Zawonia () – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, w gminie Zawonia. Siedziba gminy wiejskiej Zawonia. Dawniej miasto; uzyskała lokację miejską w 1252 roku, zdegradowana przed 1293 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 86–87.. W latach 1975–1998 wieś należała administracyjnie do województwa wrocławskiego.
Z racji swojej niewielkiej odległości od Wrocławia i stosunkowo spokojnej okolicy Zawonia jest często odwiedzana przez mieszkańców Wrocławia w celach wypoczynkowych. Znajduje się tutaj sala widowiskowa, siłownia i wiele innych obiektów tworzących wypoczynkowy charakter miejscowości.
Demografia Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 1174 mieszkańców. Jest największą miejscowością gminy Zawonia.
Toponimia W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej formie ZawonLiber fundationis episcopatus Vratislaviensis onlineH. Markgraf, J. W. Schulte, Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis, Breslau 1889..
W spisanym około 1300 roku średniowiecznym łacińskim utworze opisującym żywot świętej Jadwigi Śląskiej Vita Sanctae Hedwigis wieś wymieniana jest w zlatynizowanej formie Sauon w notce dotyczącej Bogusława z Sawony – Boguslaus de SauonMonumenta Poloniae Historica, Tom IV, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1884, "Vita Sanctae Hedwigis", s. 537..
W okresie hitlerowskiego reżimu, w latach 1936–1945 nazwę miejscowości zmieniono na całkowicie niemiecką Blüchertal.
Historia 27 lutego 1874 utworzono Amtsbezirks Schawoine dystrykt-powiat Zawonia przemianowany 11 lutego 1936 na Amtsbezirk Blüchertal obejmujący wsie: Zawonia, Tarnowiec, Cielętniki, Niedary, Grochowa, Pfaffenmühle i majątek ziemski Tarnowiec. Administratorem nowo utworzonego okręgu urzędowego został właściciel ziemski Hempe. W 1976 roku odsłonięto obelisk upamiętniający fakt stacjonowania tu na przełomie marca i kwietnia 1945 roku 2 Dywizji ArtyleriiRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Sport i Turystyka 1988, , s. 803..
Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest: kościół rzymskokatolicki parafialny pw. św. Jadwigi, z 1689 r., w początku XX w., jednonawowy, murowany; należący do dekanatu Trzebnica. Zbudowany został u schyłku XVII w. zastępując świątynię z XVI w. Zbudowany w stylu barokowym. Aktualny wystrój świątyni pochodzi w większości z XVIII w. kościół ewangelicki, dawniej magazyn, z 1800 r., wieża dobudowana w 1936 r.
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT
Bibliografia Czesław Cetwiński, Zabytki architektury w województwie wrocławskim, Wyd. Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu, 1987.
Kategoria:Dawne miasta w województwie dolnośląskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku