodej Sztuki Kategoria:Laureaci Nagrody im. Kazimierza Wyki Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji im. Kościelskich Kategoria:Urodzeni w 1962 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu