Skrzypiec (, ) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest na pograniczu Gór Opawskich i Obniżenia Prudnickiego, będącego częścią Niziny Śląskiej. Przepływa przez nią rzeka Prudnik.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego.

Według danych na 31 grudnia 2013 r. wieś była zamieszkana przez 395 osób.

Geografia mały|lewo|Widok na zabudowania Skrzypca od strony Dytmarowa, w tle Góry Opawskie

Położenie Skrzypiec znajduje się w południowo-zachodniej części Polski. Leży na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska. Pod względem administracyjnym Skrzypiec położony jest w południowej części województwa opolskiego, w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza. Znajduje się w odległości około 2 km od granicy z Czechami. Należy do Euroregionu Pradziad.

Sołectwo Skrzypiec obejmuje obręb wsi Skrzypiec. Zajmuje powierzchnię 6,5 km². Graniczy z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Dytmarów, Krzyżkowice, Trzebina, Jasiona.

Wieś leży na Nizinie Śląskiej, w pobliżu Gór Opawskich. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Skrzypiec znajduje się w granicach mikroregionu Dolina Prudnika (318.58.4). W obszarze wsi przepływa rzeka Prudnik.

Środowisko naturalne W Skrzypcu panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia temperatura roczna wynosi +8,2 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Skrzypca wynoszą 619 mm. Dominują wiatry zachodnie.

Nazwa Wcześniejsze nazwy Skrzypca: Greywitz (1331), Kreiwitz (1430), Skrzypiec (1583), Krzypice (1945). Nazwa miejscowości wywodzi się od skrzypu, rośliny w przeszłości bujnie rosnącej w okolicy. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod niemiecką nazwą Kreiwitz, a także wymienia polską nazwę Krzipiec we fragmencie: „Kreiwitz (polnisch Krzipiec)”.

W Spisie miejscowości województwa śląsko-dąbrowskiego łącznie z obszarem ziem odzyskanych Śląska Opolskiego wydanym w Katowicach w 1946 wieś wymieniona jest pod polską nazwą Krzypice. 15 marca 1947 nadano miejscowości nazwę SkrzypiecRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()..

W historycznych dokumentach nazwę miejscowości wzmiankowano w różnych językach oraz formach: Greywitz (1331), Cribitz (1392), Creywitz (1430), Creywitcz (1431), Creywicz (1481), Creyuicz (1484), Skrzipczy (1489), Kreywitz (1538), Kreiwitz (1562), Skrzipecz (1583), Kreywicz (1598), Krawitz (1648), pagis … Creuwitz (1651), villae … Creywitz (1666), Kreywicz, Kreybicz (1696), Creuewitz (1736), Kreibitz (1743), Kreuwiz (1784), Kreywitz (1820), Kreywitz, auch Kreiwitz (1830), Kreywitz, auch Kreiwitz, Krzipiec (1845), Krzypiec, niem. Kreiwitz, mylnie Kreilitz (1883), Kreiwitz, Krzypiec (1941), Krzypice, Krzypiec, Skrzypice (1945), Kreiwitz – Skrzypiec, -pca, skrzypiecki (1947), Skrzypiec, -pca (1982).

