5 Dywizja Piechoty (II RP)

thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb 5 Dywizja Piechoty (5 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

5 Dywizja Piechoty została sformowana w maju 1919, została podporządkowana Grupie Operacyjnej gen. Jędrzejewskiego i walczyła na froncie ukraińskim, a potem polsko-bolszewickim. Wzięła udział w ofensywie kijowskiej. W wyniku ofensywy bolszewickiej, część jej sił została przerzucona na Białoruś. Prowadząc działania odwrotowe, dopiero pod koniec sierpnia obie brygady połączyły się pod Lwowem. Zreorganizowana dywizja wzięła udział w polskiej ofensywie kończąc szlak bojowy pod Deraźnią i Lityniem. Po zakończeniu działań bojowych jej macierzystym garnizonem stał się Lwów. W okresie kampanii wrześniowej walczyła w ramach Grupy Odwodów „Kutno”. Jej oddziały broniły Warszawy.

Formowanie i zmiany organizacyjne 4 kwietnia 1919 Naczelny Wódz Józef Piłsudski mianował generała Władysława Jędrzejewskiego dowódcą Dywizji LwowskiejDziennik Rozkazów Wojskowych Nr 41 z 12.04.1919 r.. Dywizja sformowana została wiosną 1919 na froncie w Galicji. Początkowo występowała w składzie trzech pułków. W jej skład weszła Brygada Lwowska (38 i 39 pp), dwa bataliony 40 pp oraz dwanaście baterii artylerii z 4., 5., 6., 8. pułku artylerii lekkiej i 4 pułku artylerii ciężkiej. Ponadto w skład dywizji weszły grupy: kpt. Błeszyńskiego (IV/5 pp Leg., dwie kompanie IV/4 pp Leg.) i płk. Tarwida (I/30 pp, I i II/24 pp, 1/38 pp, 1/36 pp). W końcu kwietnia Dywizja Lwowska liczyła ok. 7 tys. żołnierzy, 54 działa, 136 karabinów maszynowych. 27 maja Naczelne Dowództwo nakazało reorganizację dywizji. Reorganizowana dywizja przyjęła nazwę 5 Dywizji Piechoty. W jej skład weszły tym razem cztery pułki piechoty stanowiące IX i X Brygadę Piechoty. W pierwszych dniach lipca 1919 reorganizowano dywizję. Do dywizji ściągnięto dwa bataliony 40 pp walczące dotąd w składzie grupy płk. Sikorskiego oraz 19 pp Odsieczy Lwowa.

Ostatecznie w skład dywizji weszły: 38 pułk piechoty Strzelców Lwowskich 39 pułk piechoty Strzelców Lwowskich 40 pułk piechoty Strzelców Lwowskich 19 pułk piechoty Odsieczy Lwowa III/4 pułku strzelców konnych (jazda dywizyjna 5 Brygada Artylerii V batalion saperów kompania łączności nr 5 stacja Hughesa i radiostacja nr 23 szpitale polowe nr 403, 603 i 908 dwie kolumny epidemiologiczne stacja zborna chorych ambulatorium weterynaryjne trzy kolumny taborowe nr 61, 67 i 68. kolumny samochodowe nr 11 i 13. Dywizja urząd gospodarczy obora, rzeźnia i piekarnia polowa Stan liczebny dywizji 1 marca 1920 w stanie żywionych wynosił: 331 oficerów, 9723 szeregowych oraz 3207 koni; stan bojowy to 151 oficerów, 4751 „bagnetów”, 239 „szabel”, 131 karabiny maszynowe, 6 dział piechoty, 30 dział polowych, 5 dział ciężkich i 19 moździerzy.

