Żółtaczka (łac. icterus) – objaw polegający na zażółceniu skóry, błon śluzowych i białkówki oczu wskutek nagromadzenia się bilirubiny w surowicy krwi i tkankach organizmu. Prawidłowy poziom bilirubiny (całkowitej) w surowicy krwi człowieka wynosi 0,3–1,0 mg/dl lub 5,1–17,0 μmol/l.

Etiologia i podział żółtaczka hemolityczna – spowodowana przyczynami przedwątrobowymi, jako skutek zwiększonej produkcji bilirubiny przez wątrobę wynikającej z masywnego rozpadu krwinek czerwonych lub wchłaniania się rozległego krwiaka śródtkankowego żółtaczka miąższowa – spowodowana przyczynami wewnątrzwątrobowymi jako wynik upośledzenia wnikania bilirubiny do wątroby i sprzęgania jej z glukuronianem lub jej wydzielania do żółci (uszkodzenie toksyczne wątroby, wirusowe zapalenie wątroby, marskość wątroby) W obrębie żółtaczek miąższowych możemy wyróżnić choroby spowodowane wrodzonymi defektami enzymatycznymi przemiany bilirubiny (np. zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta, zespół Dubina-Johnsona) żółtaczka mechaniczna zwana inaczej zaporową, zastoinową – spowodowana przyczynami pozawątrobowymi jako wynik zwężenia lub zamknięcia dróg żółciowych (kamica, nowotwory), co uniemożliwia prawidłowy spływ żółci do dwunastnicy.

Do głównych składowych objawu należą: żółte zabarwienie twardówki oka, skóry (widoczne u ludzi rasy białej), błon śluzowych, ciemne zabarwienie moczu, w niektórych przypadkach świąd skóry oraz odbarwienie stolca.

Żółtaczki dzieli się również ze względu na stopień nasilenia: subicterus – bilirubina < 43 μmol/l icterus – bilirubina < 171 μmol/l (10 mg%) żółtaczka o dużym nasileniu – bilirubina > 171 μmol/l

Przemiana bilirubiny Bilirubina występuje w dwóch formach: wolnej oraz w postaci sprzężonej z kwasem glukuronowym. Sprzęganie bilirubiny zachodzi w hepatocytach.

Bilirubina wolna (zwana inaczej pośrednią) we krwi łączy się z albuminami. W tej postaci nie może ona przeniknąć przez błonę podstawną kłębuszków nerkowych i przedostać się do moczu, jest nierozpuszczalna w wodzie. Może za to przenikać przez barierę krew-mózg i w dużych stężeniach działać neurotoksycznie.

Bilirubina połączona z kwasem glukuronowym jako glukuronid bilirubiny (tzw. bilirubina bezpośrednia, sprzężona, związana) nie łączy się z białkami krwi, dzięki czemu z łatwością przedostaje się przez błonę filtracyjną nefronu, do moczu, jest rozpuszczalna w wodzie. Wydzielana przez wątrobę do żółci bilirubina przedostaje się do światła jelita, gdzie na skutek działania bakterii ulega utlenieniu do sterkobilinogenu. Sterkobilinogen wchłaniany jest częściowo w dalszej części przewodu pokarmowego z powrotem do krwi, skąd wychwytują go na nowo hepatocyty (tzw. krążenie jelitowo-wątrobowe bilirubiny). Kiedy wątroba nie jest w stanie przetworzyć całego dostarczanego sterkobilinogenu, na skutek uszkodzenia hepatocytów lub zbyt dużego napływu substratu, jego część przedostaje się do moczu (i jest nazywany urobilinogenem).

Różnicowanie żółtaczek Żółtaczka przedwątrobowa(hemolityczna) Żółtaczka wątrobowa(miąższowa) Żółtaczka pozawątrobowa(zastoinowa, mechaniczna) Bilirubina pośrednia podwyższona w normie(rzadziej podwyższona) w normie Bilirubina bezpośrednia w normie podwyższona podwyższona Bilirubina bezpośrednia w moczu w normie podwyższona(ciemny mocz) podwyższona(ciemny mocz) Urobilinogen w moczu podwyższony podwyższony zmniejszony lub brak Barwa stolca ciemna jasna lub ciemna jasna Sterkobilinogen w kale podwyższony obniżony znacznie obniżony Wynik prób wątrobowych AspAT i AlAT ujemny "silnie" dodatni dodatni Fosfataza alkaliczna, GGTP w normie podwyższone znacznie podwyższone LDH < 1,3 > 1,64 – Haptoglobina obniżona w normie w normie Świąd skóry nie możliwy tak

Żółtaczka hemolityczna diagnostyka: wzrost stężenia bilirubiny pośredniej, wolnej we krwi wzrost stężenia urobilinogenu w moczu próby wątrobowe ALT i AST w normie dehydrogenaza mleczanowa wzrost klinicznie: ciemny mocz ciemny kał często powiększona śledziona (splenomegalia)

Żółtaczka miąższowa diagnostyka: próby wątrobowe wykazują podwyższoną aktywność AlAT i AspAT wzrost stężenia urobilinogenu w moczu klinicznie: niekiedy poprzedzona występowaniem objawów grypopodobnych ciemny mocz jasny lub ciemny kał bóle mięśni

Żółtaczka mechaniczna diagnostyka: podwyższony poziom fosfatazy alkalicznej w surowicy początkowo próby wątrobowe – AlAT i AspAT nie wykazują zmian podwyższone stężenie bilirubiny bezpośredniej we krwi klinicznie: ciemne zabarwienie moczu odbarwienie kału – żółć nie przedostaje się do światła jelita kiedy powstała jako powikłanie kamicy żółciowej – poprzedza ją napad kolki, stężenie bilirubiny w surowicy nie przekracza zwykle 10 mg%, żółtaczka zwykle samoistnie ustępuje po kilku dniach spowodowana guzem nowotworowym zamykającym drogi żółciowe – narasta powoli i stale, stężenie bilirubiny w surowicy często znacznie podwyższone, co powoduje świąd skóry (widoczne liczne przeczosy), bezbólowa, objaw Courvoisiera

Żółtaczka jąder podkorowych (kernicterus) Objawy uszkodzenia komórek układu pozapiramidowego w przebiegu ciężkiej żółtaczki noworodków (zwykle będącej następstwem konfliktu serologicznego) spowodowanego niedojrzałością bariery krew-mózg w obrębie naczyń krwionośnych jąder podkorowych mózgowia.

Fizjologiczna żółtaczka noworodków Przejściowy stan hiperbilirubinemii niesprzężonej pojawiający się w pierwszym tygodniu życia, który zanika ok. 10. dnia życia. Jest wynikiem nadmiernej hemolizy (w wyniku rozpadu krwinek zawierających hemoglobinę płodową) i niedojrzałości wątroby do wychwytu, sprzęgania i wydzielania bilirubiny. Przedłużająca się żółtaczka w okresie noworodkowym jest nazywana "ciężką żółtaczką noworodków" (łac. icterus neonatorum gravis) i sugeruje podłoże patologiczne wystąpienia tego objawu.

Badania diagnostyczne W celu ustalenia rozpoznania wykonuje się różnorodne badania laboratoryjne oraz obrazowe. Kanonem diagnostyki jest wykonanie USG oraz oznaczenie aktywności AlAT i AspAT oraz stężenia bilirubiny całkowitej oraz jej frakcji (sprzężonej i wolnej), albumin, czasu protrombinowego, stężenia żelaza w surowicy.

Wskaźniki uszkodzenia hepatocytów aktywność AlAT aktywność AspAT stężenie żelaza w surowicy aktywność γ-GT (gamma-glutamylotransferazy)

Wskaźniki cholestazy fosfataza alkaliczna (fosftaza zasadowa, FZ) bilirubina całkowita w surowicy stężenie miedzi w surowicy stężenie cholesterolu całkowitego w surowicy stężenie kwasów żółciowych w surowicy aktywność γ-GT

Wskaźniki prawidłowej funkcji syntetycznej i odtruwającej czas protrombinowy stężenie albumin we krwi test BSP test z zielenią indocyjanową stężenie amoniaku w surowicy stężenie kwasów żółciowych w surowicy próba tymolowa

Klasyfikacja ICD10 kod ICD10 nazwa choroby Żółtaczka jąder podkorowych Żółtaczka jąder podkorowych spowodowana izoimmunizacją Inna określona żółtaczka jąder podkorowych Żółtaczka jąder podkorowych o nieokreślonej przyczynie Żółtaczka noworodków spowodowana inną nadmierną hemolizą Żółtaczka noworodków spowodowana wylewami podskórnymi krwi Żółtaczka noworodków spowodowana krwawieniem Żółtaczka noworodków spowodowana zakażeniem Żółtaczka noworodków spowodowana zagęszczeniem krwi Żółtaczka noworodków spowodowana przez leki lub toksyny przekazywane od matki lub podawane noworodkowi Żółtaczka noworodków spowodowana połknięciem krwi matki Żółtaczka noworodków spowodowana inną określoną nadmierną hemolizą Żółtaczka noworodków spowodowana nadmierną hemolizą, nie określoną Żółtaczka noworodków spowodowana innymi i nieokreślonymi przyczynami Żółtaczka noworodków związana z porodem przedwczesnym Zespół zagęszczonej żółci Żółtaczka noworodków spowodowana innym i nie określonym uszkodzeniem komórek wątroby Żółtaczka noworodków spowodowana inhibitorem w mleku matki Żółtaczka noworodków spowodowana innymi określonymi przyczynami Żółtaczka noworodków, nie określona Żółtaczka, nie określona

Przypisy

Linki zewnętrzne

Żółtaczka w portalu Medycyna Praktyczna

Kategoria:Gastroenterologia Kategoria:Hepatologia Kategoria:Objawy chorobowe