Historia mały|Nieoficjalny herb wsi Skrzypiec Wieś po raz pierwszy wzmiankowana była w 1331. Należąc do okręgu Prudnika, do 1337 Skrzypiec znajdował się w granicach Moraw. We wsi znajdował się dwukołowy młyn, który 2 lipca 1392 Konrad Elsterberg wraz z synami Henrykiem i Mikołajem sprzedali Henrykowi Kindechinowi. W tymże okresie książę opolski ustanowił zakaz budowy kolejnego młyna. mały|lewo|upright|Pieczęć Skrzypca (1722) W XV wieku wieś znalazła się w granicach księstwa głogówecko-prudnickiego. 20 sierpnia 1430 książę głogówecko-prudnicki Bolko V sprzedał wieś Wacławowi Sondziowi, który od 1435 określany był jako marszałek księcia. Wówczas w miejscowości była karczma, a część gruntów podlegała nieokreślonemu kościołowi. 5 stycznia 1449 Wacław Sondzia wystawił dokument, w którym oświadczył, że Mikołaj Wusthube sprzedał Wawrzyńcowi Rinkemu władzę sądowniczą w Skrzypcu. Kolejnym właścicielem wsi został dworzanin królewski K. Warkostch, który następnie sprzedał ją J. Prószkowskiemu – właścicielowi Białej. W 1598 Rada Miejska Prudnika kupiła wieś Skrzypiec za 7500 talarów. mały|upright|Pieczęć Skrzypca (1850) Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego prudnickiego w Monarchii Habsburgów. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk. W XIX wieku w Skrzypcu funkcjonował młyn wodny, a także gorzelnia i browar. Powstał dwór rodziny Finsterbusch. W 1866 wzniesiono nowy młyn. Wieś posiadała swoją własną pieczęć, która przedstawiała w polu lemiesz pługa w słup, otoczony wieńcem, a w otoku napis: CREIWITZ GEMEIN SIEGE / NEYSTAETER CREIS (). 1 maja 1874 miejscowość weszła w skład gminy Dytmarów w powiecie prudnickim, rejencji opolskiej. mały|Skrzypiec (Krewitz) wśród miejscowości ziemi prudnickiej na mapie z XIX wieku Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 571 mieszkańców Skrzypca 550 posługiwało się językiem niemieckim, a 21 językiem polskim. W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Skrzypiec znalazł się po stronie zachodniej, poza terenem plebiscytowym. We wsi powstał pomnik upamiętniający mieszkańców poległych w I wojnie światowej.

W okresie II wojny światowej w Skrzypcu pracowali robotnicy przymusowi z Polski, m.in. z miejscowości: Tarnobrzeg, Tomaszów Mazowiecki, Porąbka, Jareniówka i Ścianka. Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim. Wówczas w Skrzypcu została osiedlona część polskich repatriantów z Kresów Wschodnich a także osadników z Małopolski i Podkarpacia, m.in. z Rudnika koło Myślenic. Niemieckojęzyczna ludność została wysiedlona na zachód.

W latach 1945–1950 Skrzypiec należał do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Lubrza, w latach 1954–1961 do gromady Dytmarów, a w latach 1961–1972 do gromady Lubrza.

W 1950 dyrektorstwo szpitala w Prudniku utworzyło izbę porodową w Skrzypcu. We wsi powstała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna. Na południowym zachodzie wsi powstało osiedle domów jednorodzinnych.

2 lutego 1997 w Skrzypcu doszło do pożaru XIX-wiecznego młyna. Podczas powodzi w lipcu 1997 w Skrzypcu zalane zostały łąki i pola okolicznych rolników. Przez cztery dni niemożliwy był dojazd do wsi. W 2007 Skrzypiec przystąpił do Programu Odnowy Wsi Opolskiej. mały|Powódź w 2024 w Skrzypcu Podczas powodzi 14 września 2024 została zalana niżej położona część wsi oraz drogi dojazdowe od strony Lubrzy i Dytmarowa. Wieś wizytowała wojewoda Monika Jurek.

Przynależność państwowa i administracyjna + Przynależność polityczno-administracyjna wsi Skrzypiec Okres Państwo Zwierzchnictwo Jednostka administracyjna 1331–1337 18px Królestwo CzechMorawy, ziemia prudnicka 1337–1382 18px Księstwo niemodlińskie 1382–1424 18px Księstwo niemodlińsko-strzeleckie 1424–1460 18px Księstwo głogówecko-prudnickie 1460–1521 18px Księstwo opolskie 1521–1532 18px Księstwo opolsko-raciborskieksięstwo opolskie 1532–1742 Monarchia Habsburgów Święte Cesarstwo Rzymskie księstwo opolsko-raciborskie, powiat sądowy prudnicki 1742–1806 Królestwo Prus Święte Cesarstwo Rzymskie kamera wrocławska, departament wrocławski, powiat prudnicki 1806–1815 Królestwo Prus 1815–1871 prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1871–1918 Cesarstwo Niemieckie Królestwo Prus, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1918–1919 Republika Weimarska Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1919–1933 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1933–1938 III Rzesza 1938–1941 Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1941–1945 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1945–1946 Rzeczpospolita Polska Okręg I (Śląsk Opolski) 1946–1950 województwo śląskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1950–1952 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1952–1954 Polska Rzeczpospolita Ludowa 1954–1961 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Dytmarów 1961–1973 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Lubrza 1973–1975 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1975–1989 województwo opolskie, gmina Lubrza 1989–1998 Rzeczpospolita Polska od 1999 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza

Mieszkańcy Miejscowość zamieszkiwana jest przez ludność napływową, przybyłą na Śląsk z centralnej Polski (teren późniejszych województw krakowskiego i nowosądeckiego) po 1945.

