Krynica Morska (niem. Kahlberg, 1947–1958 Łysica) – miasto i gmina miejska w województwie pomorskim, w powiecie nowodworskim, na Mierzei Wiślanej, pomiędzy Zatoką Gdańską a Zalewem Wiślanym, przy drodze wojewódzkiej nr 501. Miejscowość turystyczna z portem morskim, czterema przystaniami morskimi i letnim kąpieliskiem.
Położenie Według danych z 1 stycznia 2011, powierzchnia gminy miejskiej wynosiła 116,01 km². Krynica Morska stanowi 15,63% powierzchni powiatu. Według danych z 2005 r. użytki rolne zajmowały 1%, a użytki leśne 16% obszaru gminy. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego.
Przyroda Obszar lądowy Krynicy Morskiej znajduje się w całości w Parku Krajobrazowym „Mierzeja Wiślana” i jednocześnie w Bałtyckim Systemie Obszarów Chronionych HELCOM MPA (Marine Protected Area) nr 83 Zalew Wiślany i Mierzeja Wiślana. Funkcję uzupełniającą ochronę tego obszaru spełnia specjalny obszar ochrony siedlisk Zalew Wiślany i Mierzeja Wiślana PLH280007. Tuż przy Urzędzie Miejskim znajduje się użytek ekologiczny „Krynicki Starodrzew”. W zachodniej części Krynicy, w dzielnicy Przebrno, znajduje się rezerwat przyrody Buki Mierzei Wiślanej. Obszar morski gminy Krynica Morska jest objęty obszarem specjalnej ochrony ptaków Zalew Wiślany PLB280010. Na terenie Krynicy Morskiej za pomniki przyrody uznano 2 drzewa (dęby szypułkowe).
Demografia Dane z 31 grudnia 2021. Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 1 284 100 664 51,7 620 48,3Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 11 6 5
Krynica Morska jest jednym z najmniejszych miast w Polsce pod względem ludności. Według danych z 31 grudnia 2014 miasto miało 1335 mieszkańców, co plasowało je na 8. miejscu w rankingu najmniejszych miast w Polsce. Natomiast Krynica Morska jako gmina zajmuje pierwszą pozycję w rankingu najmniejszych gmin w kraju (tzn. jest to najmniejsza pod względem liczby mieszkańców gmina w Polsce).
Pod względem powierzchni Krynica Morska znajduje się na 23. miejscu wśród miast polskich
Piramida wieku mieszkańców Krynicy Morskiej w 2014 r.. 600x400px
Integralne części miasta +SIMCNazwa dzielnicyRodzaj0932784Nowa Karczmadzielnica miasta0932761Młyniskadzielnica miasta0932784Przebrnodzielnica miasta
Historia Pierwsze potwierdzone wzmianki na temat osadnictwa na obszarze dzisiejszej Krynicy Morskiej pochodzą z lat 1258–1282. Mówią one o miejscowości Lipa (Liep), której nazwa pochodziła od granicznego drzewa. Po 1309 Zakon krzyżacki włączył Lipę w skład Komturii Elbląskiej. Pod nazwą Kahlberg pierwszy raz wzmiankowana w dokumencie z 20 sierpnia 1424 elbląskiego komtura Henryka Holda nadającego przywilej lokacyjny dla karczmy Mikołaja Wildenberga, która pełniła ważną rolę na wiodącym przez Mierzeję Wiślaną trakcie handlowym z Gdańska do Królewca. W karczmie nocowali i żywili się kupcy, rycerze i inni wędrowcy zmierzający tędy na Sambię.
W okresie polskim (1466–1793) należała do Gdańska, po 1842 przeszła na własność Elbląga. Po II rozbiorze Polski, w 1793 znalazła się pod panowaniem Królestwa Prus. Jeszcze na początku XIX w. osada nie miała większego znaczenia, gdyż mieszkały w niej zaledwie cztery rodziny rybaków (1814). W miejscowej karczmie mieściła się stacja poczty królewskiej wraz z oberżą i stajnią dla koni, przy wiodącej tędy drodze pocztowej z Berlina do Królewca.
