Grudna – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Miedzichowo.

Historia thumb|220px|Architektura drewniana Miejscowość istniała co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Dawniej miała inną nazwę – „Grodna”. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1415 kiedy to odnotowano ją pod nazwą „Grodnya”. W 1419 wspomniana ponownie jako „Grodna”.

Wieś była początkowo własnością szlachecką w dobrach lwóweckich, należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Ostrorogów Lwowskich herbu Nałęcz. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1473 wieś odnotowana została w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego, a w 1508 w parafii Lwówek.

Pierwsze zapisy o miejscowości pochodzą z zapisów sądowych z 1415 kiedy Grudna (wówczas Grodna) odnotowana została jako dziedzina pana wojewody poznańskiego oraz starosty generalnego Wielkopolski Sędziwoja Ostroroga. W 1415 kmieć Maciej z Grudny toczył proces z Piotrem Urbanowskim i jego synem Wojciechem Urbanowskim, którzy dowodzili, że nie przybyli do Grudny dziedziny pana wojewody poznańskiego Sędziwoja Ostroroga i nie posiekli Maciejowi przemocą powrozów w Przewrociach. W1415 kmieć Marcin z Grudna wspomniany został w procesie z Piotrem z Urbanowa i jego synem Wojciechem udzielając pełnomocnictwa w nim Jakubowi z Bytynia.

W 1419 Sędziwój z Ostroroga w dokumencie lokacyjnym dla miasta Lwówek nie pozwalał nikomu warzyć piwa w karczmach swoich wsi, a między innymi w Bolewicach. W zamian nakazał karczmarzom, że na wyszynk mieli je kupować w mieście. We wszystkich wsiach tych nie ma być krawców, szewców oraz kowali i dopóki nie skończy się wolnizna, to na milę od miasta nie miało być kowala. Po upływie wolnizny natomiast zakaz ten obowiązywać miał na pół mili.

W 1473 Dobrogost z Ostroroga Lwowski kasztelan kamieński, a później gnieźnieński, miał z miasta Lwówek i okolicznymi wsiami, w tym m.in. z Grodna, zapłacić karę Mikołajowi z Mosczonej synowi Piotra w ziemi dobrzyńskiej. W 1520 oraz 1521 właścicielami Trzciela, Jabłonki [Starej], Grodna i Zębowa byli bracia Jerzy, Stanisław, Marcin i Mikołaj Ostrorogowie z Lwówka. W 1534 ponownie jako właściciele odnotowani zostali bracia Jerzy, Stanisław i Marcin z Ostroroga dziedzice Lwówka. W 1538 nastąpił podział dóbr miasta Lwówek pomiędzy Ostrorogami w wyniku, którego Stanisław Starszy, syn Dobrogosta otrzymał m.in. Grodno. W kolejnym podziale dóbr Lwowskich z 1545 1/3 m. Lwówek wraz z okolicznymi wsiami, w tym m.in. z Gudną otrzymał Wojciech syn zmarłego Jerzego Lwowskiego.

W początku XVI wieku miały miejsce ustanowienia granic pomiędzy dobrami szlacheckimi, w których opisano granice, a przy okazji także okolice miejscowości. W latach 1520–1521 Jan Rozbicki toczył proces sądowy z Jerzym, Stanisławem, Marcinem i Mikołajem Ostrorogami dziedzicami Lwówka o rozgraniczenie ich dóbr, do których należały Trzciel, Jabłonka Stara, Grudna i Zębowo z jego miastem Lewice (obecnie wieś). Ustawiono wówczas kopiec narożny pomiędzy wsiami Zębowo, Miłostowo koło Międzychodu oraz miastem Lewice. Od niego granica biegła przy błocie zwanym „Rudna” do kopca narożnego zwanego „Węgielnym”, który leżał przy końcu błota zwanego „Długie Błoto”, oraz dzielącego Trzciel, Lewice i Grudnę. Następnie granica biegła do kopca narożnego, który leżał przy błocie zwanym „Bagno”, a dzielącego Trzciel, Lewice i Jabłonkę Starą po czym granica biegła do kopca narożnego, który leżał przy końcu jeziora na łące zwanej „Pachy”, a dzielącego Jabłonkę Starą, Silną oraz Lewice. Obie strony zgodziły się, że granicę ustalić ma podkomorzy.

W 1534 bracia Jerzy, Stanisław i Marcin Ostrorogowie dziedzice Lwówka, Grudnej i Jabłonki Starej pozwali Dobiesława, Piotra, Jana i Wojciecha Rozbickich z Lewic o odnowienie granic pomiędzy miastem Lewice a wsiami Grudna i Jabłonka Stara, poczynając od kopca narożnego, leżącego przy końcu łąk i jeziora, zwanym „Pąchy” dzielącego miasto Lewice oraz wsie Silna, Grudna i Jabłonka [Stara]; od tego kopca granica idzie ścieżką przez znaczne kopce [gran.] w pobliżu drogi zw. Stara Kościańska przez bór aż do kopca narożnego, który leży przy tej drodze i obok błota zw. Długie Błoto, a dzieli Lewice, Grudnę i Jabłonkę Starą. Pozwani nie stanęli przed sądem, który postanawił, aby podkomorzy rozgraniczył te dobra. Przedstawiciel Rozbickich podniósł przed sądem, że Piotr Rozbicki odbywał pielgrzymkę do Grobu Pańskiego i że w jego nieobecności nie może toczyć się proces o rozgraniczenie dóbr, a także uiścił sądowi opłatę zwaną „pamiętne”.

W 1571 starosta generalny wielkopolski, zgodnie z dekretem króla polskiego Zygmunta II Augusta rozdzielił pomiędzy Annę z Ostroroga Lwowską wdowę po Prokopie Sieniawskim oraz Krzysztofa i Marcina Lwowskich bory i lasy Lwówka i Trzciela, a w tym m.in. bór za wsią Grudna. Bór ten zaczynał się od strugi oraz lasu, które obie zwano „Grodzianka”. Połowa boru po prawej ręce od Grodzianki aż do Zębowa należała do Sieniawskiej, a po lewej stronie aż do drogi do Trzciela dla Lwowskich. Bór rozdzielał dalej od stawu „Węgielnego” (Węgielny Młyn), który biegł aż do strugi zwanej „Biała”, nad którą pomiędzy młynami zwanym Węgielnym oraz Sępolno stał znak graniczny. Odnotowano też inne znaki graniczne: nad drogą Sępolną, za drogą Węgielną, nad drogą z Bolewic do Sępolno Młyna. Połowa boru po lewej stronie idąc od stawu „Sępolnego” należała do Sieniawskiej, a druga połowa po prawej stronie dla Lwowskich wszerz aż do strugi „Pęga” oraz nieokreślonego obiektu zwanego „Siedlisko”, a następnie rozdzielał on Krzywy Las, położony we wsiach Grudna i Bolelice. Przy rozdziale odnotowano także „Dąbrowę Grodzieńską”.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1508 miał miejsce pobór podatków z 4,5 łana, dwóch łanów opuszczonych. Jeden łan, który spalił się w pożarze nie zapłacił wcale. Pobrano także opłaty od karczmy w wysokości 6 groszy, od młyna wodnego od dwóch kół wodnych po wiardunku. W 1509 miał miejsce pobór od 7,5 łana, sołtysa z jednego łanu, trzy grosze od karczmy oraz od młyna o dwóch kołach wodnych. W 1563 pobrano podatki z 5 łanów, jednego łana sołtysiego, jednej karczmy dorocznej. W 1577 płatnikiem poboru był Marcin Lwowski. W 1580 Marcin Lwowski zapłacił pobór od 8 półłanków, 4 półłanków opuszczonych, karczmy dorocznej stojącej na 1/4 łana, od 4 zagrodników z rolami.

W XV i XVI wieku Grudna należała więc do Ostrorogów Lwowskich, a później po bezpotomnej śmierci Jerzego (1633) przeszła do spowinowaconej z nimi rodziny Opalińskich.

Okres zaborów Polski Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Grudna należała do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski). Grudna należała do okręgu lwowkowskiego i stanowiła część majątku Lwówek Zamek (niem. Neustadt), którego właścicielem był wówczas (1837) Antoni Łącki. W skład rozległego majątku Lwówek Zamek wchodziło łącznie 36 wsi. Według spisu urzędowego z 1837 roku Grudna liczyła 175 mieszkańców i 17 dymów (domostw).

W „Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych Narodów Słowiańskich” z 1881 roku wioska wzmiankowana jest jako Grudno i liczyła 53 domy, a zamieszkiwało ją 433 mieszkańców (w tym 334 katolików i 99 ewangelików). Ten wysoki odsetek ewangelików był spowodowany osadnictwem olęderskim i zaborami. Administracyjnie wieś należała wtedy do powiatu bukowskiego. Na mocy ustawy sejmu pruskiego z 1887 roku, do 40 uległa zwiększeniu liczba powiatów w Poznańskim, w wyniku czego powstał powiat nowotomyski, do którego należała Grudna (jak i miasto Lwówek). Warto dodać, że powiat nowotomyski istniał aż do 1975 roku, a następnie odżył 1 stycznia 1999 roku. W XIX w. Grudna należała do rodu Grudzińskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko.

Okres PRL W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Grudna, po jej zniesieniu w gromadzie Bolewice.

Zobacz też Grudna, Grudna Dolna, Grudna Górna, Grudna Kępska

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Miedzichowo (gmina)