Liczba mieszkańców wsi 1871 – 587 1885 – 603 1905 – 601 1910 – 571 1933 – 540 1939 – 527 1966 – 461 1998 – 460 2002 – 424 2009 – 409 2011 – 388 2012 – 401 2013 – 395

Zabytki mały|Ruiny młyna wodnego w Skrzypcu Zgodnie z gminną ewidencją zabytków w Skrzypcu chronione są: układ ruralistyczny z XIV w. młyn wodny z budynkiem mieszkalnym, nr 5, z 1866 r. park w zespole dworskim, nr 5, z 2 poł. XIX w. budynek mieszkalny nr 17, 4 ćw. XIX w. budynek mieszkalno-gospodarczy nr 22, 1906 r.

Gospodarka W Skrzypcu siedzibę ma firma „Kasprzycki” Transport i Spedycja, zrzeszona w Cechu Rzemieślników i Przedsiębiorców w Prudniku.

Transport mały|Droga powiatowa nr 1615O (most nad rzeką Prudnik) W zarządzie Wydziału Drogownictwa Starostwa Powiatowego w Prudniku znajduje się droga powiatowa nr 1615O relacji Trzebina – Skrzypiec – Dytmarów – Krzyżkowice – granica z Czechami.

Skrzypiec posiada połączenia autobusowe z Głogówkiem, Głuchołazami, Kędzierzynem-Koźlem, Lubrzą, Prudnikiem. We wsi znajduje się jeden przystanek autobusowy.

Transport autobusowy w Skrzypcu obsługiwany był przez PKS Prudnik. W 2004 prudnicki PKS został sprywatyzowany z udziałem Connex Polska. W 2008, w wyniku połączenia spółek PKS Connex Prudnik i PKS Connex Kędzierzyn-Koźle, utworzona została spółka Veolia Transport Opolszczyzna, w 2013 przejęta przez Arriva Bus Transport Polska. W 2019 Arriva wycofała się z Prudnika. Wówczas organizacją przewozów pasażerskich w Skrzypcu i okolicy zajęły się ościenne PKS-y. W grudniu 2021 powołano Powiatowo-Gminny Związek Transportu „Pogranicze”, mający na celu poprawę jakości transportu.

Religia Katolicy ze Skrzypca należą do parafii św. Katarzyny w Dytmarowie (dekanat Prudnik).

Turystyka Oddział PTTK „Sudetów Wschodnich” w Prudniku ustanowił turystyczną Odznakę Krajoznawczą Ziemi Prudnickiej, którą zdobywa się poprzez zwiedzenie odpowiedniej liczby obiektów w miejscowościach położonych na ziemi prudnickiej, w tym w Skrzypcu.

Szlaki rowerowe Przez Skrzypiec prowadzi szlak rowerowy: Trasa rowerowa PTTK nr 266-z: Lubrza – Olszynka – Laskowice – Dytmarów-Stacja – Dytmarów – Krzyżkowice – góra Kłobuczek – Trzebina – Prudnik-Las – Trzebina – Skrzypiec – Jasiona – Lubrza

Bezpieczeństwo Miejscowość jest pod opieką dzielnicowego rejonu służbowego nr 8 Komendy Powiatowej Policji w Prudniku.

Teren wsi, jak i całej gminy Lubrza, położony jest w strefie nadgranicznej w związku z czym Straż Graniczna dysponuje, na tym obszarze, specjalnymi kompetencjami w zakresie bezpieczeństwaRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 sierpnia 2005 r. w sprawie wykazu gmin i innych jednostek zasadniczego podziału terytorialnego państwa położonych w strefie nadgranicznej oraz tablicy określającej zasięg tej strefy ().. Gminę Lubrza obejmuje zasięgiem służbowym placówka Straży Granicznej w Opolu ze Śląskiego Oddziału SG.

Ludzie związani ze Skrzypcem Jan Szczurek (ur. 1949) – poeta, reprezentant środowiska wiejskiego, urodzony w Skrzypcu

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().

Bibliografia