24 sierpnia 1828 na pokładzie parowca Coppernikus do Krynicy Morskiej przybyli pierwsi turyści z Elbląga. W 1842 uruchomiono połączenia morskie z Elblągiem i Królewcem, 11 lipca 1843 otwarto pierwszy kurort, KahlbergHistoria Elbląga w datach do 1945 r., Niezbędnik, Elbląg.net. W 1872 powołano do życia Spółkę Akcyjną Kąpielisko Morskie w Kahlberg, która przyczyniła się do dalszego rozwoju Krynicy Morskiej. Inwestycje, które podejmowała spółka na terenie kurortu, na przykład budowa lepszych dróg, założenie oświetlenia, wodociągów i kanalizacji zwiększały renomę uzdrowiska. 1 maja 1895 uruchomiono latarnię morską. Zaczęły kursować regularnie statki między Elblągiem i Krynicą Morską, między nimi s/s "Preussen", luksusowy parowiec, mogący zabierać na pokład 1500 pasażerów. Po wojnie pływał pod polską banderą na trasie Szczecin-Świnoujście pod nazwą s/s "Diana".
3 maja 1945 z miejscowości wyparto jednostki niemieckie, a dokonały tego oddziały 2 armii gwardyjskiej i 45 armii 3 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej„Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945” Sport i Turystyka 1988, , s. 187..
Miejscowość znacznie rozbudowana po II wojnie światowej. Do końca 1972 Łysica należała do powiatu elbląskiego. Do 1954 r. była wsią w gminie Tolkmicko, w latach 1954–1958 stanowiła gromadę ŁysicaUchwała Nr 15/III/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 5 października 1954 w sprawie podziału na nowe gromady powiatu elbląskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 22 listopada 1954 w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 30 listopada 1954 r., Nr. 16, Poz. 91)., a od 1959 r. – już jako Krynica Morska – posiadała status osiedlaRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. ().. 1 stycznia 1973, w następstwie kolejnej reformy gminnej znoszącej gromady i osiedla, Krynica Morska utraciła status osiedla, stając się wsią sołecką w reaktywowanej gminie Sztutowo w powiecie nowodworsko-gdańskim w woj. gdańskim.Uchwała Nr XVIII/108/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie gdańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 20, Poz. 195).. Do funkcji administracyjnych Krynica Morska powróciła dopiero po ponad 18 latach, gdy 2 kwietnia 1991 z gminy Sztutowo wyłączono wsie Krynica Morska, Nowa Karczma i Przebrno, tworząc z nich miasto Krynica Morska..
Nazwy miasta Tymczasowo, w latach 1945–1947, stosowano nazwę Łysa Góra. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny, Sztab Generalny, 1945., będącą tłumaczeniem niemieckiej nazwy. W 1947 wprowadzono polską nazwę – Łysica, zastępując przedwojenną niemiecką – Kahlberg-LiepRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 lipca 1947 r. (, s. 6).Arkusz 1682 Kahlberg-Liep. W: Topografische Karten (Meßtischblätter) 1:25 000. OKH/GStdH; Reichsamt für Landesaufnahme, 1944.. W 1958 ponowna zmiana nazwy na Krynica MorskaZarządzenie nr 254 Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1958 r. w sprawie zmiany nazwy i pisowni niektórych miejscowości ().. Nazwa ta odwołująca się do wyrazu ukraińskiego i regionalizmu południowopolskiego jest nazwą całkowicie obcą z punktu widzenia mowy rdzennych mieszkańców PomorzaŹródło: „Nazwy Miast Pomorza Gdańskiego” wyd. Uniwersytetu Gdańskiego – 1999 , „Mierzeja Wiślana od XIII do połowy XV wieku (1454)” – 1995 Gdańsk – W. Długokęcki..
Turystyka Miejscowość posiada pola biwakowe, kempingi, ośrodki wczasowe oraz hotele. W sezonie połączenie statkami żeglugi przybrzeżnej z Tolkmickiem, Elblągiem i Fromborkiem.
W Krynicy Morskiej zorganizowano letnie kąpielisko morskie o długości 1950 m, którego sezon kąpielowy ustalono od 24 czerwca do 31 sierpniaUchwała Nr XII/140/12 Rady Miejskiej w Krynicy Morskiej z dnia 23 maja 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2012 r. poz. 2173)..
