Kuchary () – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, powiecie oławskim, na terenie gminy Domaniów.

Położenie Miejscowość jest położona 17,4 kilometra od Oławy. Wieś znajduje się 3 kilometry od siedziby gminy w Domaniowie i 24 kilometry od Wrocławia.

Pod względem geograficznym Kuchary leżą w obrębie mezoregionu Równiny Wrocławskiej (318.53), na pograniczu jej dwóch mikroregionów – Równiny Kąckiej i Równiny Grodkowskiej. Od wschodu miejscowość opływa rzeka Żurawka.

Ukształtowanie terenu i geologia Ukształtowanie rzeźby jest monotonne i przybiera formę równiny o wysokości od 147 m n.p.m. na zachodzie do około 140 m n.p.m. na wschodzie miejscowości. Równina ta na terenie Kuchar zbudowana jest z lessów i glin lessopodobnych o miąższości średnio około 1 m, akumulowanych w warunkach klimatu peryglacjalnego u schyłku zlodowacenia Wisły. Na pokrywie lessowej rozwinęły się czarnoziemy. Osady te podściela warstwa piasków i żwirów wodnolodowcowych, akumulowanych w czasie recesji lądolodu zlodowacenia Odry. Na wschód od Żurawki w budowie geologicznej dominują gliny lodowcowe zlodowacenia Odry.

Podział administracyjny W okresie pruskim Kuchary należały do gminy z siedzibą w Nowojowicach (Haltauf), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy dla Kuchar. Od 1816 r. miejscowość znajdowała się w powiecie oławskim rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. wchodziła w skład wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk. Do 1928 r. Kuchary dzieliły się na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk). W 1928 r. w wyniku reformy likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Kuchary (Kochern) został wchłonięty przez wieś gminną o tej samej nazwie.

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku Kuchary wchodziły w latach 1945–1954 w skład gminy DomaniówWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954–1972 wieś była częścią gromady DomaniówUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), a od 1973 r. jest częścią gminy DomaniówUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. Kuchary były częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990–1998 była podporządkowana urzędowi rejonowemu w Oławie.

Do 29 kwietnia 2003 r. częścią wsi Kuchary był przysiółek Danielowice.

Nazwa W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość Kuchary wymieniona jest w staropolskiej formie ChucharzeLiber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.

W ciągu swojego istnienia Kuchary nosiły następujące nazwy: ok. 1295–1305 r.: Chucharze, 1360 r.: Kocharn, do 1945 r. Kochern (niemiecka nazwa miejscowości), od 1945 r. Kuchary (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku).

Heinrich Adamy w swoim dziele dotyczącym nazw miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi „Kochern” do grupy nazw miejscowości wywodzących się od rodzaju terenu i ukształtowania lokalnego krajobrazu. Adamy wymieniał też starosłowiańską nazwę wsi „Kocharn” oraz znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako „Luftort”.

Historia Wieś z XIII w. mająca pierwotnie układ owalnicy. Po raz pierwszy jest wspomniana w 1288 r. jako własność hrabiów z Danielowic (Grafen von Danielowicz). W 1341 r. właścicielem wsi był Berthold von Zindel, a w 1358 r. wieś była podzielona na pół między Cunczem von Borsnitz a Henningiem Ome. Najpóźniej w 1360 r. Kuchary otrzymały lokację w prawie niemieckim. W 1360 r. Kuchary miały powierzchnię 23 łanów, z czego posiadaczem trzech łanów był sołtys wsi. W 1360 r. posiadaczami części wsi byli Hanco Bondsin (Budsin) i Peczo Beyer.

W 1530 r. utworzono dobra rycerskie z 8 łanów posiadanych dotychczas przez chłopów we wsi, powiększone w 1656 r. o dalsze 5 łanów odebrane chłopom. W 1664 r. wieś należała do Kaspra Bernarda von Eckharta, a przed końcem XVII w. stała się własnością Jerzego Fryderyka von Nimptsch. W 1714 r. wieś należała do rodu Prittwitzów. Od połowy XVIII w. Kuchary należały do rodu von Salisch, którzy są wspomniani jako właściciele wsi w 1783 r.. W rękach dziedziców rodu von Salisch wieś pozostawała w 1819 i 1830 r., zaś część wsi w 1830 i 1845 r. należała do pruskiego urzędu królewskiego w Brzegu. W 1839 r. majątek we wsi nabył Otto Walter, który jest wspomniany jako właściciel majątku w Kucharach w 1845 r..

W 1853 r. dobra rycerskie w Kucharach nabyła rodzina Steinów. W 1894 r. jako właściciel majątku jest wspomniany Louis Stein. W latach 1902–1921 majątek rycerski posiadał Ludwig Stein, a później Friedrich Andreas Stein, wzmiankowany jako właściciel dóbr rycerskich w Kucharach w 1937 r..

Gospodarka W 1783 r. we wsi funkcjonował folwark i młyn. W pierwszej połowie XIX w. oprócz pałacu rodowego, folwarku i młyna z wiatrakiem, we wsi funkcjonowały karczma, młyn konny (kieratowy), browar, kuźnia i sklep. W 1845 r. odnotowano hodowlę 1200 owiec merynosów, uprawę rzepaku oraz działalność pszczelarską.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 96 ha, z czego pola uprawne stanowiły 90 ha, a łąki 2 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 28,98 marek niemieckich za hektar pola oraz 34,07 marek za hektar łąki. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) w tym samym roku wynosiła 262 ha, z czego pola uprawne stanowiły 249 ha, łąki 9 ha, a lasy 1 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 30,16 marek za hektar pola, 33,29 marek za hektar łąki i 14,10 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 358,7 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 30 reichsmarek za hektar.

Na terenie wsi od 1910 r. funkcjonowała stacja kolejowa, zapewniająca połączenie kolejowe Kuchar z Oławą i Boreczkiem. Stacja ta obsługiwała ruch zarówno pasażerski przez przystanek kolejowy, jak i towarowy przez ładownię kolejową. Stacja kolejowa we wsi funkcjonowała do 1966 r., a w 1973 r. została zlikwidowana.

W okresie PRL-u i do 1993 r. w Kucharach znajdował się zakład rolny, należący do jednostki w Polwicy, będącej częścią państwowego gospodarstwa rolnego w PolwicyPaweł Poławski oraz inni, Monografia powiatu oławskiego, s. 11 i 13. W Kucharach znajdował się również majątek, który należał do Stacji Hodowli Roślin w Polwicy, a w której skład wchodził pałac w Kucharach. Stacja Hodowli Roślin umieściła w pałacu biura, mieszkania oraz świetlicę dla pracowników SHR. Pałac mieścił również Klub Prasy i Książki „Ruch”. W latach 90. XX w., zwłaszcza po 1995 r. pałac należał do firmy „Agro-Pol sp. z o.o.”, a po upadku firmy na początku XXI w. należał do Agencji Nieruchomości Rolnych, która następnie sprzedała pałac osobie prywatnej.

W 2010 r. we wsi znajdował się sklep spożywczo-przemysłowy.

Teraźniejszość Na terenie wsi znajduje się świetlica wiejska oraz boisko tartanoweStrategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 158. We wsi znajduje się też plac zabaw.

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest: zespół pałacowy: pałac z 1907 roku, zbudowany w stylu neobarokowym, obecnie własność prywatna, folwark przypałacowy, z połowy XIX – XX w. przekształcony w PGR, park przypałacowy z początku XX w., w połowie należący do pałacu, a w połowie do dawnego PGR; obecnie mocno zaniedbany, przez park przepływa rzeka Żurawka. Ponadto według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu, na terenie wsi znajdują się, oprócz zespołu pałacowego z pałacem, czterema budynkami dawnego folwarku oraz parku przypałacowego, następujące zabytki: historyczny układ ruralistyczny wsi, domy mieszkalne nr 2 i 3, zespół mieszkalno-gospodarczy (zagroda) nr 4–4a, składający się z dwóch budynków mieszkalno-gospodarczych, budynki mieszkalno-gospodarcze nr 5 i 6, dom mieszkalny nr 7, domy mieszkalne nr 13 i 14 z budynkami gospodarczymi, dom mieszkalny nr 17.

Demografia W 1783 r. wieś miała 163 mieszkańców. W 1819 r. wieś zamieszkiwało 174 osób, w 1830 r. 212 osób, a w 1845 r. 216 osób. W 1871 r. wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) zamieszkiwało 180 osób, a obszar dworski (Gutsbezirk) zamieszkiwało 49 osób. W 1885 r. wieś gminną i obszar dworski zamieszkiwali odpowiednio 180 i 93 osoby, w 1895 r. 140 i 115 osób, a w 1905 r. 90 i 111 osób. W 1925 r. Kuchary było zamieszkiwane przez 256 osób, w 1935 r. przez 260 osób, a cztery lata później przez 217 osób. W marcu 2011 r. Kuchary miały 128 mieszkańcówGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. W 2023 r. wieś zamieszkiwało 109 osóbRaport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku, s. 4.

W 1925 r. na 256 mieszkańców wsi 130 było mężczyznami, a 126 kobietami. 215 mieszkańców Kuchar było ewangelikami, a 41 katolikami. Ewangelicy należeli do zboru w Borku Strzelińskim (Großburg), a katolicy do parafii w Domaniowie (Thomaskirch).

Zobacz też Kuchary

Przypisy

Bibliografia

Emil Opitz, Die Arten des Rustikalbesitzes und die Laudemien und Markgroschen in Schlesien, Breslau 1904, s. 12 Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331–1398, „Heimatblatt Strehlen/Ohlau”, nr. 11/1965 – 8/1966 (seria artykułów) Christa Dziedo, Großburg – eine Dorfgeschichte, „Heimatblatt Strehlen/Ohlau”, nr. 4/1977, s. 15 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 92

Linki zewnętrzne "Kochern" w serwisie "Familienforschung Kreis Ohlau" (dostęp 2026-06-18) Raport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku (dostęp 2026-07-18) Paweł Poławski, Zuzanna Brzozowska, Marta Kiełkowska, Agata Komendant, Piotr Wieczorek, Monografia powiatu oławskiego, [załącznik nr 2c, w:] Departament Analiz Ekonomicznych i Prognoz, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Rynki pracy na obszarach popegeerowskich. Raport z badań, Warszawa 2008 (dostęp 2026-07-18) Urząd Gminy Domaniów, Wielkopolska Akademia Nauki i Rozwoju, Strategia rozwoju gminy Domaniów na lata 2026–2035 (dostęp 2026-07-18)