Nowy Dwór (niem. Neuvorwerk) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Jelcz-Laskowice.

Informacje ogólne Wieś położona jest 12 kilometrów od Oławy, w otoczeniu lasów i stawów hodowlanych. We wsi dominuje zwarta, poniemiecka zabudowa. Wieś ma charakter mieszkalnyStrategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 37.

Podział administracyjny W okresie pruskim wieś należała do gminy z siedzibą w Jelczu (Jeltsch), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Do 31 grudnia 1817 r. wieś była częścią powiatu wrocławskiego. Od 1818 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. wieś należała do wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Do 1928 r. Nowy Dwór dzielił się na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk). W 1928 r. w wyniku reformy administracyjnej likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Nowy Dwór (Neuvorwerk) został wchłonięty przez wieś gminną o tej samej nazwie, a część obszaru dworskiego wchłonęły wsie gminne Jelcz (Jeltsch) i Piekary (Beckern).

Po ustanowieniu administracji polskiej wieś należała w latach 1945-1954 do gminy JelczWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1959 wieś należała do gromady PiekaryUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), w latach 1960-1968 do gromady Jelcz (jako jedyna wieś zlikwidowanej gromady Piekary)Uchwała Nr 25 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 1959 r. w sprawie zniesienia, utworzenia, zmiany granic oraz przeniesienia siedzib niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 34), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad, a w latach 1968-1972 do gromady Laskowice OławskieUchwała Nr XXI/110/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 maja 1968 r. w sprawie zniesienia, łączenia i utworzenia niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 sierpnia 1968 r., Nr. 6, Poz. 33). Od 1973 r. wieś jest częścią gminy Jelcz-Laskowice (do 1987 r. zwanej gminą Laskowice Oławskie)Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Wieś założona w pierwszej połowie XVII w. jako folwark w układzie ulicówki, na obszarach należących do majątku ziemskiego w Laskowicach Oławskich. Do 1650 r. Nowy Dwór należał do rodu Prittwitzów, a właścicielem folwarku przed 1650 r. był Hans Ernst von Prittwitz. Od 1650 r. Nowy Dwór należał do rodu Sauermannów (później zwanych von Saurma). Przed 1782 r. władze pruskie przekształciły folwark w wieś. W 1819 i 1830 r. wieś należała do hrabiów von Saurma-Jeltsch. W latach 1830 i 1845 r. do wsi należała osada Grüntanne (Minisko) z karczmą, która później stała się częścią wsi Bystrzyca (Peisterwitz). W 1845 r. majątek we wsi posiadał hrabia Johann Gustav von Saurma-Jeltsch. W 1894 r. właścicielem dóbr rycerskich we wsi, będących częścią fideikomisu w Jelczu (Jeltsch) był hrabia Johannes von Saurma-Jeltsch z Jelcza, a w 1937 r. właścicielem dóbr rycerskich był Johann Ernst von Saurma-Jeltsch z Jelcza.

Ze wsi pochodził Jerzy Treska, wolny zagrodnik i właściciel tłoczni oleju w Laskowicach Oławskich, który w 1826 r. przewodniczył protestowi ok. 5 tys. polskojęzycznych mieszkańców z okolic Laskowic Oławskich, Jelcza, Chwałowic, Ratowic, Nowego Dworu i Wojnowic przeciwko likwidacji nabożeństw ewangelickich w języku polskim. Treska 15 marca 1826 r. wysłał do konsystorza Kościoła Ewangelickiego we Wrocławiu petycję przeciwko ograniczaniu liczby polskojęzycznych nabożeństw. W zeznaniu sądowym przed landratem oławskim, hrabią Hoverdenem z Psar Treska podkreślał język polski jako swój język ojczysty.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Nowy Dwór nosił następujące nazwyObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska:

do 1945 r.: Neuvorwerk (niemiecka nazwa wsi) od 1945 r.: Nowy Dwór (polska nazwa wsi, nadana po ustanowieniu administracji polskiej)

Gospodarka We wsi istniał od ok. 1650 r. folwark. W 1819 r. we wsi istniała karczma i kuźnia. W 1830 r. we wsi istniało królewskie podleśnictwo (königl. Unterförsterei), a w 1845 r. we wsi znajdowały się sklep spożywczy i hodowla 800 owiec merynosów. W latach 1871-1905 r. we wsi znajdowały się leśniczówki Garsuche, Grüntanne i Teichwärterei.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 236 ha, z czego pola uprawne stanowiły 169 ha, łąki 49 ha, a lasy 3 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 7,44 marek niemieckich za hektar pola, 13,32 marek za hektar łąki i 4,31 marek za hektar lasu. W tym samym roku powierzchnia obszaru dworskiego (Gutsbezirk) wynosiła 254 ha, z czego pola uprawne stanowiły 158 ha, łąki 35 ha, a lasy 50 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 12,14 marek niemieckich za hektar pola, 7,44 marek za hektar łąki i 4,31 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 413,1 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 8,68 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt).

