Wolfgang Borchert (ur. 20 maja 1921 w Hamburgu, zm. 20 listopada 1947 w Bazylei) – pisarz niemiecki. Był jednym z najbardziej znanych autorów tzw. Trümmerliteratur (literatury zgliszcz), krótkiej epoki literackiej w Niemczech, która nastąpiła po zakończeniu II wojny światowej. Literatura ta charakteryzowała się wielkim ładunkiem emocjonalnym powstałym na skutek tragicznych doświadczeń wojennychPisarze niemieckojęzyczni XX wieku. Leksykon encyklopedyczny PWN pod red, Marka Zybury. Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996. ISBN 83-01-11995-0 (autor biogramu: Zbigniew Światłowski), s. 36..
Życiorys Wykształcenie i pierwsze próby literackie Wolfgang Borchert urodził się w Hamburgu-Eppendorf jako syn nauczyciela szkoły podstawowej Fritza Borcherta i jego żony, rodzimej pisarki Herthy. Był uczniem szkoły Zentralschule Kirchwerder przy kościele w Hamburgu. Już w wieku 15 lat zaczął pisać wiersze, z których część została wydana w gazecie Hamburger Anzeiger. W 1939 rodzice wysłali go na naukę zawodu do księgarza u Heinricha Boysena. Równocześnie pobierał lekcje aktorstwa u Helmuta Gmelina. W roku 1940, po zdaniu egzaminu końcowego w szkole aktorskiej, porzucił praktykę księgarską. W marcu 1941 został zatrudniony przez teatr Landesbühne Osthannover, jednak już w czerwcu musiał zrezygnować, ponieważ został powołany do wojska.
Druga wojna światowa Od czerwca do listopada 1941 odbywał szkolenie na czołgistę w miejscowości Weimar-Lützendorf w oddziale wojska "3. Panzer-Nachrichten-Ersatz-Abteilung 81". Pierwsza wyprawa na front zaprowadziła go pod Kalinin, gdzie został ranny w styczniu 1942. Następnie leczył się na postępującą błonicę w lazarecie w Schwabach. Z powodu podejrzeń, że sam postrzelił sobie lewą rękę, został oskarżony o działanie na szkodę wojska. Proces odbył się po trzech miesiącach w areszcie śledczym w Norymberdze. Strona skarżąca żądała kary śmierci, sąd jednak uniewinnił go 30 czerwca. Mimo to Borchert pozostał w areszcie śledczym, tym razem oskarżony o występowanie w swojej korespondencji przeciwko ustawie dotyczącej zakazu podstępnych ataków na państwo i partię oraz o ochronie mundurów partyjnych (Heimtückegesetz). Proces zakończył się karą sześciu tygodni więzienia o zaostrzonym rygorze, a następnie natychmiastowym wysłaniem na front. Koniec roku 1942 spędził w batalionie rezerwowym swojego pułku w Saalfeld oraz w garnizonie w Jenie. W grudniu 1942 był łącznikiem w walkach pancernych pod Toropez, skąd z powodu odmrożeń został znów zabrany do lazaretu, w którym zachorował na żółtaczkę i ospę. Na początku roku 1943 przeniesiono go do lazaretu dla przewlekle chorych w Smoleńsku, a następnie do Elend (góry Harz). W styczniu dostał przepustkę i wrócił do zniszczonego atakami bombowymi Hamburga, gdzie zajął się występami kabaretowymi w tzw. „Bronzekeller” (Piwnica z brązu). Pozostały z tego czasu takie utwory jak „Der Tausendfüßler” (Stonoga), „Die Zigarettenspitze” (Czubek papierosa), „Brief aus Russland” (List z Rosji). W październiku powrócił do swojej kompanii do Kassel-Wilhelmshöhe z nadzieją na zwolnienie z wojska lub przeniesienie do wojskowego teatru z powodu pogłębiającej się choroby wątroby. Jednak jego występy kabaretowe spowodowały kolejne aresztowanie w grudniu 1943. W styczniu 1944 przeniesiono go do aresztu śledczego Berlin-Moabit, gdzie odbył się przeciw niemu proces w Centralnym sądzie wojskowym. Został skazany na dziewięć miesięcy pozbawienia wolności, a niedługo później wysłany na front. Jednostka, do której został przydzielony, w 1945 poddała się z pobliżu Frankfurtu nad Menem wojskom francuskim. Podczas transportu do niewoli udało mu się uciec – ciężko chory na piechotę przedostał się do swoich rodziców do Hamburga; przybył tam 10 maja 1945.
Czasy powojenne Po wojnie Borchert próbował swoich sił w teatrze i na scenie kabaretowej. Od 1 listopada do 15 grudnia był asystentem reżysera przy spektaklu „Natan mędrzec” Lessinga w teatrze Deutsches Schauspielhaus w Hamburgu. Oprócz tego pisał teksty dla kabaretu Janmaaten im Hafen, z którym czasem sam występował. Był współzałożycielem teatru „Komedia” (Die Komödie) w Hamburgu-Altona. Z powodu ciągle pogarszającego się stanu zdrowia musiał coraz więcej czasu leżeć w łóżku. 25 stycznia napisał opowiadanie „Die Hundeblume“ (Psi kwiat). Od Wielkanocy znów przebywał w domu rodzinnym. Do końca roku w niesamowitym tempie napisał 20 utworów prozą. W grudniu 1946 wydał tomik wierszy pt. „Laterne, Nacht und Sterne” (Latarnia, noc i gwiazdy) zawierający utwory napisane w latach 1940–1945. Gdy był już nieuleczalnie chory, napisał dzieło w duchu ekspresjonizmu „Draußen vor der Tür” (Pod drzwiami). Zmarł w szpitalu Clara-Spital w Bazylei (Szwajcaria), gdzie przebywał z powodu choroby wątroby. Dzień po jego śmierci, 21 listopada, znany do tej pory tylko w formie słuchowiska dramat „Przed drzwiami” miał swoją premierę na hamburskiej scenie. Później jego dzieła zostały jeszcze wydane w tomie „Die traurigen Geranien” (Smutne geranium). Wolfgang Borchert został pochowany na cmentarzu Hauptfriedhof Ohlsdorf w Hamburgu.
Dzieła Die Kirschen (ok. 1945) Laterne, Nacht und Sterne (1946) Pod drzwiami (Draußen vor der Tür) (1947) An diesem Dienstag (1947) Die Hundeblume (1947) Das ist unser Manifest (1947) Das Brot (1946) Die Küchenuhr Nachts schlafen die Ratten doch! Die drei dunklen Könige Das Gewitter Schischyphusch Mein Bleicher Bruder Der Schriftsteller
Przypisy
Opracowania Peter Rühmkorf: Wolfgang Borchert. In Selbstzeugnissen und Bilddokumenten. (= rowohlts monographien; 58). Rowohlt, Reinbek 1961 (zuletzt 8. Auflage, bearbeitet von Wolfgang Beck, Rowohlt, Reinbek 2002, )
Linki zewnętrzne Lista linków do tematu "Wolfgang Borchert" Biografia w języku niemieckim Strona internetowa Międzynarodowego Towarzystwa im. Wolfganga Borcherta Esej pt. „Struktura i język krótkich opowiadań Wolfganga Borcherta“ (w języku niemieckim) Bibliografia wszystkich tytułów Strona internetowa archiwum Wolfganga Borcherta w bibliotece Uniwersytetu w Hamburgu
– komentowany zbiór linków w języku niemieckim
Kategoria:Ludzie urodzeni w Hamburgu Kategoria:Niemieccy pisarze Kategoria:Pisarze niemieckojęzyczni Kategoria:Pisarze związani z Hamburgiem Kategoria:Uczestnicy walk na froncie wschodnim w II wojnie światowej Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Wolfgang Borchert Kategoria:Zmarli w 1947 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Ohlsdorf w Hamburgu