thumb|Obraz Artura Grottgera Bitwa z cyklu Polonia będący alegorią walki w czasie powstania styczniowego w 1863 roku thumb|Dionizy Czachowski, naczelnik wojenny województwa sandomierskiego w powstaniu styczniowym Marsz, marsz Polonia lub Marsz Czachowskiego, znany również jako Marsz PoloniiInne nazwy to Marsz Polonia, Pieśń Polaków, Pieśń wolności. – polska pieśń powstańcza, jedna z odmian Mazurka Dąbrowskiego, śpiewana na melodię ludowej pieśni ukraińskiej Nie chodź, Hryciu, na wieczornicę (Ой, не ходи, Грицю)Marsz Polonia na Cyfrowa Biblioteka Piosenki Polskiej..

Powstanie tekstu Pieśń Marsz, marsz Polonia powstała w 1863 podczas powstania styczniowego wśród oddziałów, którymi dowodził Dionizy Czachowski. Inicjatorami jej byli najprawdopodobniej żołnierze pochodzący z Galicji, o czym świadczy zarówno tekst, jak i dobór melodii. Zyskała jednak popularność jako pieśń powstańcza również w innych regionachMarsz, marsz Polonia w serwisie Śpiewnik Niepodległości..

Marsz Czachowskiego był prawdopodobnie kompilacją wcześniejszych pieśni, między innymi powstałej w czasie powstania listopadowego Pieśni ułanów kaliskich (wersja Mazurka Dąbrowskiego) oraz późniejszych pieśni zesłańców syberyjskichMarsz Czachowskiego na Blisko Polski.. Pierwsze zwrotki są niemal powtórzeniem Mazurka Dąbrowskiego autorstwa Józefa Wybickiego. Dwie zwrotki pierwszej wersji przypisuje się natomiast Władysławowi Anczycowi.

Marsz powstał jako powstańcza pieśń bojowa, która zachęcała do opuszczenia domu i zagrzewała do walki o wyzwolenie Polski (łac. Polonia). Duża liczba zwrotek sprzyjała śpiewaniu w trakcie długich, forsownych marszów. Tekst pierwszej wersji odnosił się bezpośrednio do walk oddziałów Dionizego Czachowskiego.

Pochodzenie melodii Możliwe, że pierwotnie śpiewano pieśń na inną melodię. Jednak na stałe połączono tekst do popularnej w XIX wieku na południowych i wschodnich ziemiach Korony dumki ukraińskiej Nie chodź, Hryciu, na wieczornicę (ukr. Ой, не ходи, Грицю, та й на вечорниці).

Autorstwo piosenki zwykle przypisuje się półlegendarnej poetce i śpiewaczce Marusi Czuraj, która żyła w połowie XVII wieku na PołtawszczyźnieSławomir Sawczuk Ukraińskie pieśni na zapusty, 11.02.2018, Polskie Radio Białystok.. Jednak według muzykologów melodia ta pochodzi z jednoaktowej opery Kozak-wierszopis (Козак-стихотворец) z 1812 roku, której kompozytorem był Catterino Cavos i została ona zainspirowana pieśnią kozacką z połowy XVIII wieku Jechał Kozak za Dunaj (Їхав козак за Дунай) Semena KlimowskiegoОпера Катерино Кавоса «Казак-стихотворец», Классическая музыка.О ЗАПРЕЩЕНИИ ОПЕРЫ-ВОДЕВИЛЯ «КАЗАК-СТИХОТВОРЕЦ»: ПИСЬМО А. А. ШАХОВСКОГО А. С. ШИШКОВУ.. Autorem libretta do opery był kniaź Aleksander Szachowski, który w 1839 roku napisał też opowiadanie o Marusi Czuraj, w którym zawarł podobne wątki (w operze to jednak nie Marysia jest poetką, ale jej narzeczony kozak Klimowski).

Niezależnie od pochodzenia, w XIX wieku piosenka była już popularna zarówno w kraju, jak i za granicą. Wojciech Sowiński w Krótkim rysie historyi muzyki w Polsce (1874) pisał w rozdziale „Dumy, dumki”, że „na Wołyniu, Podolu, Galicji, w Маłеj Polsce i Ukrainie często słychać ро wsiach głosy młodych dziewcząt powtarzających na wieczornicach ową dumkę о Hryciu”Wacław Panek. Hymny Polskie. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa, 1997.. W 1887 roku Feliks Jaroński opublikował układ pieśni na fortepianNie chodź Hryciu na wieczornicę na Cyfrowa Biblioteka Piosenki Polskiej.. Do melodii dumki nawiązywali tacy kompozytorzy jak Franciszek Liszt (Ballade d’Ukraine) i Józef Władysław Krogulski (II Koncert fortepianowy, Rondo alla Kozak). Nie jest jasne, gdzie i kiedy słowa Marszu Czachowskiego złączono z melodią Nie chodź, Hryciu, na wieczornicę.

Dalsze dzieje Po powstaniu styczniowym Marsz Czachowskiego doczekał się licznych przeróbek, często odbiegających od oryginału.

Pod koniec XIX wieku utwór zyskał popularność wśród polskich emigrantów żyjących w Ameryce. W czasie I wojny światowej był śpiewany w Legionach i Błękitnej Armii generała Hallera (pod inną melodią).

Jedna z jej wersji do Polski została przywieziona z Brazylii przez nauczycielkę i działaczkę ruchu chłopskiego Jadwigę Jahołkowską przed II wojną światową. W tej wersji pieśń rozpoczynały słowa: Jeszcze Polska nie zginęła, choć my za morzami, a kończyły: Amerykę rzucim i do Polski wrócim.

Pieśń śpiewali harcerze w okresie międzywojennym, a podczas II wojny światowej żołnierze polscy na Zachodzie, popularyzując własną odmianę refrenu Marsz, marsz Sikorski. Po 1945 roku pieśń ta nie była w Polsce publikowana przez blisko рół wieku (z wyjątkiem niskonakładowych druków podziemnych).

Łacińska nazwa Polski – Polonia – była popularnym poetyckim określeniem ojczyzny w okresie powstania styczniowego. Artur Grottger zatytułował tak cykl swoich rysunków poświęconych powstaniu. Natomiast dzięki tej pieśni powstało nowe znaczenie – termin „Polonia” jako określenie ogółu Polaków na stałe zamieszkałych poza Polską. Marsz Polonii jest śpiewany podczas patriotycznych uroczystości za granicą oraz polonijnych w kraju.

Zobacz też Polskie pieśni hymniczne Hymn Polski Polonia

Przypisy

Linki zewnętrzne Marsz, marsz Polonia w serwisie Śpiewnik Niepodległości Marsz Czachowskiego na Blisko Polski Marsz Polonia na Cyfrowa Biblioteka Piosenki Polskiej

Kategoria:Polskie pieśni hymniczne