thumb|Echium wildpretii thumb|E. aculeatum thumb|E. pininana Żmijowiec (Echium L.) – rodzaj roślin jednorocznych, dwuletnich i bylin z rodziny ogórecznikowatych. Obejmuje 68 gatunków występujących głównie w obszarze śródziemnomorskim, w Europie, Azji Zachodniej i w Afryce. W Polsce rośnie jako gatunek rodzimy tylko żmijowiec zwyczajny E. vulgare (zaliczany tu tradycyjnie żmijowiec czerwony E. russicum wyodrębniany jest do rodzaju Pontechium), poza tym przejściowo dziczeje z upraw żmijowiec babkowaty E. plantagineum (podobnie, jako efemerofita, wymieniono także żmijowca wilczego E. lycopsis, które to nazwy są jednak synonimami żmijowca babkowatego).

Przedstawiciele rodzaju zawierają trujące glikoalkaloidy, alkaloidy i alantoinę. Wykorzystywane były jako środek przeciw ukąszeniom żmii (stąd polska nazwa rodzajowa). Żmijowiec zwyczajny dawniej wykorzystywany był jako roślina lecznicza i trutka na szczury, z nasion wytłaczano olej.

Morfologia Pokrój Byliny, rośliny dwuletnie i jednoroczne o pędach szorstko owłosionych. Na obszarze śródziemnomorskim żmijowce osiągać mogą do 4 m wysokości (E. piniana). Liście Sztywno, koląco owłosione, lancetowate, skrętoległe. Zwykle gęsto pokrywające łodygę. Kwiaty Zebrane w szczytowy kwiatostan typu skrętka, często wiechowato złożony. Kwiaty zwykle szypułkowe. Wsparte wąskimi, liściopodobnymi przysadkami. kielich 5-krotny, z działkami zrośniętymi tylko u nasady, lancetowatymi do równowąskich, rzadko szerokimi, podczas owocowania powiększającymi się. Działki zwykle nieco asymetryczne – dwie od strony doosiowej bywają mniejsze. Korona kwiatu trąbkowata do dzwonkowatej, o zwykle krótkiej rurce, najczęściej niebieska, purpurowa lub różowa, często od zewnątrz nieco owłosiona. Końce płatków zwykle nierównej długości, stąd kwiaty nieco grzbieciste. Pręciki także nierówne, zwykle wyrastające z dolnej części rurki korony. Zalążnia 4-krotna, z nitkowatą szyjką słupka na szczycie rozwidloną i na każdym końcu zwieńczoną główkowatym znamieniem. Owoce Czterodzielna rozłupnia, rozpadająca się na 4 pojedyncze owocki, zwykle jasnobrązowe, jajowate, pomarszczone.

Systematyka Rodzaj należy do plemienia Lithospermeae w podrodzinie Boraginoideae Arnott w obrębie rodziny ogórecznikowatych Boraginaceae.

Wykaz gatunków

Zaliczany tu tradycyjnie żmijowiec czerwony jako E. russicum J. F. Gmel. lub E. rubrum Jacq., od roku 2000 wyodrębniony jako takson monotypowy w rodzaju Pontechium – P. maculatum.

Przypisy

Kategoria:Ogórecznikowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza