Kotowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie grodziskim, w gminie Granowo. Na wschód od Kotowa przepływa rzeka Mogilnica. Przez wieś przebiega droga krajowa nr 32 i linia kolejowa Poznań - Wolsztyn (przystanek kolejowy Kotowo).

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od początku XV wieku. Po raz pierwszy wymieniona w łacińskim dokumencie z 1400 kiedy odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Kothow”, 1401 „Kothowo”, 1404 Kotowo”.

Dawniej osada występowała także pod nazwą „Kotowsze”. Od dawnej staropolskiej nazwy miejscowej Kotowo, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Kotowskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Historia Miejscowość historycznie należała do Wielkopolski. Początkowo była wsią szlachecką, własnością polskiej szlachty z rodu Ptaszkowskich, Kotowskich, którzy od nazwy miejscowości przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Woźnickich, Kotwiczów. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim. W 1563 miejscowość znajdowała się w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii Drożyn (obecnie to Drużyń) .

Pierwszy zachowany zapis historyczny o wsi pochodzi z XV wieku i związany jest ze sporem sądowym pomiędzy miejscowym szlachcicem polskim, a rycerskim zakonem kawalerów maltańskich. W 1400 Maciej Ptaszkowski pozwał komandorię domu zakonu joannitów znajdującą się w kościele św. Jana Jerozolimskiego za murami w Poznania o to, że komandor wraz z 60 paniczami (łac. „domicelli”) oraz 200 kmieciami wtargnął na Kotowo i usypał kopce graniczne bez uzyskania wyroku sądowego. Proces ten przeciągnął się na dalsze lata. W 1407 Ptaszkowski toczył proces z komandorem joannitów o 7 kopców granicznych na folwarku obok Kotowa, ustawionych przy pomocy 20 paniczy i 200 kmieci. W 1409 Maciej Ptaszkowski odstąpił od procesu i roszczeń wobec komandora oraz klasztoru uznając, że kopce graniczne pomiędzy dziedzinami Kotowo i Drożynem mają pozostać na stałe.

W 1401 odnotowany został Andrzej z Kotowa i Cykowa pochodzący rodu Borków, który przybył do Wielkopolski z Pomorza i pieczętował się herbem z dwoma wilkami. W latach 1394-1403 był on łowczym poznańskim. Odnotowywany był także jako Andrzej z Ptaszkowa, od którego przyjął odmiejscowe nazwisko Ptaszkowskiego lub Andrzej z Zajączkowa. Zmarł pomiędzy 25 września 1404 a 18 listopada 1404. Był bratem Mikołaja z Ptaszkowa. W 1401 pani Małgorzata z Goli koło Gostynia oraz Witek z Parzęczewa toczyli proces, każdy z nich o ludzi, których Andrzej zakuł w dyby i poranił, hańbiąc ich. W 1404 odnotowany został Piotr z Urbanowa opiekun dzieci Andrzeja] Ptaszkowskiego.

W latach 1404-1414 odnotowano brata Marcina, Andrzeja lub Andracha Mistorfa z Kotowa i Cykowa, a w latach 1415-1426 tego samego ale z Borzysławia, Borzysławski. W latach 1404-1408 toczył on proces z Małgorzatą z Goli, wdową po Mikołaju z Goli, oraz z jej synami Pietraszem i Janem z Goli. Małgorzata odpierała roszczenia Andrzeja przy pomocy dokumentu oprawy na jej rzecz na sumę 80 grzywien. W 1408 Andrzej wygrał od nich połowę dziedziny Gola co zostało później anulowane. W 1409 Andrzej Mistrof toczył proces z Jakubem Kotowieckim ze wsi Kotusz o wydzielenie połowy dziedziny Gola. W 1410 Jakub miał mu tę połowę wymierzyć, czego jeszcze nie doprowadzono do końca. W 1412 Andrzej w imieniu swego brata Marcina pozwał Janusza Woźnickiego o dziedzinę Kotowo z tytułu prawa bliższości. W 1412 toczył proces z Gawłem z Drożyna (z Drożyńskiego Młyna) oraz z folwarku Zastawa z jego żoną Katarzyną Falkenhan, z Piotrowa w parafii Głuchowo o dwie kopy i 6 groszy. Gaweł poddał się rygorowi wprowadzenia Andrzeja w posiadanie folwarku Zastawa koło Kotowa. W 1418 Andrzej toczył proces z Pietraszem Oganką i jego bratem Marcinem o granice między Kotowem a Cykowem.

W latach 1419-1435 odnotowany został Janusz Woźnicki z Woźnik koło Grodziska Wielkopolskiego. W 1448 pełnił on funkcję kasztelana drożyńskiego. W 1419 zapowiadał on przed sądem ziemskim gaje, łąki, pastwiska oraz drogi (łac. „vie indirecte”) dziedzin Woźniki, Kotowo i Cykowo. W 1435 toczył proces sądowy z Wincentym Wąbiewskim oraz Piotrem Kubackim o granice pomiędzy Kotowem a Kubaczynem.

Archiwalne źródła historyczne wspomniały mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów. W 1444 pleban z Łęk Wielkich, koło Kościana toczył proces z Maciejem młynarzem z Kotowa i wywodził, że w ubiegłym roku umówił się, iż ten za 7 grzywien przeprowadzi prace budowlane w kościele, z czego otrzymał 3 grzywny oraz jeden wiardunek zadatku, lecz robót tych nie dokończył i oddalił się. Pozwany potwierdził to i podnosił, że nie dowieziono mu w porę drewna (łac. „robora”), czemu pleban zaprzeczył. Za zgodą stron i sędziego spór ten sędziowie polubowni (łac. „amici”) mieli na miejscu rozsądzić, jako ostateczna instancja. W 1482 w procesie o obsadzenie altarii 11 000 Dziewic i św. Barbary w kościele parafialnym św. Jadwigi w Grodzisku wystąpili jako patronowie altarii kmiecie z jednej strony uczc. Mikołaj Oracz z Kotowa, a z drugiej pracownik Grzegorz Oracz z Ptaszkowa Małego.

Miejscowość odnotowały także historyczne rejestry podatkowe z XV i XVI wieku. W 1493 (według zachowanej kopii z 1580) odnotowano miejscowy duży folwark, z którego dziesięciny snopowe warte były kilka grzywien, a także 7 łanów osiadłych z których dwa łany miał miejscowy sołtys, a kmiecie siedzieli na półłankach. Odnotowano wówczas także młyn wodny o 3 kołach wodnych. W 1510 we wsi był folwark, 4 łany osiadłe, jeden łan opustoszały i nieuprawny, dwa łany sołeckie, karczma, młyn oraz wiatrak. W 1563 miał miejsce pobór od 4,5 łana, młyn doroczny o dwóch kołach, karczma doroczna oraz opuszczony wiatrak. W 1564 w Kotowie odnotowano 4 łany. W 1581 miał miejsce pobór od 4 łanów, zagrodnika, dwóch komorników, młyna korzecznego dorocznego o dwóch kołach wodnych.

Wieś położona była w 1581 roku w powiecie kościańskim województwa poznańskiego poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 65..

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) Kotowo należało do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski). Kotowo należało do okręgu grodziskiego i stanowiło odrębny majątek o tej samej nazwie, którego właścicielem był wówczas Maciej Mielżyński. W skład majątku Kotowo wchodziły ponadto: Borzysław, Snowidowo oraz Woźniki. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 190 mieszkańców i 16 dymów (domostw).

Leon Plater notuje ponadto, że przed 1846 rokiem niedaleko Kotowa nad stawem odkryto grobowiec słowiański (urny, szczątki, narzędzia żelazne i brązowe)Artykuł na ten temat ukazał się w Przyjacielu ludu w 1840 roku, str. 4, później określany jako cmentarzysko ciałopalne.

Pod koniec XIX wieku Kotowo liczyło 12 domostw i 97 mieszkańców. Cały majątek, z podległymi folwarkami liczył 30 domostw i 495 mieszkańców, z wyjątkiem jednego katolików i należał do hrabiego Józefa Mielżyńskiego. Ostatnim właścicielem majątku przed 1939 był Andrzej Kurnatowski"Klasztor i Kościół Franciszkanów w Woźnikach. Dzieje, przewodnik, roczniki woźnickie. Zespół autorów pod redakcją o. Alojzego Pańczaka, Grodzisk Wielkopolski 2021, s. 71-72, .

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego. W 2014 Kotowo liczyło 221 mieszkańców.

Zabytki We wsi znajduje się zabytkowy, neogotycki pałac. Obecnie w obiekcie tym swoją siedzibę ma Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Powstańców Wielkopolskich.

Wokół pałacu rozciąga się park krajobrazowy z przełomu XVIII i XIX wieku o powierzchni 6,7 ha, wpisany do rejestru zabytków. Drzewostan obejmuje pomnikowe lipy, dęby i wiązy. W zespole pałacowym znajduje się jeszcze oficyna w stylu klasycystycznym z I poł. XIX wieku.

Gospodarka W okolicach Kotowa znajdują się kopalnie gazu ziemnego, a na południe od wsi przepompownia gazu.

W miejscowym rolnictwie stosuje się pasy wiatrochronne z drzew.

Urodzeni w Kotowie

Jan Urbanowski – polski żołnierz, uczestnik I wojny światowej, powstania wielkopolskiego i II wojny światowej, działacz kombatancki i partyjny.

Zobacz też inne miejscowości o nazwie Kotowo Kotowo Stare Kotowo-Plac Kotów

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne