Trzebina (Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()., ) – wieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest na pograniczu Gór Opawskich i Przedgórza Głuchołasko-Prudnickiego.
Częścią wsi jest Skrobacz.
We wsi ma swoją siedzibę leśnictwo Trzebina, które należy do nadleśnictwa Prudnik (obręb Prudnik).
Geografia Położenie mały|lewo|Panorama Trzebiny z wieży widokowej na Koziej Górze Trzebina znajduje się w południowo-zachodniej części Polski. Leży na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska. Pod względem administracyjnym Trzebina położona jest w południowej części województwa opolskiego, w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza, tuż przy granicy z gminą Prudnik. Swoim obszarem administracyjnym bezpośrednio sąsiaduje z terytorium Czech od strony południowej. Należy do Euroregionu Pradziad.
Sołectwo Trzebina obejmuje obręb wsi Trzebina. Zajmuje powierzchnię 16,4 km². Graniczy z miastem Prudnik od północy i zachodu oraz z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Jasiona, Skrzypiec, Krzyżkowice.
Wieś leży na Nizinie Śląskiej i w Górach Opawskich, w otulinie Parku Krajobrazowego Góry Opawskie. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Trzebina znajduje się w granicach mikroregionów Przedgórze Głuchołasko-Prudnickie (332.17.3), Wzgórza Lipowieckie (332.17.5) i Dolina Prudnika (318.58.4). W granicach administracyjnych wsi znajdują się szczyty: Dębowa Góra, Gajna, Kłobuczek, Lipowiec, Muflon, Sępik, Zbylut, a także bezimienne wzniesienia. W obszarze wsi przepływają rzeka Trzebinka i potok Graniczny Potok. Najwyższy punkt sołectwa Trzebina i gminy Lubrza znajduje się na szczycie góry Lipowiec – 369 m n.p.m.
We wschodniej części wsi znajduje się Las Trzebiński. Na zachód od miejscowości, na skraju Lasu Prudnickiego, położona jest Polana Kucharskiego.
Środowisko naturalne Wpływ na klimat Trzebiny ma sąsiedztwo Gór Opawskich. Średnia temperatura roczna wynosi 8,9 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Trzebiny wynoszą 930 mm. Dominują wiatry zachodnie.
Integralne części wsi + Integralne części wsi Trzebina SIMC Nazwa Rodzajnie nadano Skrobacz przysiółek
Nazwa Niemiecką nazwą miejscowości było Kunzendorf. Nazwę tłumaczy się na Wieś Kunzego (od imienia Kunz/Kunze – Konrad). Funkcjonowały także nazwy Kunzendorf-Wachtel, Wachtel-Kunzendorf oraz Wachtelkunzendorf, nawiązujące do rodziny Wachtel, do której od XVI wieku należała wieś.
W Spisie miejscowości województwa śląsko-dąbrowskiego łącznie z obszarem ziem odzyskanych Śląska Opolskiego wydanym w Katowicach w 1946 wieś wymieniona jest pod polską nazwą Kończyce. 12 listopada 1946 nadano miejscowości nazwę TrzebinaRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().. Została utworzona od czasownika trzebić (karczować).
Historia mały|lewo|Rysunek kościoła w XVIII w. autorstwa Friedricha Bernharda Wernera Wieś została założona w drugiej połowie XIII wieku. Pierwsza wzmianka o Trzebinie pochodzi z 1362. Wieś była położona na szlaku handlowym biegnącym z Wrocławia przez Brzeg i Grodków do Nysy, a później do Prudnika i przez Trzebinę do Opawy, a dalej przez Bramę Morawską na Morawy. W XV wieku wieś znalazła się w granicach księstwa głogówecko-prudnickiego. W tymże wieku należała do rodu Elsterberg, który posiadał liczne majątki w okolicach Prudnika. W dokumentach księcia głogówecko-prudnickiego Bolka V z 1448 pojawia się Kunze Elsterberg z Trzebiny. mały|Dawny herb Trzebiny W XVI wieku wieś należała do rodu Kottulinskich. Ich panowanie było okresem szybkiego rozwoju miejscowości. W 1542 Trzebina otrzymała od króla Ferdynanda Habsburga lokację miejską. W 1559 baron Adom Kottulinski wydał córkę Katarzynę za Krzysztofa von Wachtel, który następnie otrzymał Trzebinę. Od jego nazwiska Trzebinę zaczęto nazywać Wachtel-Kunzendorf. W 1631 został jej odebrany status miastaRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 78–79.. Miejscowość należała do Wachtlów do 1670, kiedy to Helena Polixena Schmeskal, wdowa po Janie Krzysztofie Wachtlu, zapisała go zakonowi bożogrobców z Nysy.
