mały|Pracownik UNICEF rozdaje wysokokaloryczną żywność podczas sytuacji kryzysowej w Gomie w Demokratycznej Republice Konga w 2008 roku. Pomoc humanitarna – pomoc materialna i logistyczna dla osób potrzebujących pomocy. Zwykle jest to pomoc krótkoterminowa, dopóki nie zastąpi jej długoterminowa pomoc ze strony rządu i innych instytucji. Wśród potrzebujących są bezdomni, uchodźcy, ofiary klęsk żywiołowych, wojen i głodu. Pomoc humanitarna jest świadczona w celach humanitarnych i obejmuje klęski żywiołowe i katastrofy spowodowane przez człowieka. Podstawowym celem pomocy humanitarnej jest ratowanie życia, łagodzenie cierpienia i zachowanie godności człowieka. Można ją zatem odróżnić od pomocy rozwojowej, która ma na celu zajęcie się podstawowymi czynnikami społeczno-gospodarczymi, które mogły doprowadzić do kryzysu lub sytuacji nadzwyczajnej. Trwa debata na temat powiązania pomocy humanitarnej i działań na rzecz rozwoju, która została wzmocniona przez Światowy Szczyt Humanitarny w 2016 r. Jednak konflacja jest oceniana krytycznie przez praktyków.
Pomoc humanitarna jest postrzegana jako „podstawowy wyraz uniwersalnej wartości solidarności między ludźmi i imperatyw moralny”. Pomoc humanitarna może pochodzić od społeczności międzynarodowych lub lokalnych. Docierając do społeczności międzynarodowych, Biuro ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej (OCHA) Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) jest odpowiedzialne za koordynację reagowania na sytuacje kryzysowe. Dotyka różnych członków Stałego Komitetu Międzyagencyjnego, którego członkowie są odpowiedzialni za udzielanie pomocy w nagłych wypadkach. Cztery podmioty ONZ, które odgrywają główną rolę w dostarczaniu pomocy humanitarnej, to Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP), Agencja Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR), Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF) i Światowy Program Żywnościowy (WFP). mały|Dystrybucja pomocy humanitarnej na Haiti Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża opisuje pomoc humanitarną jako normę zarówno w międzynarodowych, jak i niemiędzynarodowych konfliktach zbrojnych, a kraje lub strony wojenne, które uniemożliwiają pomoc humanitarną, są ogólnie szeroko krytykowane. Według The Overseas Development Institute, londyńskiej placówki badawczej, której wyniki opublikowano w kwietniu 2009 r. w artykule „Zapewnianie pomocy w niepewnych środowiskach: aktualizacja 2009”, najbardziej śmiercionośnym rokiem dla dostawców pomocy w historii humanitaryzmu był rok 2008, w którym zamordowano 122 pracowników organizacji humanitarnych, a 260 napadnięto. Za najmniej bezpieczne uznano Somalię i Afganistan. W 2014 r. Humanitarian Outcomes podał, że kraje o największej liczbie incydentów to: Afganistan, Demokratyczna Republika Konga, Republika Środkowoafrykańska, Sudan Południowy, Sudan, Syria, Pakistan, Somalia, Jemen i Kenia.
Według Globalnego Przeglądu Humanitarnego OCHA w 2025 r. 1 na 27 osób na całym świecie potrzebuje pomocy humanitarnej oraz ochrony i stanowi to około 300 milionów ludzi.
Historia Początki mały|Henryka Dunanta Koniec XIX wieku wskazuje się jako początek zorganizowanej międzynarodowej pomocy humanitarnej. Wczesne kampanie obejmują pomoc brytyjską dla ludności w trudnej sytuacji na kontynencie w Szwecji podczas wojen napoleońskich oraz międzynarodowe kampanie humanitarne podczas Wielkiego Głodu w Irlandii w latach 40. XIX wieku.
W 1854 r., kiedy rozpoczęła się wojna krymskaHosein Karimi, Negin Masoudi Alavi. Florence Nightingale: The Mother of Nursing. Nurs Midwifery Stud. 2015 Jun;4(2). Florence Nightingale i jej zespół 38 pielęgniarek przybyły do szpitala koszarowego w Scutari, gdzie znajdowały się tysiące chorych i rannych żołnierzyJoseph H. Choate. What Florence Nightingale Did for Mankind. Am J Nurs. 1911 Feb;11(5):346–57.. Nightingale i jej zespół obserwowali, jak szpitale wojskowe z niedoborem personelu walczą o utrzymanie higienicznych warunków i zaspokojenie potrzeb pacjentów. Dziesięć razy więcej żołnierzy umierało z powodu chorób niż od ran bojowychElizabeth Fee, Mary E. Garofalo. Florence Nightingale and the Crimean War.. Tyfus, tyfus brzuszny, cholera i czerwonka były powszechne w szpitalach wojskowych. Nightingale i jej zespół stworzyli kuchnię, pralnię i zwiększyli higienę. Przybyło więcej pielęgniarek, aby pomóc w wysiłkach, a Szpital Ogólny w Scutari był w stanie zaopiekować się 6000 pacjentów. Wkład Nightingale nadal wpływa na pomoc humanitarną. Jest to szczególnie prawdziwe w odniesieniu do wykorzystania przez Nightingale statystyk i miar śmiertelności i zachorowalności. Nightingale wykorzystała zasady naukowe i statystyki do mierzenia postępów i planowania działalności swojego szpitala. Prowadziła ewidencję liczby i przyczyn zgonów, aby stale poprawiać warunki w szpitalachUnderstanding Uncertainty. Florence Nightingale and the Crimean War.. Z jej ustaleń wynikało, że na każde 1000 żołnierzy 600 umierało z powodu chorób zakaźnych. Pracowała nad poprawą higieny, odżywiania i dostępu do czystej wody oraz zmniejszyła śmiertelność z 42% do 2,2%. Wszystkie te ulepszenia są filarami współczesnej interwencji humanitarnej. Po powrocie do Wielkiej Brytanii prowadziła kampanię na rzecz powołania Królewskiej Komisji ds. Zdrowia Armii. Opowiadała się za wykorzystaniem statystyk do przedstawiania potrzeb osób w sytuacjach konfliktowychForsythe, David. The Humanitarians: The International Committee of the Red Cross. (New York: Cambridge University Press, 2005), 15.. mały|Henry’ego Dunanta w Solferino Najbardziej znaną historią powstania sformalizowanej pomocy humanitarnej jest historia Henri Dunanta, szwajcarskiego biznesmena i działacza społecznego, który widząc zniszczenia i nieludzkie porzucanie rannych żołnierzy z bitwy pod Solferino w czerwcu 1859 r., odwołał swoje plany i rozpoczął pomagać rannym na polu bitwy. Pomimo niewielkiego lub zerowego doświadczenia jako lekarz, Dunant współpracował z lokalnymi ochotnikami, pomagając rannym żołnierzom ze wszystkich walczących stron, w tym ofiarom austriackim, włoskim i francuskim, w każdy możliwy sposób, w tym dostarczając żywność, wodę i środki medyczne. Jego opis ogromnego cierpienia, którego był świadkiem, spisany w książce A Memory of Solferino, stał się fundamentalnym tekstem współczesnego humanitaryzmuBarnett, Michael, and Weiss, Thomas. Humanitarianism in Question: Politics, Power, Ethics. (New York: Cornell University Press, 2008), 101..