Lista turystycznych miejsc w Krynicy Morskiej: Wielbłądzi Grzbiet – najwyższa wydma na Mierzei Wiślanej (49,5 m n.p.m.); jedyny naturalny punkt na Mierzei, z którego widać równocześnie Zatokę Gdańską i Zalew Wiślany
port Krynica Morska kościół parafialny pw. św. Piotra Apostoła i św. Franciszka z 1938 latarnia morska jedyna w Polsce ulica z nazwą pochodzącą od audycji telewizyjnej: ulica Teleexpressu cmentarz żołnierzy radzieckich obok latarni morskiej Pomnik Pierwszych Osadników, którzy przybyli do Krynicy Morskiej po II Wojnie Światowej Czerwona Ławeczka z napisem ,,Zakochani W Krynicy Morskiej" znajdująca się nad Bulwarem Słoneczny Drewniana wieża obserwacyjna licząca ok. 7 m wysokości, popularna wśród ornitologów znajdująca się na Górze Pirata
Transport wodny Na terenie Krynicy Morskiej (gmina miejska) istnieją port morski oraz 4 przystanie morskie: port morski Krynica Morska (nad Zalewem Wiślanym) nabrzeże jachtowo-pasażerskie w Krynicy MorskiejNabrzeże jachtowo-pasażerskie w Krynicy Morskiej – locja dla żeglarzy Piotra Saleckiego. nabrzeże rybacko-jachtowe w Krynicy MorskiejNabrzeże rybacko-jachtowe w Krynicy Morskiej – locja dla żeglarzy Piotra Saleckiego. przystań morska w Krynicy Morskiej (nad Zatoką Gdańską)Zarządzenie Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni Nr 2 z dnia 2 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia granicy lądowej dla morskiej przystani w Krynicy Morskiej (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego 2012 r. poz. 1378). przystań morska „Leśniczówka” (nad Zatoką Gdańską)Zarządzenie Nr 5 Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni z dnia 14 grudnia 2010 r. ws. określenia granicy lądowej dla przystani morskiej „Leśniczówka” w Krynicy Morskiej (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2011 r., Nr 13, poz. 350). przystań morska „basen III – Nowa Karczma”Zarządzenie Nr 8 Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni z dnia 23 maja 2006 r. ws. określenia granicy lądowej (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2006 r. Nr 62, poz. 1276). (nad Zalewem Wiślanym) (w części miasta – Nowa Karczma) przystań morska „Piaski” (nad Zatoką Gdańską)
Łodzie i kutry rybackie z tej miejscowości mają rejestrację „KRM lub Krm – [nr jednostki]”.
Bezpieczeństwo W Krynicy Morskiej znajduje się placówka Straży Granicznej (Morski Oddział Straży Granicznej), ochraniająca odcinek granicy z Federacją Rosyjską na Mierzei Wiślanej (obwód królewiecki).
Administracja Krynica Morska jest gminą miejską. Organem uchwałodawczym jest Rada Miejska w Krynicy Morskiej, składająca się z 15 radnychZarządzenie Nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594)..
Burmistrzowie Krynicy Morskiej: Jan Boduszek Edward Bednarz Andrzej Antoni Stępień (do 2006)Wybory Burmistrza – głosowanie ponowne – Krynica Morska. 2002. Państwowa Komisja Wyborcza. Adam Włodzimierz Ostrowski (2006–2014)Obwieszczenie Komisarza Wyborczego w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 157, poz. 3150).Wybory Burmistrza – głosowanie ponowne – Krynica Morska. 2006. Państwowa Komisja Wyborcza. Krzysztof Swat (2014-2022) Kazimierz Kulecki (2022; komisarz pełniący obowiązki) Adam Włodzimierz Ostrowski (2022–2024) Sylwia Szczurek (od 2024)
Mieszkańcy Krynicy Morskiej wybierają radnych do sejmiku województwa z okręgu nr 5. Posłów na Sejm wybierają z okręgu wyborczego nr 25, senatora z okręgu nr 67, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu nr 1.
Władze gminy zostały wysoko ocenione w raporcie podsumowującym kadencję 2010–2014 opracowanym przez firmę Curulis. Krynica Morska zajęła pierwsze miejsce w kategorii gmin turystycznych o najwyższych zmianach w potencjale finansowym w latach 2010–2013.
Wspólnoty wyznaniowe Parafia św. Piotra Apostoła w Krynicy Morskiej Parafia Matki Bożej Gwiazdy Morza w Krynicy Morskiej
Ludzie związani z Krynicą Morską
Zobacz też Krynica Morska (stacja kolejowa) linia kolejowa Sztutowo – Krynica Morska – Nowa Karczma Między brzegami (zbiór opowiadań) gromada Łysica
Przypisy
Linki zewnętrzne
Strona Urzędu Miasta Krynica Morska Strona miasta Krynica Morska
Kategoria:Miasta w województwie pomorskim Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku