Legiony Polskie (LP) – polska formacja wojskowa wchodząca w skład austro-węgierskiego landsturmu, utworzona 27 sierpnia 1914 z inicjatywy polskich stronnictw politycznych w Galicji, w 1916 przekształcona w Polski Korpus Posiłkowy. Legiony Polskie brały udział w I wojnie światowej po stronie państw centralnych.
Historia thumb|left|Przemarsz Pierwszej Kompanii Kadrowej przez Kielce, 1914 16 sierpnia 1914 powstał w Krakowie, z inicjatywy polskich stronnictw politycznych, Naczelny Komitet Narodowy (NKN) z Juliuszem Leo – prezydentem Krakowa, który kierował Polskim Stronnictwem Demokratycznym i był ugodowym prezesem Koła Polskiego w Wiedniu, a także z Władysławem Jaworskim – ze Stronnictwa Prawicy Narodowej. NKN miał być – co uznali szybko Austriacy – najwyższą instancją w zakresie wojskowej i politycznej organizacji zbrojnych sił polskich, a kierownictwo Departamentu Wojskowego objęli Władysław Sikorski (Kraków) i Aleksander Skarbek (Lwów). W skład NKN-u weszli przedstawiciele 11 partii politycznych z Galicji i 5 z Królestwa, w tym zarówno zwolennicy, jak i przeciwnicy Piłsudskiego. Wobec niepowodzenia wywołania antyrosyjskiego powstania narodowego w Królestwie Kongresowym, Piłsudski zgodził się poprzeć NKN. 22 sierpnia Józef Piłsudski podpisze, jeszcze jako Komendant Główny Strzelców, pismo-rozkaz o powstaniu Naczelnego Komitetu Narodowego i Legionów. 27 sierpnia wydany został rozkaz, podpisany przez Naczelnego Wodza, arcyksięcia Fryderyka, mówiący o ustanowieniu zapowiedzianych Legionów. Odtąd wszystkie polskie formacje zbrojne miały występować jako Legiony Polskie pod austriackim zwierzchnictwem wojskowym, a legioniści mieli nosić austriackie opaski na rękawach. Każda formacja miała liczyć dwa pułki piechoty po cztery bataliony po tysiąc żołnierzy w każdym oraz 2–3 szwadrony jazdy po 150 ułanów każdy.
Legiony stanowiły oddzielną formację Armii Austro-Węgierskiej. Skupiły polskie organizacje paramilitarne, m.in. oddziały Związku Strzeleckiego, Polskie Drużyny Strzeleckie, a także sekcje Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Formalną podstawą tworzenia oddziałów legionowych był rozkaz austriackiego dowództwa z 27 sierpnia 1914, w którym zarządzono utworzenie Legionu Wschodniego i Legionu Zachodniego oraz powołanie dwóch równorzędnych komendantów dla obu LegionówMieczysław Wrzosek, Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej 1914–1918, Warszawa 1990, s. 91–92.. Legiony Polskie podporządkowano nowej centrali wywiadu austriackiego w polu – Nachrichtenabteilung AOK, z której zwierzchnikiem gen. Oskarem Hraniloviciem von Czvetassin Piłsudski wszedł w bezpośredni kontaktRyszard Świętek, Lodowa ściana: sekrety polityki Józefa Piłsudskiego 1904-1918, Kraków 1998, s. 44..
Pod koniec sierpnia rozpoczęto werbunek do Legionów Polskich. Utworzono Legion Wschodni we LwowieMała encyklopedia wojskowa, s. 163–164., który został rozwiązany nim jeszcze wszedł do akcji, i Legion Zachodni w Krakowie. Kilkuset żołnierzy Legionu Wschodniego z płk. Józefem Hallerem przeszło do Legionu Zachodniego, a około 5 tysięcy zostało wcielonych do armii cesarskiej.
thumb|Wymarsz Legionu Śląskiego z Cieszyna do Mszany Dolnej 21 września 1914 roku, który wcielony został do II Brygady Legionów. Z powodu zajęcia Lwowa przez wojska rosyjskie 2 września 1914 i różnic wśród tamtejszych polityków Legion Wschodni został wkrótce rozwiązanyWacław Jędrzejewicz, Józef Piłsudski 1867-1935, życiorys, Warszawa 2002, s. 43.. Legion Zachodni początkowo w składzie jednego pułku pod dowództwem Piłsudskiego wziął udział w walkach jako straż tylna wojsk austriackich na linii Nowy Korczyn-Opatowiec na lewym brzegu Wisły. W czasie ofensywy austriacko-niemieckiej poszczególne jego bataliony wzięły udział w bitwach pod Laskami (23–26 października 1914), Anielinem (22 października). W dniach 16–19 listopada stoczyły bitwę pod Krzywopłotami. Piłsudski zagrożony zepchnięciem przez wycofującą się pod naporem wojsk rosyjskich armię austriacką na terytorium Cesarstwa Niemieckiego przeprowadził brawurowy manewr znany jako operacja Ulina Mała. Wbrew rozkazom austriackim przedarł się z częścią swojego pułku korytarzem pomiędzy wojskami rosyjskimi i austriackimi do KrakowaWacław Jędrzejewicz, op. cit. s. 44..
Po przerwie oddziały te walczyły jako osłona prawego skrzydła armii austriackiej w rejonie Mszany Dolnej, Limanowej, Marcinkowic, Nowego Sącza. W połowie grudnia 1914 r. sformowano z nich I Brygadę Legionów PolskichMała encyklopedia wojskowa, s. 164..
I Brygada stoczyła bitwę pod Łowczówkiem, od marca 1915 r. toczyła boje nad Nidą. W ramach letniej ofensywy państw centralnych walczyła nad rzeką Pokrzywianką, tocząc walki pod Konarami (16–25 maja), na linii Włostów, Ożarów.
Po przekroczeniu linii Wisły przeszła na Lubelszczyznę (walki 4 pułku piechoty Legionów Polskich pod Jastkowem 30 lipca – 3 sierpnia 1915 i Kamionką 4–7 sierpnia). W sierpniu walczyła na Podlasiu, stoczyła bitwę nad Raśną i Wysokiem Litewskiem.
Sformowany we wrześniu 1914 r. 2 pułk piechoty i 3 pułk piechoty wraz z austriacką komendą Legionów Polskich zostały przerzucone w Karpaty. 29 października 1914 stoczyły bitwę pod Mołotkowem, walczyły pod Zieloną, Rafajłową, Kirlibabą. thumb|Józef Piłsudski w okopach na Wołyniu W maju 1915 r. przeformowano je w II Brygadę Legionów Polskich zwaną Karpacką. Dowódcą II Brygady został płk austriacki Ferdynand Küttner. W jej skład weszły 2 pułk piechoty, 3 pułk piechoty, oddział kawalerii i dywizjon artylerii. Brygada walczyła na Bukowinie (szarża 2 pułku ułanów pod Rokitną) i nad Prutem. 8 maja 1915 utworzono III Brygadę Legionów Polskich w składzie: 4 pułk piechoty i 6 pułk piechoty. W październiku 1915 r. wszystkie trzy brygady (stan osobowy: I Brygada – ok. 5500, II Brygada – ok. 5000, III Brygada – ok. 6000) rzucono na front na Wołyniu. Jesienią 1915 r. wzięły udział w walkach nad Styrem, gdzie stoczyły bitwę pod Kostiuchnówką. W czasie ofensywy Brusiłowa walczyły nad Stochodem.
Ważniejsze bitwy thumb|Działania Legionów Polskich Podczas I wojny światowej Legiony Polskie brały udział w walkach z armią rosyjską (najważniejsze stoczone bitwy): Laski oraz Anielin (22–26 października 1914) Mołotków (29 października 1914) Łowczówek (22–25 grudnia 1914) Rokitna (13 czerwca 1915) Jastków (31 lipca–3 sierpnia 1915) Kostiuchnówka (4–6 lipca 1916) Rudka Miryńska (3 sierpnia 1916)
Rozwiązanie formacji
20 września 1916 Legiony przeformowano w Polski Korpus Posiłkowy. 10 kwietnia 1917 oddziały legionowe zostały ponownie przeformowane w Polską Siłę Zbrojną (Polnische Wehrmacht). Gdy większość żołnierzy (z I i III Brygady) odmówiła złożenia przysięgi na wierność obcym monarchom, oddziały te zostały częściowo rozwiązane. Legionistów (byłych poddanych rosyjskich) internowano w obozach w Beniaminowie (oficerowie) i Szczypiornie (podoficerowie i szeregowcy). Pozostali, którzy odmówili przysięgi, a posiadali obywatelstwo austriackie, zostali wcieleni do wojska austro-węgierskiego i wysłani na front włoski. Legioniści, w tym zdecydowana większość II Brygady, którzy złożyli przysięgę zostali także przekazani pod dowództwo austriackie jako Polski Korpus Posiłkowy. Formacja istniała do pokoju brzeskiego z Ukrainą. W proteście przeciwko warunkom tego traktatu żołnierze PKP, pod wodzą Józefa Hallera dokonali przejścia linii frontu pod Rarańczą w nocy z 15 na 16 lutego 1918. Legioniści, którym nie udało się przebić na stronę rosyjską byli internowani w obozach na Węgrzech w miejscowościach Syhot Marmaroski i Chust. Przywódcy buntu w PKP w tym m.in. ks. Józef Panaś, płk Włodzimierz Zagórski i mjr Roman Górecki byli sądzeni w słynnym procesie legionistów w miejscowości Syhot Marmaroski (łącznie w czerwcu 1918 r. oskarżono 114 legionistów).
Oficerowie i żołnierze „królewiacy”, którzy przetrwali po rozbiciu Legionów, w szeregach Polskiej Siły Zbrojnej dotrwali do listopada 1918 r., dając początek Wojsku Polskiemu.
Struktura organizacyjna thumb|Płk Józef Piłsudski ze swoim sztabem przed Pałacem Gubernialnym w Kielcach w 1914 r. thumb|Piłsudski w Otwocku w sierpniu 1915 r. (z prawej siedzi m.in. jego ówczesny adiutant, Bolesław Wieniawa-Długoszowski) thumb|Siedziba i biuro werbunkowe Departamentu Wojskowego NKN, Piotrków Trybunalski, 1916 r. thumb|Mauzoleum Legionistów Polskich w Kaliszu
Początkowo istniały dwa legiony: Legion Wschodni (16 sierpnia – 21 września 1914) dowódca – gen. Adam Pietraszkiewicz Legion Zachodni (16 sierpnia – 19 grudnia 1914) dowódca – gen. Rajmund Baczyński (do 25 września 1914), później gen. Karol Durski-Trzaska Później przeformowano je w trzy brygady: I Brygada (od 19 grudnia 1914) – dowódca Józef Piłsudski (do 27 września 1916), następnie Kazimierz Sosnkowski (do października 1916), a później Marian Żegota-Januszajtis (do 30 lipca 1917) II Brygada (od 8 maja 1915) – dowódca Ferdynand Küttner (do 14 lipca 1916), później Józef Haller (do 19 lutego 1918) III Brygada (od 8 maja 1915) – dowódca Wiktor Grzesicki (do 14 lipca 1916), później Stanisław Szeptycki (do 14 listopada 1916), Zygmunt Zieliński (do 25 kwietnia 1917), Bolesław Roja (do 30 lipca 1917) Brygady podlegały austriackiemu dowództwu Legionów Polskich w osobach: gen. Karola Durskiego-Trzaski (do 27 stycznia 1916) płk. Józefa Hallera (czasowy komendant Legionów od 16 marca do 2 kwietnia 1915 roku)Marek Orłowski. Generał Józef Haller 1873-1960, Kraków 2007, s. 119. gen. Stanisława Puchalskiego (do 14 listopada 1916) płk.-brygadiera Józefa Hallera (pełniący obowiązki komendanta Legionów od 4 do 13 listopada 1916 roku)Marek Orłowski. Generał Józef Haller 1873-1960, Kraków 2007, s. 93. płk. Stanisława Szeptyckiego (do 25 kwietnia 1917) płk. Zygmunta Zielińskiego (do 19 lutego 1918)
Organizacja Legionów Polskich (6 sierpnia 1916) c. i k. Komenda Legionów Polskich:
Sztab komendant – generał major Stanisław Puchalski z-ca komendanta – pułkownik Stanisław Szeptycki szef sztabu – major przydzielony do SG Filip Kochański Intendentura c. i k. Komendy Legionów Polskich szef intendentury – starszy intendent wojskowy I klasy Jan Zavřel Kompania Sztabowa (niem. Infanteriestabskompagnie) → Oddział Sztabowy (niem. Stabsabteilung) Pluton Kawalerii Sztabowej (niem. Kavalleriestabszug) Oddział Telefoniczny (niem. Telephonabteilung) Tren Sztabowy (niem. Stabstrain) Komenda Trenu Legionów Polskich → Komenda Trenu Dywizyjnego Polskich Legionów → Komenda Taborów Legionów Polskich (od 1 kwietnia 1917) komendant – kpt. Aureliusz Passella chor. / ppor. Eugeniusz Niewiadomski (od 22 lipca 1916) Kolumna Prowiantowa 1/P komendant – por. Wacław Czaczka-Ruciński (od 22 lipca 1916) Kolumna Prowiantowa 2/P komendant – ppor. Bolesław Zajączkowski (od 22 lipca 1916) zastępca komendanta – chor. Rudolf Tyrpa (od 22 lipca 1916) Kolumna Prowiantowa 3/P komendant – por. Władysław Selim-Brunne (od 22 lipca 1916) Kolumna Prowiantowa 4/P c. i k. Sąd Polowy Polskich Legionów w Lublinie (od 15 marca 1917 w Warszawie przy ul. Śliskiej 18) szef – ppłk audytor Stanisław Krzyżanowski (do 17 czerwca 1916) szef – ppłk audytor Rudolf Borth (od 17 czerwca 1916)
Poczta polowa Poczta Polowa Nr 118 → Poczta Polowa Nr 389 (przemianowana 7 września 1916 na podstawie rozkazu c. i k. Dyrekcji Poczty Poczta Polowa Nr 133 (IV 1915 – VIII 1916) Poczta Polowa Nr 355 → Poczta Polowa Nr 378 (przemianowana 7 września 1916 na podstawie rozkazu c. i k. Dyrekcji Poczty 4 Armii z 4 września 1916 roku)Komenda Legionów Polskich i Dowództwo Polskiego Korpusu Posiłkowego 1914–1918, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I.120.1.294, s. 341 .. Poczta Polowa Nr 378 (niem. K.u.K. Feldpostamt 378) → Urząd Pocztowy Wojsk Polskich w Warszawie (od 1 VIII 1917) kierownik – c. i k. starszy oficjał Wilhelm Bier (do 4 sierpnia 1917) kierownik – chor. Jan Ferdynand Stettner (od 4 sierpnia 1917) zastępca kierownika – c. i k. oficjał Rudolf Danzinger (do 4 sierpnia 1917) Poczta Polowa Nr 389 (niem. K.u.K. Feldpostamt 389) – c. i k. oficjał Alojzy Eberl