Korytnica – wieś gminna w Polsce w województwie mazowieckim, w powiecie węgrowskim, w gminie Korytnica. Ma status sołectwa.

Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Wawrzyńca w Korytnicy.

+Integralne części wsi Korytnica SIMC Nazwa Rodzaj 0675525 Marianówka część wsi0675531 Teodorówka część wsi

Położona na Wysoczyźnie Kałuszyńskiej nad rzeką Korycianką (Strugą). Lokalny ośrodek usługowy dla rolnictwa. Wieś królewska położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie liwskim ziemi liwskiej województwa mazowieckiegoMazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4..

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Korytnica. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa siedleckiego.

Historia Korytnica położona jest na terenie historycznej ziemi liwskiej na Mazowszu. Wzmiankowana po raz pierwszy w 1419 roku jako wieś na skraju Puszczy Koryckiej - dokument księcia Janusza I Starszego mówi o nadaniu dziesięciu włók ziemi pod Korytnicą rycerzowi Piotrowi z Lisowa herbu Awdaniec. Wieś była początkowo własnością książąt mazowieckich z linii czersko-warszawskiej, a po inkorporacji Mazowsza do Korony (1526) stała się królewszczyzną - w XV i XVI w. należała do dóbr starostwa liwskiego. Później wydzielono osobne starostwo niegrodowe Korytnica, które istniało od XVII w. do połowy XIX w.; w 1783 roku starostwo korytnickie znajdowało się w rękach starosty Potockiego. Pod koniec XVIII wieku dobra Korytnica należały do szambelana króla Stanisława Augusta, Szymona de Cortielli

Od 1795 roku w zaborze austriackim, od 1809 roku w Księstwie Warszawskim, od 1815 roku w Królestwie Kongresowym. Po 1918 roku w granicach Polski.

Pod koniec XVIII wieku należała do szambelana królewskiego Szymona de Cortielli. Od 1836 roku majątek Korytnica należał do ziemianina Ignacego Sobieskiego, a później do hrabiego Adama Ronikiera, który był producentem sera limburskiego zwanego ronikierowskim.

W drugiej połowie XIX wieku w Korytnicy i jej okolicach badania etnograficzne prowadzili: Zygmunt Gloger, Jan Karłowicz i Zygmunt Noskowski. W latach 1874–1902 miejscowość była własnością Tymoteusza Łuniewskiego, etnografa i wybitnego agronoma, który gościł u siebie m.in.: Bolesława Prusa i Józefa Ignacego Kraszewskiego. Na początku XX wieku majątek Korytnica stał się własnością rodziny Holder-Eggerów. Teodor Holder-Egger był znanym lokalnym działaczem społecznym. Maria ze Szretterów Holder-Eggerowa była posłanką na Sejm II Rzeczypospolitej i działaczką Ligi Narodowej.

W sierpniu 1915 ustąpiły władze rosyjskie i Korytnica znalazła się pod okupacją niemiecką. W pierwszej połowie roku 1916 Niemcy zaczęli przekazywać Polakom niektóre urzędy. Po odejściu armii niemieckiej w końcu roku 1918 powstała polska administracja. W wyborach 26 stycznia 1919 zwyciężyła Narodowa Demokracja przed PSL Wyzwolenie. Na początku czerwca 1919 odbyły się strajki pracowników folwarcznych. Między 8 a 10 sierpnia 1920 wkroczyła Armia Czerwona. Okupacja radziecka trwała do 20 sierpnia 1920.

11 września 1939 wkroczyły wojska hitlerowskie. Wielu mieszkańców Korytnicy zginęło wskutek terroru okupanta. Powstało zbrojne podziemie ZWZ-AK rejonu Węgrów. Uczestniczyło m.in. w akcji „Burza” 8 sierpnia 1944. 11 sierpnia 1944 Korytnicę zajęła Armia Czerwona.

Po powstaniu III Rzeczypospolitej w dniu 27 maja 1990 odbyły się wybory do Rady Gminy Korytnica, składającej się z 20 osób. 18 czerwca 2002 ustanowiono herb i flagę Gminy Korytnica.

Religie i wyznania

Chrześcijanie

Katolicy Najstarszą i dominującą wspólnotą religijną w Korytnicy pozostaje Kościół rzymskokatolicki. Parafia św. Wawrzyńca w Korytnicy - parafia podległa diecezji płockiej - została erygowana około 1427 roku i od początku stanowiła centrum życia religijnego miejscowej społeczności.

Kościół murowany (zachowany i funkcjonujący do czasów współczesnych) wzniesiono w latach 1776-1781 z fundacji Ignacego Potockiego, a w latach 1904–1907 został gruntownie przebudowany z inicjatywy rodziny Holder-Eggerów.

W XIX wieku parafia prowadziła rozbudowaną działalność religijną, działając m.in. poprzez Bractwo Różańcowe i bractwa stanowe.

Po reformie struktur kościelnych w 1992 roku parafia Korytnica należy do diecezji drohiczyńskiej.

Protestanci Na terenie gminy Korytnica w XIX wieku pojawiali się również protestanci niemieckiego pochodzenia, głównie w wyniku migracji administracyjnej po utworzeniu Królestwa Polskiego oraz w związku z kolonizacją pruską i rosyjską w okolicach Węgrowa i Liwa. Nie tworzyli oni jednak w samej Korytnicy stałej wspólnoty – najbliższe parafie ewangelickie znajdowały się w:

Węgrowie (zbór założony w 1820 r.) Sokołowie Podlaskim (parafia od 1843 r.)

Dokumenty rosyjskie nie wykazują stałej obecności protestantów w Korytnicy, ale potwierdzają ich obecność w urzędach i administracji powiatowej na terenie powiatu węgrowskiego oraz w koloniach niemieckich w sąsiednich gminach.

Społeczność żydowska W okresie międzywojennym w Korytnicy mieszkało kilka rodzin żydowskich, zajmujących się głównie handlem obwoźnym. Nie istniała tu jednak zorganizowana gmina – najbliższe kahały znajdowały się w Węgrowie i Stoczku.

Podczas Zagłady Żydzi z okolicznych wsi, w tym z Korytnicy, zostali przesiedleni do getta w Węgrowie i zamordowani podczas jego likwidacji 21-22 września 1942 r..

Honorowi obywatele Korytnicy ks. bp. Antoni Pacyfik Dydycz ks. prałat Czesław Mazurek art. plastyk Irena Stankiewicz dr Franciszek Adam Wielądek prof. dr Arkadiusz Kołodziejczyk dr Michał Strąk

Zabytki neoklasycystyczny kościół parafialny św. Wawrzyńca Męczennika zbudowany w latach 1876–1880 według projektu Bolesława Pawła Podczaszyńskiego i Bronisława Brodzic-Żochowskiego. We wnętrzu epitafia, w tym jedno autorstwa Konstantego Laszczki. murowany dwór Łuniewskich z końca XIX wieku, przed nim figura wotywna fundacji Holder-Eggerów z początku XX wieku. organistówka z początku XX wieku. dawny dom parafialny i ochronka tzw. Watykan z początku XX wieku. figura na grobie Karola Karolka Łuniewskiego z końca XIX wieku figura Anioła Śmierci na grobie Aleksandry Olusi Holder-Eggerówny z początku XX wieku (autor Bartłomiej Mazurek).

Przypisy Raport o stanie gminy Korytnica za rok 2025. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2025 s. 4-5 Raport o stanie gminy Korytnica za rok 2025. Fundusz sołecki s. 23-26

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Opis parafii na stronie diecezji

Bibliografia

Arkadiusz Kołodziejczyk: Dzieje Korytnicy i ziemi korytnickiej : Urząd Gminy w Korytnicy 2007 red. Arkadiusz Kołodziejczyk, Andrzej Kruszewski: "Zeszyty korytnickie"

Linki zewnętrzne

Parafia św. Wawrzyńca Męczennika w Korytnicy Kurier Korytnicki

Kategoria:Korytnica (powiat węgrowski) Kategoria:Wsie królewskie I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)