Teraźniejszość We wsi znajduje się kaplica, będąca częścią parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Jelczu-Laskowicach, należącej do dekanatu Jelcz-Laskowice archidiecezji wrocławskiej. We wsi znajduje się też cmentarz parafialnyJelcz-Laskowice św. Stanisława Biskupa i Męczennika, dekanat Jelcz-Laskowice, archidiecezja wrocławska (dostęp 2026-08-18).

We wsi funkcjonuje Koło Gospodyń Wiejskich „Nowodworzanki”, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji RolnictwaKrajowy Rejestr Kół Gospodyń Wiejskich - województwo dolnośląskie, powiat oławski, gmina Jelcz-Laskowice, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dostęp 2026-08-18).

Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytkiWykaz zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu - dawne województwo wrocławskie (dostęp 2026-08-18):

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz wiejski na południowy wschód od wsi zespół folwarczny na ul. Mickiewicza: kapliczka domy mieszkalne nr 2, 11, 20, 24, 51, 52 i 56 z budynkami gospodarczymi dom mieszkalny nr 9 z zabudowaniami gospodarczymi domy mieszkalne nr 10, 12, 16, 18a, 21, 22, 26, 29, 30, 47, 53, 54 domy mieszkalno-gospodarcze nr 23, 27, 28, 36, 39, 41, 42 domy mieszkalne nr 55 i 57 z ogrodzeniem transformator na ul. Wrocławskiej: dom mieszkalno-gospodarczy nr 4 z budynkiem gospodarczym dom mieszkalny nr 5 z budynkiem gospodarczym zagroda nr 7

Demografia W 1819 r. Nowy Dwór zamieszkiwało 277 osób, w 1830 r. 354 osoby, a w 1845 r. 407 osób. W 1871 r. wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) zamieszkiwało 489 osób, a obszar dworski (Gutsbezirk) zamieszkiwało 49 osób. W 1885 r. we wsi gminnej i obszarze dworskim mieszkało odpowiednio 509 i 77 osób, w 1895 r. 503 i 71 osób, a w 1905 r. 388 i 60 osób. W 1925 r. wieś miała 419 mieszkańców, w 1935 r. 408 mieszkańców, a cztery lata później 376 mieszkańców. W marcu 2011 r. w Nowym Dworze mieszkało 277 osóbGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..

W 1925 r. na 419 mieszkańców wsi 212 było mężczyznami, a 207 kobietami. We wsi mieszkało 382 ewangelików i 29 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), a katolicy do parafii w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen).

Zobacz też Nowy Dwór

Przypisy

Bibliografia

Stanisław Borkowski, Treska i inni, „Gazeta Powiatowa - Wiadomości Oławskie” 1999-2000; nr. 52/1999 (346), s. 31; nr. 1/2000 (347), s. 31 (dostęp 2026-08-18) Efficon Sp. z o.o., Urząd Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice, Strategia rozwoju Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice na lata 2026-2035 (dostęp 2026-08-18) Gerhard Winter, Die Holzfuhrleute, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/1989, s. 28 Gerhard Winter, Neuvorwerk am Zinnobersee, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/1989, s. 32 Gerhard Winter, Aus allen Himmelsrichtungen kam man nach Neuvorwerk, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/1989, s. 28 Gerhard Winter, Einwohnerliste Neuvorwerk 1938, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/1994, s. 25 Gerhard Winter, Zu Neuvorwerk mit Garsuche, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/2004, s. 31 Gerhard Winter, Neuvorwerk, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2005, s. 30 Ilse Glufke, Leidenszug der Gemeinde Neuvorwerk 1945 geleitet von Treckführer Seidlitz, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2006, s. 25 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 114 A. und G. Winter, Vor 70 Jahren in Markstädt und Neuvorwerk, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2008, s. 22

Linki zewnętrzne

https://klauskunze.com/ohlau/orte/neuvorwerk.htm (dostęp 2026-06-16)

Kategoria:Nowy Dwór (powiat oławski)