thumb|240px|Fotografia z ok. 1898 Witold Wojtkiewicz (ur. 29 grudnia 1879 w Warszawie, zm. 14 czerwca 1909 tamże) – polski malarz, rysownik i grafik okresu Młodej Polski. Przedstawiciel symbolizmu i wczesnego ekspresjonizmu, przez niektórych uznawany za prekursora surrealizmu.

Życiorys Pochodził z rodziny urzędniczej – ojciec, Stanisław Wojtkiewicz był głównym kasjerem w Banku Handlowym i nie akceptował artystycznych aspiracji syna, a matka, Aniela z domu Święcicka, zajmowała się wychowywaniem jedenaściorga dzieci.

Witold Wojtkiewicz studiował w warszawskiej Szkole Rysunkowej i w latach 1903–1904 w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie był uczniem Leona Wyczółkowskiego. Próbował również w roku 1902 podjąć studia na Akademii Petersburskiej, skąd jednak, jak sam napisał, po ośmiu dniach uciekł. Był świadkiem demonstracji robotniczych w Warszawie w roku 1905, czego dał wyraz w cyklu rysunków (między innymi Manifestacja uliczna, Katorżnicy, Jutrzenka swobody, Na wiec).

W roku 1905 wstąpił do Grupy Pięciu (Grupy Norwid), do której należeli także: Leopold Gottlieb, Wlastimil Hofman, Mieczysław Jakimowicz oraz Jan Rembowski. Współpracował z krakowskim tygodnikiem „Liberum Veto” jako ilustrator w latach 1903–1904Irena Kossowska:Witold Wojtkiewicz., Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, czerwiec 2002 [w:] Culture.pl, 2015.07.06.. Od roku 1908 należał do Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”. Swoje prace wystawiał w Krakowie, Warszawie, Lwowie i Wiedniu. Współpracował także z krakowskim kabaretem „Zielony Balonik”, dla którego stworzył cykl akwarel i rysunków, które do dziś zdobią ściany kawiarni „Jama Michalika”, a także projektował zaproszenia. Przyjaźnił się między innymi z Tadeuszem Boyem-Żeleńskim i Romanem Jaworskim, do którego cyklu opowiadań Historie maniaków stworzył ilustracje (między innymi rysunek Cukiernia ciast trujących). Twórczość plastyczna Wojtkiewicza i literacka Jaworskiego oddziaływały na siebie wzajemnie. Wojtkiewicz projektował także winiety do książek wraz z liternictwem i kartki pocztowe. Wraz z między innymi Karolem Fryczem i Kazimierzem Sichulskim opublikował litografie pod tytułem Teka Melpomeny, przedstawiające syntetyczne portrety aktorów Teatru Miejskiego w Krakowie.

Poza działalnością malarską Wojtkiewicz uprawiał także działalność literacką, pisząc pod pseudonimem Witwoj satyryczne teksty dla czasopisma „Kolce”. Na wystawie w 1906 w Berlinie prace artysty zwróciły uwagę i zachwyciły Maurice’a Denisa oraz André Gide’a. Gide, dla którego twórczość Wojtkiewicza była emanacją duszy polskiej, w 1907 zorganizował indywidualną wystawę artysty w w Paryżu oraz napisał wstęp do jej katalogu. Późna twórczość Wojtkiewicza naznaczona jest piętnem cierpienia, spowodowanego wrodzoną nieuleczalną wadą serca, która położyła kres jego życiu w wieku zaledwie 29 lat. Wojtkiewicz prowadził także dziennik – kronikę swojego życia – niedostępny dla potomnych, został on przez matkę Wojtkiewicza złożony wraz z jego ciałem w trumnie. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 71-1-1).

Twórczość thumb|240px|Grób Witolda Wojtkiewicza na Starych Powązkach w Warszawie (stan na kwiecień 2012) W swych pracach łączył groteskę z liryzmem. Jego twórczość ewoluowała i stopniowo wykształciła osobisty, wysoce oryginalny przekaz artystyczny. Przez niektórych – jak np. Tadeusza Kantora – uważany za najbardziej oryginalnego malarza polskiego XX wieku. Nieocenione zasługi w popularyzacji twórczości Wojtkiewicza położyli dwaj jego monografiści: Jerzy Ficowski i Wiesław Juszczak. Wiersz dotyczący istoty jego malarstwa poświęcił mu Tadeusz Różewicz. Prace Wojtkiewicza znajdują się między innymi w Muzeum Narodowym w Warszawie, Krakowie i Poznaniu, a także w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. Największa jak dotąd wystawa monograficzna Wojtkiewicza odbyła się w roku 1976 w Muzeum Narodowym w Krakowie. W marcu 2012 odzyskano jego obraz Orszak, z cyklu Z dziecięcych póz utracony w czasie II wojny światowej. W październiku 2025 w Muzeum Narodowym w Warszawie została otwarta wystawa Czarny karnawał. Ensor/ Wojtkiewicz, na której znalazły się prace Witolda Wojtkiewicza i Jamesa Ensora.

Jego twórczość układa się w cztery cykle tematyczne: Szkice tragikomiczne (1903–1904) Cyrki (1905–1907) Monomanie (1906) Ceremonie (1908)

Ważniejsze dzieła: Krucjata dziecięca (1905) Orka (1905) Fantazja (1906) Cyrk wariatów (1906) Wegetacja (Emeryci) (1906) Lalki (1906) Cyrk (Przed teatrzykiem) (1906–1907) Marionetki (1907) Porwanie królewny (1908) Swaty (1908) Rozstanie (1908) Popielec (1908)

Upamiętnienie Od 1997 roku Zarząd Okręgu Krakowskiego ZPAP przyznaje Nagrodę im. Witolda Wojtkiewicza żyjącemu polskiemu artyście (malarstwo, grafika lub rysunek) za najlepszą wystawę indywidualną w danym roku.

Galeria

Przypisy

Bibliografia Jerzy Ficowski, W sierocińcu świata. Rzecz o Witoldzie Wojtkiewiczu, Warszawa: Ryton, 1993. Wiesław Juszczak, Wojtkiewicz i nowa sztuka, wyd. II, Kraków: Universitas, 2000. Witold Wojtkiewicz, Katalog wystawy, Kraków: Muzeum Narodowe, 1989.

Linki zewnętrzne Twórczość Witolda Wojtkiewicza Witold Wojtkiewicz na portalu Niezlasztuka.net

Dzieła Witolda Wojtkiewicza w serwisie Wolne Lektury

Kategoria:Polscy malarze ekspresjoniści Kategoria:Polscy malarze symboliści Kategoria:Malarze Młodej Polski Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Kategoria:Urodzeni w 1879 Kategoria:Zmarli w 1909 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy malarze surrealiści Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie