Zębowice (dodatkowa nazwa w j. niem. Zembowitz, od 1938 FöhrendorfRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie oleskim, w gminie Zębowice. Siedziba gminy Zębowice.
W latach 1975–1998 wieś należała administracyjnie do województwa opolskiego.
Historycznie leży na Górnym Śląsku.
Nazwa W kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w formie SambowitzLiber fundationis episcopatus Vratislaviensis onlineH. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889. W 1936 roku hitlerowska administracja III Rzeszy, chcąc zatrzeć słowiańskie pochodzenie nazwy wsi, przemianowały ją ze zgermanizowanej na nową, całkowicie niemiecką nazwę Föhrendorf.
+Integralne części wsi Zębowice SIMC Nazwa Rodzaj0505881 Borowiany przysiółek0505906 Malinów przysiółek0505912 Nowa Wieś przysiółek0505875 Osina część wsi
Historia W czasach Bolesława II Opolczyka w dokumentach pojawia się dziedzic z Zębowic (Sambowicz) niejaki Stasco (Staszko, Stanisław). Za czasów Bolka V w 1447 r. Zębowice stały się parafią. Wówczas wybudowano drewniany barokowy kościółek, który przetrwał do naszych czasów, a obecnie znajduje się w Gliwicach. W połowie XIX wieku wieś liczyła 598 mieszkańców. Był tu pałac z początków XIX wieku, 73 domy, dwór z owczarnią, jedna katolicka szkoła, dwa młyny wodne, browar, gorzelnia, warzelnia potażu dla huty szkła w Kniei na Poliwodzie, wapiennik, dwie książęce kuźnie żelaza sztabowego. Końcem 1868 roku rozpoczęła funkcjonowanie linia kolejowa łącząca Zębowice z Kolonowskiem. Na przełomie XIX i XX wieku w miejscowości działy instytucje kulturotwórcze: Towarzystwo Czytelni Ludowych, Towarzystwo Gimnastyczne Sokół, koła śpiewacze i chóry. Organizowano pielgrzymki do Częstochowy skąd przywożono książki religijne i historyczne. W latach 1910–1911 powstał obecny kościół. Po zakończeniu I wojny światowej, powstaniach i plebiscycie Zębowice znalazły się w granicach Niemiec. Zębowice często zmieniały właścicieli, ostatnimi właścicielami – od 1834 roku – byli książęta raciborscy, przedstawiciele rodu Hohenlohe.
Plebiscyt i powstanie W 1910 roku 935 mieszkańców mówiło w języku polskim, 23 w językach polskim i niemieckim, natomiast 136 osób posługiwało się jedynie językiem niemieckim. W wyborach komunalnych w listopadzie 1919 roku na listę polską oddano 117 głosów, co pozwoliło na uzyskanie 9 z 12 mandatów. Od stycznia 1921 roku działało tu gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". Podczas plebiscytu w 1921 roku we wsi uprawnionych do głosowania było 709 mieszkańców (w tym 84 emigrantów). Za Polską głosowało 369 osób, za Niemcami 329 osób. Podczas III powstania śląskiego Zębowice 6 maja zostały zajęte przez siły Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Przez cały okres powstania toczyły się walki o wieś i znajdujący się w niej strategicznie położony dworzec kolejowy. 21-22 maja wojska powstańcze odparły zmasowane ataki żołnierzy niemieckich. 25 maja miała miejsce wielogodzinna bitwa o Zębowice, jednak niemieckie ataki również nie przyniosły rezultatu. Wieś została chwilowo zdobyta przez Niemców 11 czerwca, jednak polski kontratak zakończył się powodzeniem. Zwycięstwo w tej bitwie powstańcy okupili znacznymi stratami.
Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest: zespół pałacowy, z XVIII/XIX w.: park z alejami grabowymi pałac w Zębowicach
Przypisy GUS. Rejestr TERYT
Bibliografia
Linki zewnętrzne