mały|Okładka oryginalnego wydania A Memory of Solferino (1862) Wspomnienie Solferino zmieniło postrzeganie wojny przez zwykłych ludzi nie mających do czynienia z przemocąBugnion, Francois. „Birth of an Idea: The Founding of the International Committee of the Red Cross and of the International Red Cross and Red Crescent Movement: From Solferino to the Original Geneva Convention (1859–1864).” International Review of the Red Cross 94 (2013): 1306.. Poza tym, w swoim dwutygodniowym doświadczeniu w opiece nad rannymi żołnierzami wszystkich narodowości, Dunant nieumyślnie ustanowił kluczowe filary koncepcyjne tego, co później stało się Międzynarodowym Komitetem Czerwonego Krzyża i Międzynarodowym Prawem Humanitarnym: bezstronność i neutralnośćBugnion, Francois. „Birth of an Idea: The Founding of the International Committee of the Red Cross and of the International Red Cross and Red Crescent Movement: From Solferino to the Original Geneva Convention (1859–1864).” International Review of the Red Cross 94 (2013): 1303.. Bazując na tych ideach Dunant wymyślił dwie koncepcje, które zmieniłyby praktykę wojenną; najpierw Dunant wyobraził sobie utworzenie stałych ochotniczych stowarzyszeń pomocy, podobnie jak grupa pomocy ad hoc, którą koordynował w Solferino, w celu pomocy rannym żołnierzom; następnie podjął starania o przyjęcie traktatu gwarantującego ochronę rannym żołnierzom i każdemu, kto próbowałby przyjść im z pomocąUgnion, Francois. „Birth of an Idea: The Founding of the International Committee of the Red Cross and of the International Red Cross and Red Crescent Movement: From Solferino to the Original Geneva Convention (1859–1864).” International Review of the Red Cross 94 (2013): 1300..
Dunant po opublikowaniu swojego tekstu w 1862 r. szybko rozpoczął prace na rzecz stworzenia stałego stowarzyszenia pomocy humanitarnej i międzynarodowego prawa humanitarnego. Zalążkowa formacja Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża zaczęła nabierać kształtu w 1863 r., kiedy prywatne Genewskie Towarzystwo Opieki Publicznej utworzyło stały podkomitet o nazwie „Międzynarodowy Komitet Pomocy Rannym w Sytuacjach Wojennych”. Komitet ten, składający się z pięciu obywateli Genewy, poparł wizję Dunanta dotyczącą legalnej neutralizacji personelu medycznego udzielającego pomocy rannym żołnierzomForsythe, David. The Humanitarians: The International Committee of the Red Cross. (New York: Cambridge University Press, 2005), 17.Bugnion, Francois. „Birth of an Idea: The Founding of the International Committee of the Red Cross and of the International Red Cross and Red Crescent Movement: From Solferino to the Original Geneva Convention (1859–1864).” International Review of the Red Cross 94 (2013): 1311.. Konferencja założycielska tego komitetu w październiku 1863 r. stworzyła statutowy fundament Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w swoich uchwałach dotyczących stowarzyszeń narodowych, opieki nad rannymi, ich symbolu, a przede wszystkim niezbędnej neutralności ambulansów, szpitali, personelu medycznego i sami ranniBugnion, Francois. „Birth of an Idea: The Founding of the International Committee of the Red Cross and of the International Red Cross and Red Crescent Movement: From Solferino to the Original Geneva Convention (1859–1864).” International Review of the Red Cross 94 (2013): 1320.. Poza tym, w celu umocnienia praktyki humanitarnej, Genewskie Towarzystwo Opieki Społecznej zorganizowało w dniach 8–22 sierpnia 1864 w ratuszu w Genewie zjazd z udziałem 16 państw, w tym wielu rządów Europy, USA, Brazylii i MeksykuBugnion, Francois. „Birth of an Idea: The Founding of the International Committee of the Red Cross and of the International Red Cross and Red Crescent Movement: From Solferino to the Original Geneva Convention (1859–1864).” International Review of the Red Cross 94 (2013): 1323.. W przeciwieństwie do wielu wcześniejszych konferencji dyplomatycznych, celem tej konferencji nie było osiągnięcie porozumienia po konflikcie, ani mediacja między przeciwstawnymi interesami; w rzeczywistości ta konferencja miała na celu ustanowienie zasad dotyczących przyszłości konfliktu w celu ochrony służb medycznych i rannych w bitwieBugnion, Francois. „Birth of an Idea: The Founding of the International Committee of the Red Cross and of the International Red Cross and Red Crescent Movement: From Solferino to the Original Geneva Convention (1859–1864).” International Review of the Red Cross 94 (2013): 1324..
mały|Oryginalne konwencje genewskie