Obsada personalna dowództwa dywizji w okresie IV-V i VIII-X 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódca dywizjigen. ppor. Władysław Jędrzejewskigen. ppor. Paweł Szymański (od 16 VIII)wz. płk Stanisław Rosnowski (od 8 X)Szef sztabukpt szt. gen. Fryderyk Mallycz.p.o. kpt. ad. szt. Juliusz Hoffman (pocz. IX)mjr. ad. szt. Władysław Pieniążek (od 6 IX)mjr szt. gen. Tadeusz Alf Tarczyński (IX)I adiutantpor. Felicjan SterbaII adiutantppor./por. Stanisław PetryReferent organizacyjnykpt. Władysław SzymaszekReferent informacyjnypor. Stanisław Neumannpor. Karol OdrobińskiOficer oddziałuppor. KowalczukReferent oświatowykpt. Stanisław DąbekReferent operacyjnypor. Jerzy SzczerbińskiOficer oddziału (oficer ordynansowy)por. Bożesław Józef NieciengiewiczOficer gazowyppor. Stanisław Krupappor. Władysław SzczerbińskiReferent materialnyppor. Erazm StefanusReferent personalnykpt. Franciszek LachowiczOficer służby wewnętrznejppor. Władysław GruszkaOgólna kancelaria i litografiakpt. Klemens FleschnerSzef łącznościppor. Bronisław Obtułowiczpor. Wincenty JurewiczZastępca szefa łącznościppor. Franciszek KublinOficer łącznościppor. Stanisław JaśkiewiczReferent technicznykpt. Władysław Wanjouspor. inż. Antoni DyrdońW referaciepor. Stanisław KowalskiSzef intendenturyppor. dr Kazimierz Królpor, Władysław KościelnyOficer intendenturypor. dr Emil BiedrzyckiOficer intendenturyppor. Izydor JózefowiczOficer intendenturyppor. Karol PeczenikOficer intendenturyppor. Wilhelm RolandOficer intendentury (dca stacji zbornej)ppor. Stefan WardzyńskiOficer intendenturyppor. Roman ZałęskiSzef sanitarnymjr lek. dr Jerzy NadolskiAdiutantppor. san. Jan WarchockiSzef kancelariipchor. san. Marian OrzechowskiDywizyjny lekarz weterynariirtm. lek. wet. Jan Zenknerrtm. lek. wet. Ludwik WilderOficer weterynariippor. podlek. wet. Franciszek PolitaProboszcz dywizjiks. Otto Kristenks. Tadeusz Olejniczakks. mjr Józef KustaKierownik sądu polowegomjr KS Edward Sommermjr KS Klemens ZajączkowskiOficer śledczypor. KS Michał ŁukaszewskiOficer śledczypor. KS dr Jan MarkowskiOficer śledczypor. KS Tadeusz Mitraszewskippor. dr Leon SobelOficer śledczypor. KS dr Ignacy Nuckowskippor. dr Franciszek KuraśOficer śledczypor. KS Rafał Zabiegłypor. Michał PeiperOficer śledczyppor. Józef Szeliga (do 23 VII)Oficer śledczyppor. KS dr Stefan Juszczakppor. dr Maksymilian SzenbachOficer śledczyppor. KS Jan HarlenderOficer śledczyppor. KS Mieczysław Romańskippor, Aleksander WadzińskiProtokolantppor. Adam PopowiczKierownik poczty polowej 12urz. wojsk. IX r. Franciszek KoziołUrzędnik pocztyurz. wojsk. X r. Witold RzepeckiKierownik stacji Hughesaurz. wojsk. XI r. Wilfred HaberOficer stacjiurz. wojsk. IX r. Józef WierzbickiOficer stacjiurz. wojsk. X r. Bolesław IniewskiOficer stacjiurz. wojsk.? r. Eugeniusz JachecOficer prowiantowyppor. Jan StrisowerReferent artyleriipor. Bogdan ZawiszaReferent samochodowypor. Tadeusz Dąbrowskipor, Bogdan ZawiszaReferent taborówmjr Stanisław WoropajW plutonie taborówpor. lek. wet. Teodor UszyńskiKomendant placupor. Feliks WądołkowskiOficer dowództwakpt. Jan EnglertOficer dowództwapor. Edmund MarleOficer dowództwappor. Marian NaglickiKompania sztabowaDowódca kompaniippor. Adam Markowskikpt. Antoni Kursapor. Stanisław Maniewski (od 15 lub 23 VI)Dowódca plutonuppor. Ludwik RzeszowskiPluton żandarmerii polowejDowódca plutonuppor. Jarosław Klewarppor. Wilhelm Holak

Dywizja w walce o granice Na froncie polsko-ukraińskim 14 maja 1919 ruszyła polska ofensywa w Galicji Wschodniej. W pierwszej fazie działań dywizja nacierała w kierunku na Żółkiew. Następnie, działając w składzie Grupie Operacyjnej gen. Jędrzejowskiego, 30 maja zajęła Zborów. 1 czerwca, wspólnie z dywizją płk. Sikorskiego, zdobyła Tarnopol. 4 czerwca wyszła na rubież Gontowo-Kurniki-Netreba-Zbaraż-Ochrymowce. Tu jej żołnierze po raz pierwszy zetknęli się z patrolami 20 Dywizji Strzelców Armii Czerwonej. Polacy obsadzili front o długości ok. 50 km od Kutyszcza na północy po Ochrymowce.

W związku sukcesami rozpoczętej 8 czerwca kontrofensywy ukraińskiej, dywizja otrzymała rozkaz odwrotu. 15 czerwca rozpoczęła spod Ostrowca marsz w kierunku zachodnim. Pod naporem Ukraińców dywizja ponosiła duże straty. Utracona została łączność z grupą kpt. Bleszyńskiego. 23 czerwca obsadziła linię Bełzec-Skwarzawę-Kazimierówkę. Pod Skwarzawą odparto ukraińskie ataki. Stan dywizji spadł do ok. 3200 żołnierzy.

Po zatrzymaniu Ukraińców rozpoczęto się przygotowania do polskiej kontrofensywy. Walczące oddziały mogły być już wzmocnione jednostkami armii gen. HalleraZa zgodą Rady Najwyższej Ententy mogła ona być użyta do operacji w Galicji Wschodniej po rzekę Zbrucz. 28 czerwca dywizja uderzyła i zdobyła Złoczów, a 29 czerwca Nuszcze, Manajów i Kotłów. Kolejne trzy dni reorganizowano dywizję.

Ofensywa polska rozpoczęła się 2 lipca i trwała do 17 lipca. W tym czasie zepchnięto resztki wojsk ukraińskich za Zbrucz. 5 Dywizja Piechoty swoimi oddziałami stanęła na dawnej granicy austriacko-rosyjskiej na północ od Zbaraża. 18 sierpnia stanowiła odwód Frontu Galicyjskiego i na rozkaz jego dowódcy zluzowała w Zbruczu 3 DP Leg. Żołnierze dywizji udzielali pomocy ludności w pracach polowych i odbudowie wiosek w powiatach husiatyńskim, trembowelskim i podhajeckim.

W październiku 1919 dywizja została wycofana znad Zbrucza w rejon Zbaraża. Postój wykorzystano na szkolenie i odpoczynek. W pułkach powstały szkoły podoficerskie, szkoły dla analfabetów, gospody żołnierskie i biblioteki. Dla żołnierzy organizowano wykłady z historii Polski i tradycji oręża polskiego. Po zakończeniu wojny z Ukraińcami dokonano częściowej demobilizacji wojska. Stany batalionów spadły do 150–200 żołnierzy, a stan rzutu bojowego dywizji nie przekraczał 3000.

W wojnie polsko-bolszewickiej W początkach 1920 Armia Czerwona koncentrowała swoje oddziały na Podolu. W lutym zaczęły napływać do 5 DP uzupełnienia. W połowie lutego otrzymała ona zadanie zluzować 12 Dywizję Piechoty. Celem poprawy warunków obrony, gen. Jędrzejewski postanowił przesunąć front o 45–60 km na wschód, na linię Nowokonstantynów-Latyczów-Deraźnia, a obronę oprzeć o bagniste rzeki Wołk i Boh.

18 lutego 5 DP wsparta oddziałami 12 DP, IV/4 psk i dwoma pociągami pancernymi uderzyła na stojącą przed nią bolszewicką 44 Dywizję Strzelców. Atakowano trzema kolumnami: płk. Dąbrowskiego na Latyczów, mjr. Alojzego Łukawskiego na Nowokonstantynów i płk. Leona Silickiego na Deraźnię. Uzyskano całkowite zaskoczenie. Dywizja osiągnęła wyznaczoną linię tracąc ok. 130 żołnierzy. Obsadziła odcinek frontu o szerokości 76 km, z czterema przyczółkami mostowymi w Deraźnej, Latyczowie, Nowokonstantynowie i Starej Sieniawie. Główny wysiłek obrony gen. Jędrzejewski skoncentrował właśnie na przyczółkach. Pozostały teren objęto systemem patroli.

23 lutego bolszewicy uderzyli na bronione przez Polaków przyczółki. Pod Latyczowem 19 pp odparł natarcie sowieckiej Brygady Taraszczańskiej. Pod Nowokonstantynowem odrzucono jednak Polaków za rzekę. Pododdziały 39 i 40 pp zagrożone oskrzydleniem rozpoczęły odwrót. W taborach pułkowych odwrót przerodził się w niezorganizowaną ucieczkę. Na tyłach dywizji zapanowała panika. Powtarzano wiadomości o załamaniu się frontu. Gen. Jędrzejewski, wspólnie z oficerami, z bronią w ręku zatrzymywał uciekających.

24 lutego dywizja wyprowadziła kontratak na Nowokonstantynów. W ciężkim boju odzyskano przyczółek mostowy. W tym dniu walczono również pod Deraźnią. Przyczółka bronił II i III/38 pp z dywizjonem 12 pap. Atakowała Brygada Bohuńska wzmocniona dwoma bateriami artylerii, dwoma pociągami pancernymi i pułkiem kawalerii. Kompanie polskie złożone z weteranów obrony Lwowa stawiły zaciekły opór. Wobec przewagi Rosjan wycofały się jednak z przyczółka. Na pomoc obrońcom saniami przybyły dwie ostatnie kompanie odwodowe i dwa pociągi pancerne. Nieprzyjaciel wycofał się pod osłoną zmroku. Polskie pociągi pancerne zmusiły do odwrotu pancerki rosyjskie. Nad ranem 25 lutego odzyskano przyczółek.

W walkach o przyczółki Polacy stracili 117 żołnierzy. Osłabiona 44 DS zaprzestała działań zaczepnych. Do 26 kwietnia dywizja gen. Jędrzejewskiego pozostawała na swoich stanowiskach.

Prowadzone były walki pozycyjne. Od 14 marca przeciwnikiem 5 DP była bolszewicka 45 Dywizja Strzelców. Polacy organizowali wypady na przedni jej skraj obrony. Niszczono też urządzenia tyłowe i artylerię. 1 kwietnia jednostki 6 Armii wykonywały rozkaz operacyjny Dowództwa Frontu Podolskiego z 28 marca, mający na celu rozpoznanie i rozbicie sił nieprzyjaciela w rejonie Baru i Wołkowiniec oraz dokonanie zniszczeń na stacjach i linii kolejowej Bar–Mohylew. 5 DP wzmocniona 51 pp na głównym kierunku wypadu (Kalna, Wołkowińce, Komarowce) uderzała gros 19 i 51 pp, na pomocniczym (Karaczyńce, Komarowce) 38 pp. Na lewym skrzydle dywizji 39 i 40 pp miały przeprowadzić wypady mniejszymi siłami w celu wiązania części 44 DS. Grupy wypadowe wymaszerowały 31 marca tuż przed północą. Akcję gen. Iwaszkiewicz planował na najwyżej dwa dni, po czym oddziały miały wrócić na dawne pozycje.