Ryczywół – wieś sołeckaw Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie kozienickim, w gminie Kozienice. Leży nad Radomką dopływem Wisły. Dawniej miasto; uzyskał lokację miejską przed 1370 rokiem, zdegradowany w 1869 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 66-67.. Był miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoFeliks Kiryk, Urbanizacja Małopolski : województwo sandomierskie : XIII-XVI wiek, Kielce 1994, s. 20., w drugiej połowie XVI wieku położonym w powiecie radomskim województwa sandomierskiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie radomskim, a przed 1975 w województwie kieleckim.

Ryczywół jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Katarzyny.

Nazwa

Położenie thumb|Rzeka Radomka w Ryczywole thumb|Cmentarz żydowski w Ryczywole Miejscowość położona w Puszczy Stromeckiej u ujścia rzeki Radomki do Wisły na dawnych szlaku handlowym z Rusi Halickiej na Śląsk, obecnie przy drodze Warszawa–Kozienice–Sandomierz (DK79).

Historycznie Ryczywół położony jest na północnych krańcach Małopolski a dokładniej w ziemi sandomierskiej w pobliżu granicy z Mazowszem.

Historia

XIII w. początki Ryczywołu, wymieniana przez Długosza parafia Św. Katarzyny 1369 miasto jako królewszczyzna, starostą jest mieszczanin Jan Pylik, wymieniany jest dwór królewski w Ryczywole użytkowany przez Kazimierza Wielkiego 1393 dzierżawę obejmuje rycerz Andrzej Ciołek z Ostrołęki nad Pilicą (Królowa Jadwiga zastawia mu i jego spadkobiercom dwór z miastem, przyległe wsie i dochody z komory celnej za 500 grzywien groszy praskich), przy tej okazji w dokumencie wzmiankowany jest zamek obronny w Ryczywole 1407 siedziba starostwa niegrodowego 1409 Ryczywół otrzymuje prawa miejskie magdeburskie i własny samorząd oraz inne przywileje z rąk króla Władysława Jagiełły 1413 zalecenie króla Władysława Jagiełły o ujednoliceniu myta za przeprawę mostową dla mieszczan, w mieście istnieje komora celna i most na Radomce (najprawdopodobniej od końca XIII wieku) XV-XVI w. – kolejno właścicielami miasta zostają Piotr Dunin, Jan Dunin z Prawkowic, w mieście powstaje port i zakłady szkutnicze 1494 miasto własnością zięcia Piotra Dunina, Pakosza Zwolskiego 1513 kolejni właściciele to Hieronim i Abraham Leżeńscy z Leżenic, potem Drzewieccy 1655 zniszczenie miasta przez Szwedów, także przez ponowne wylewy Wisły i Radomki 1664 w mieście nadal istnieje dwór starościński wrzesień 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki wydaje tu uniwersał ochronny od ciężarów wojskowych dla miejscowego mieszczaństwa 1681 król Jan III Sobieski potwierdza ów uniwersał, uprzednio w 1677 potwierdzając prawa Żydów (liczne przywileje handlowe i gospodarcze) 1761 król August III Sas wydaje przywilej na powstanie gminy żydowskiej w Ryczywole 1798 wzmiankowany dwór starościński, wzmiankowany jeszcze na planie z 1830, miasto podupada na skutek złego gospodarowania starostów i wylewów rzek XVIII w. zbiera się tutaj Sejm Żydów Polskich (Waad Arba Aracot) 1813 relokacja miasta i budowa w nowym miejscu według planów Tomasza Wiarenka (2,5 km od poprzedniego miejsca) po 1831 siedziba carskiego majoratu i przekazane za zasługi płk. Selwanowi 1869 odebranie praw miejskich 15 września 1939 31 pułk piechoty Strzelców Kaniowskich ppłk. Wincentego Wnuka z Armii „Łódź” krwawo przebija się z okrążenia do Wisły grudzień 1942, Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 300 Żydów. W sierpniu 1942 część została wywieziona getta w Kozienicach, a stamtąd do obozu zagłady Treblinka II i tam zamordowani, część zamordowano w obozie zagłady w Sobiborze. 1944 całkowite zniszczenie Ryczywołu w czasie walk na przyczółku warecko-magnuszewskim 1968–1979 budowa elektrowni w pobliskich Kozienicach i rozwój wsi.

Zabytki kościół pw. św. Katarzyny z lat 1876–84, odbudowany po zniszczeniach wojennych w latach 1945–1949, nr rej.: 439/A z 16.11.1990 dzwonnica kościelna stara plebania (nie wpisana do rejestru)

Związani z Ryczywołem

Maciej z Ryczywołu, 1517 opat sieciechowski, budowniczy klasztoru w Sieciechowie Adam Drzewicki (zm. 1534) starosta m.in. ryczywolski Anzelm Gostomski (1508–1588) starosta m.in. ryczywolski Samuel Szmelke Horowic (1726–1778), wychowawca i nauczyciel cadyków Lewi Izaak z Berdyczowa i Isroela ben Szabbetaj Habsteina Magida z Kozienic

Przypisy Strona gminy, sołectwa

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Opis parafii na stronie diecezji

Linki zewnętrzne

Kategoria:Dawne miasta w województwie mazowieckim * Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku