Więckowice (wieś w województwie wielkopolskim)

Więckowice – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Dopiewo. Położona przy trasie Poznań – Buk.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1387 gdzie odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Wanczcovice, Wanczkovicze, Wanczcovicze”, 1387 „Wenczkouicze”, 1389 „Venczkovicze, Vanczkovicze”, 1401 „ambo Vinckowicze”, 1412 „Wyanczkouice”, 1415 „Wanczkowicze Maior”, 1418 „Wączkowo”, 1418 „Wączcowicze, Woczcowicze”, 1422 „Vanczkowo”, 1423 „Wyanczcewycze”, 1424 „Wyanczcowicze”, 1424 „in ambabus Vyanczcowice”, 1432 „utraque Vanczcowice”, 1436 „Wanczkowicze Magna”, 1462 „Wyaczkowicze”, 1470 „Vyanczcowycze Magna”, 1478 „Wyąnczkouicze”, 1499 „Vyaczkovycze”, 1569 „Wieczkowice Maior” .

W średniowieczu notowano dwie wsie Więckowice – Małe i Wielkie Więckowice, które później złączyły się w jedną miejscowość. Od nazwy miejscowej wsi Więckowice, pochodzi polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Więckowskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Historia Początkowo wieś należała do opola przemęckiego z siedzibą w Przemęcie, które było reliktem opola - przedpaństwowej wspólnoty rodowo-terytorialnej, a w późniejszym okresie stało się administracyjnym podokręgiem kasztelanii. W 1401 dwie wsie Więckowice zostały odnotowane w granicach tego opola.

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Początkowo była własnością szlachecką należącą do polskiej szlachty z rodu Więckowskich. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1462 miejscowość leżała w powiecie poznańskim w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 należała do parafii Niepruszewo.

Pierwsze zachowane zapisy o wsi pochodzą z czternastowiecznych źródeł sądowych i dotyczą spraw majątkowych związanych z miejscowością. W latach 1387-1397 odnotowany został Szczepan (łac. „Stephanus”) Więckowski z Więckowic, brat Tomasza oraz Jaśka. W 1387 wraz z Mikołajem Odojem z Więckowic pozwany został przez Katarzynę Jaworską kramarkę poznańską. W 1388 Szczepan przegrał proces z Maciejem kmieciem z Lusówka o 8 grzywien poręki. W 1389 toczył kolejny spór z Trzebiesławem i Mirosławem z Niepruszewa. W 1390 wraz ze swoimi braćmi Tomaszem i Jaśkiem Więckowskich toczył proces z Tomisławą żoną Macieja z Niepruszewa, o 1/4 Więckowic. W 1397 odnotowano także, że Szczepan Więckowski był w sporze z kolejnym kmieciem z Jarogniewic. W 1397 odnotowany został jako świadek.

W latach 1387-1412 zachowane historyczne zapisy odnotowały również wicewojewodę poznańskiego Mikołaja (Mikosza) Odoja Więckowskiego z Więckowic i Więckowic Małych, ojca Mirosława, Dziersława, Wojciecha i Stanisława. W latach 1387-1404 notowany był jako świadek. W 1392 Mikołaj toczył proces z Dobiesławem i Jarogniewem z Więckowic o 18 grzywien. Dobiesław i Jarogniew nie stanęli na termin sądowy w procesie o połowy wsi i folwark Charbinowice. W 1393 toczył spór o 20 grzywien i prawdopodobnie był to dalszy ciąg wcześniejszego procesu sądowego. W 1393 Mikołaj Więckowski był w sporze z Pawłem, Maciejem i Janem synami Pawła zwanego Niełapcew (lub Nelapczew) oraz z jego córką, a także z Przybysławem siostrzeńcem (Mikołaja lub Pawła) i Hanką Odojewą swoją siostrzenicą. W 1394 Mikołaj Więckowski pozwany został przez Kusza z Jankowic i jego kmiecia o konia i klacze.

W latach 1394-1397 Mikołaj Więckowski był w sporze ze Szczepanem Skórą z Gaju. W 1394 procesował się z nim o jezioro Niepruszewskie. W 1395 Szczepan utrzymał się przy 1/4 Więckowic i 1/4 jeziora we wsi. W 1395 Mikołaj Więckowski i Szczepan Skóra zgodzili się, by ich ludzie mogli wypasać bydło wszędzie, nie czyniąc sobie szkody w Więćkowicach. W 1397 Mikołaj Więckowski nie stawił się na termin sądowy. W 1397 Mikołaj był w sporze z kmieciami z Jarogniewic. W 1401 Mikołaj złożył przysięgę, że nie posłał swoich synów Mirosława, Dziersława, Wojciecha i Stanisława] do Sierosławia, „aby tam czynili gwałt”. W latach 1403-1412 Mikołaj toczył procesy z Marcinem Ceradzkim z Ceradza Starego. W 1407 Mikołaj Więckowski był w sporze z Baworem Wyskotą z Krzemieniewa. W 1410 Mikołaj oraz Piotrek i Jakusz z Radwankowa, Jan Brzoski z Brzozy i Wyszek z Niepruszewa toczą spór o ryby z jeziora Niepruszewskiego.

Źródła historyczne odnotowały również mieszkańców wsi z niższych stanów społecznych. W 1389 odnotowano, że Marcin kmieć z Więckowic toczył spór sądowy z Niepruszewskim, który nie stawił się na termin sądowy. W 1405 Wojciech kmieć z Więckowic toczył proces z Jakubkiem Bytyńskim, który dowodził, że nie wziął Wojciechowi konia. W 1422 uczciwy Jan Key z Więckowic oraz Mikoła Key sołtys w Plewiskach zeznali o ostatniej woli Bartosza Płomykowskiego mieszczanina poznańskiego. W 1446 Maciej zwany Białorzyt (oryg. „Byalorzith”) z Więckowic witryk parafii niepruszewskiej pozwany został przez Wojciecha i Świątka witryków z Morawska o 8 skudów, które Wach z Więckowic otrzymał jako zapłatę za służbę i ofiarował kościołowi w Morawsku. W 1507 odnotowany został Mikołaj Szepyelak kmieć, który siedział na jednym łanie osiadłym w Więckowicach. W 1561 w Więckowicach odnotowana została rola zwana „Parliński” albo „Perliński”. Wspomniano także miejscowych sołtysów. W 1405 Jan zwany Nechrosz (oryg. „Nechros”) sołtys w Więckowicach pozwany został przez Mikołaja Odoja Więckowskiego o dwie grzywny. W 1507 we wsi był jeden łan sołecki w rękach sołtysa Stanisława.

Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XV i XVI wieku. W 1478 i w 1499 Więckowice i Więckowice Małe znalazły się w wykazie zaległości podatkowych. W latach 1508-1509 miał miejsce pobór ze wsi od 6 łanów. W 1510 w Więckowicach było 6 dziedziców (łac. „nobiles”), którzy mieli folwark. Każdy z nich miał część przyległą do jeziora (łac. „stagnum”) w Niepruszewie. We wsi były 24 łany, w tym 11 łanów osiadłych, a pozostałe były opuszczone. W 1553 miał miejsce pobór od 8 łanów, dwóch karczm. W 1563 pobrano podatki od 15 łanów, dwóch karczm dorocznych. W 1567 miał miejsce pobór od 13,5 łana, dwóch łanów opuszczonych, dwóch karczm dorocznych oraz 6 zagrodników. W 1569 pobrano podatki od 15 łanów, dwóch karczm dorocznych. W 1576 miał miejsce pobór z części należącej do Jakuba Niegolewskiego od 5 łanów, karczmy, zagrodnika. Wojciech Więckowski zapłacił od dwóch łanów oraz dwóch zagrodników. Wdowa Anna Więckowska zapłaciła od jednego łana, karczmy, 3 zagrodników. W 1577 miał miejsce pobór z części wdowy Anny Więckowskiej od jednego łana, karczmy, dwóch zagrodników. Jakub Niegolewski zapłacił od 5 łanów, jednego zagrodnika, karczmy. Stanisław Więckowski od dwóch łanów i dwóch zagrodników. W 1580 miał miejsce pobór z części należącej do Anny Więckowskiej od jednego łana, 4 zagrodników, 1/4 karczmy. Stanisław Więckowski zapłacił od 2 łanów, 4 zagrodników, jednego komornika. Jakub Niegolewski zapłacił od 5 łanów, 3 zagrodników oraz od rataja, czyli najemnego robotnika od orki. Fabian Więckowski z kolei zapłacił od 3 łanów, które „na pan orzą” czyli pan je uprawiał. W 1581 pobór miał miejsce z części wsi należącej do Jakuba Niegolewskiego od 5 łanów, 3 zagrodników, rataja od pługa; Anny Więckowskiej od jednego łana, kwarty karczmarskiej, dwóch zagrodników; Fabiana Więckowskiego od 3 łanów, które uprawiał pan; Stanisława Więckowskiego od 2 łanów, 4 zagrodników, dwóch komorników. W 1583 miał miejsce pobór z części należących do Anny Więckowskiej od jednego łana i połowy roli karczmarskiej oraz od dwóch zagrodników; Jakuba Niegolewskiego od 5 łanów, 3 zagrodników, rataja od jednego pługa; Fabiana Więckowskiego od jednego rataja od 2 pługów; Stanisława Więckowskiego od dwóch łanów, 4 zagrodników, 2 komorników.

Wieś szlachecka Więczkowice położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 22..

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

Wieś od XIV do XVI wieku wieś należała do lokalnej polskiej szlachty z rodziny Więckowskich. W XVII wieku majątek przeszedł w ręce Zbijewskich, a od 1699 roku do Bielińskich, następnie Drwęskich. Roch Drwęski sprzedał Więckowice Andrzejowi Turno. W latach 1825–1832 Więckowice należały do Mycielskich. W latach 1832–1939 właścicielami byli Brezowie, którzy już w listopadzie 1918 zainicjowali akcję rozbrajania Niemców na trakcie bukowskim w kierunku PoznaniaMaciej Maliński, Rekreacja i edukacja w Więckowicach, w: Prasowa Powiatowa 17., nr 26/36/2018, s. 2, ISSN 2544-3925..

Obiekty We wsi znajduje się zabytkowy zdewastowany dwór wraz z parkiem, zbudowany pod koniec XVII wieku dla rodziny Bielińskich. Utrzymana jest jedynie część służąca jako kaplica, w której co niedzielę odbywają się nabożeństwa.

W 2018 nad stawem we wsi urządzono strefę rekreacyjną z częścią historyczną (aleje, ławki, plac zabaw). Otwarto ścieżkę edukacyjną i odsłonięto głaz pamiątkowy ku czci powstańców wielkopolskich (dwadzieścia nazwisk, w tym dwóch z rodu Brezów, właścicieli lokalnego majątku).

W pobliżu północnego krańca jeziora Niepruszewskiego stoi na wzgórzu dużych rozmiarów betonowy krzyż o nieznanej historii. Być może jest to rekonstrukcja krzyża XIX-wiecznego. Miejscowa legenda głosi, że mógł to być krzyż pokutny ustawiony przez hrabinę Brezę, celem uspokojenia głosów duchów nieszczęśliwych kochanków, którym nie było dane się ożenić (głosy te miały spłoszyć konie hrabiny, co spowodowało wywrócenie powozu)Miejsce owiane tajemnicą, tablica informacyjna in situ, Gmina Dopiewo.

Ludzie związani z Więckowicami Marian Hutten-Czapski

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Archiwalne zdjęcia związane z miejscowością w bibliotece Polona

Kategoria:Więckowice (wieś w województwie wielkopolskim) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)