Do niedawna sądzono, że miejscowy zamek został wzniesiony w XVI wieku przez rodzinę Wachtlów. Nowe światło na początki założenia dały badania architektoniczne Andrzeja Legendziewicza z 2006, które datują powstanie dworu na XV wiek. mały|Mapa ilustrująca bitwę pod Trzebiną Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego prudnickiego w Monarchii Habsburgów. Od XVIII w. posiadała pieczęć gminną, na której wizierunku przedstawiono rycerza z włócznią na koniu, zwróconego w lewo, walczącego ze smokiem – św. Jerzego. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk. 30 lipca 1761, podczas wojny siedmioletniej, pod Trzebiną doszło do bitwy pomiędzy wojskami austriackimi i pruskimi. Prusacy, dowodzeni przez generała Zietena, podeszli od strony Niemysłowic i zaatakowali Trzebinę ostrzałem armatnim. Druga część wojsk pruskich ruszyła w kierunku Trzebiny z Chocimia. Austriacy, pod dowództwem generała Draskowitza, wycofali się w kierunku Karniowa. mały|Trzebina (Kuntzendorf) wśród miejscowości ziemi prudnickiej na polskojęzycznej mapie z 1772 W 1809 na terenie parku krajobrazowego przy rezydencji w Trzebinie odkryto źródła wód mineralnych i utworzono w niej uzdrowisko z zakładem kąpielowym. Wieś była własnością zakonną do 1810, kiedy to doszło do sekularyzacji majątków klasztornych na terytorium ówczesnego Królestwa Pruskiego. Dwa lata później, w 1812, król Fryderyk Wilhelm III Pruski przekazał Trzebinę marszałkowi Gebhardowi Leberechtowi von Blücher. W listopadzie tego samego roku, Blücher wydzierżawił Trzebinę, Miłowice, Wierzbiec i Włóczno Jerzemu Hübnerowi. Swoje posiadłości, wraz z Trzebiną, sprzedał w 1817 Franzowi Hübnerowi. W Trzebinie, oprócz Blüchera, przebywała również jego małżonka Katarzyna Amelia z domu Colomb, córka Fryderyka i bratanica von Gaudi.
Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 1463 mieszkańców Trzebiny 1440 posługiwało się językiem niemieckim, 20 językiem polskim, 1 innym językiem, a 2 było dwujęzycznych. W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Trzebina znalazła się po stronie zachodniej, poza terenem plebiscytowym. mały|lewo|Trzebina na mapie z 1936 7 października 1938 przez przejście graniczne w Trzebinie przejeżdżali m.in. Adolf Hitler i feldmarszałek Hermann Göring w ramach wizytacji Kraju Sudetów po układzie monachijskim. W okresie II wojny światowej w Trzebinie pracowali robotnicy przymusowi z Polski, m.in. z miejscowości: Pełnatycze, Niedobczyce, Marianka, Będzin i Parzymiechy. W sanatorium w Trzebinie zakwaterowano oddział Wehrmachtu. W budynkach wypoczynkowych przebywali uchodźcy z Berlina podczas bombardowań miasta. 17 lutego 1945 mieszkańcy Trzebiny zostali ewakuowani przed nadchodzącym frontem w kierunku Czechosłowacji. Po zakończeniu wojny wieś została przejęta przez administrację polską. Osiedlono w niej wówczas część polskich repatriantów z Kresów Wschodnich – z Grabiczy koło Stanisławowa na terenie obecnej Ukrainy. Pozostali niemieccy mieszkańcy, którzy zdecydowali się zostać w Trzebinie, zostali wysiedleni w maju 1946. mały|Przejście graniczne mrg Trzebina-Bartultovice (lata 90. XX w.) W latach 1945–1950 Trzebina należała do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Lubrza, w latach 1954–1961 była siedzibą gromady Trzebina, a w latach 1961–1972 należała do gromady Lubrza.
W latach 1945–1976 i 1989–1991 stacjonowała tu strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza. 16 maja 1991 roku włączona została w struktury Straży Granicznej i funkcjonowała do 1 stycznia 2003 roku, kiedy to została rozformowana. W 1949 we wsi znajdowały się między innymi: szkoła podstawowa prowadzona przez Inspektorat Szkolny w Prudniku, kotlarz, krawiec, piekarz.
Podczas powodzi w lipcu 1997 wylała rzeka Prudnik między Prudnikiem i Trzebiną. Droga do Czech została częściowo zalana, uniemożliwiając dojazd do Trzebiny. W 1997 Trzebina przystąpiła do Programu Odnowy Wsi Opolskiej. Po reformie administracyjnej w 1999 mieszkańcy Trzebiny zaczęli starać się o odłączenie wsi od gminy Lubrza i przyłączenie do gminy Prudnik, jako powody podając „względy geograficzne, funkcjonalne i gospodarcze”. W maju 2001 Rada Miejska w Prudniku poprzez uchwałę zaakceptowała starania mieszkańców Pokrzywnej, Jarnołtówka i Trzebiny, a Rada Powiatu Prudnickiego przegłosowała uchwałę o niezajmowaniu stanowiska w tej sprawie. W czerwcu 2001 odbyły się w tej sprawie konsultacje społeczne, polegające na głosowaniu mieszkańców całej gminy Lubrza. W głosowaniu wzięło udział 1139 mieszkańców gminy, z czego za odłączeniem Trzebiny opowiedziało się 385 (33,80%), a przeciwko 708 (62,16%) osób. Sami mieszkańcy Trzebiny oddali 361 głosów, z czego 294 było za, 43 przeciw, 12 wstrzymało się, a 12 oddało nieważne głosy.
6 lipca 2010 w wyremontowanym dawnym budynku bramnym zamku w Trzebinie otworzono Wielokulturową Izbę Regionalną. W sierpniu 2015 rozebrano resztki ruin dawnego budynku sanatoryjnego.
Podczas powodzi we wrześniu 2024 we wsi doszło do podtopień i zalania około 60 posesji. Górny most w pobliżu granicy z Czechami został przerwany. Rwący potok uszkodził chodniki i skrzyżowanie w centrum wsi. Doszło do lokalnych uszkodzeń dróg i poboczy.
Przynależność państwowa i administracyjna + Przynależność polityczno-administracyjna wsi Trzebina Okres Państwo Zwierzchnictwo Jednostka administracyjna 1362–1382 18px Księstwo niemodlińskie 1382–1424 18px Księstwo niemodlińsko-strzeleckie 1424–1460 18px Księstwo głogówecko-prudnickie 1460–1521 18px Księstwo opolskie 1521–1532 18px Księstwo opolsko-raciborskieksięstwo opolskie 1532–1742 Monarchia Habsburgów Święte Cesarstwo Rzymskie księstwo opolsko-raciborskie, powiat sądowy prudnicki 1742–1806 Królestwo Prus Święte Cesarstwo Rzymskie kamera wrocławska, departament wrocławski, powiat prudnicki 1806–1815 Królestwo Prus 1815–1871 prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1871–1918 Cesarstwo Niemieckie Królestwo Prus, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1918–1919 Republika Weimarska Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1919–1933 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1933–1938 III Rzesza 1938–1941 Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1941–1945 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1945–1946 Rzeczpospolita Polska Okręg I (Śląsk Opolski) 1946–1950 województwo śląskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1950–1952 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1952–1954 Polska Rzeczpospolita Ludowa 1954–1961 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Trzebina 1961–1973 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Lubrza 1973–1975 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1975–1989 województwo opolskie, gmina Lubrza 1989–1998 Rzeczpospolita Polska od 1999 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza
Mieszkańcy Miejscowość zamieszkiwana jest przez ludność napływową, przybyłą na Śląsk z Kresów Wschodnich po 1945 w wyniku przymusowych przesiedleń ludności polskiej.
Liczba mieszkańców wsi 1871 – 1351 1885 – 1411 1905 – 1434 1933 – 1367 1939 – 1371 1950 – 964 1960 – 1082 1966 – 999 1970 – 990 1978 – 904 1985 – 891 1998 – 843 2002 – 817 2009 – 794