Zakrzów () – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.

Wieś znajduje się 9 kilometrów od Oławy, nad rzeką Oławą.

Podział administracyjny W okresie pruskim wieś należała do gminy z siedzibą w Marcinkowicach (Märzdorf), tam też od 1885 r. znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Do 1885 r. urząd stanu cywilnego właściwy dla Zakrzowa znajdował się w Jankowicach (Jungwitz). Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. znajdowała się na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Do 1928 r. Zakrzów dzielił się na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk). W 1928 r. w wyniku reformy administracyjnej likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Zakrzów (Sackerau) został wchłonięty przez wieś gminną o tej samej nazwie.

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś należała do gminy MarcinkowiceWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1972 wieś była częścią gromady MarcinkowiceUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). Od 1973 r. wieś jest częścią gminy wiejskiej OławaUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Wieś starosłowiańska, o układzie ulicówki, pierwotnie osada majątkowa. Po raz pierwszy wspomniana ok. 1360 r. jako własność rodu von Schwenkfeld. W 1383 r. otrzymała lokację na prawie niemieckim, a w tym samym roku wieś należała do rycerza Gregoriusa Jezara. Od XV do XVII w. wieś należała do książąt oławskich, którzy są wspomniani jako właściciele wsi w 1675 r. Po zdobyciu Śląska przez Prusy w wyniku wojen śląskich w połowie XVIII w. wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie do ok. 1819 r.

Około 1783 r. na wzgórzach piaszczystych niedaleko wsi odnalezione zostało cmentarzysko z urnami. W 1830 r. wieś jest wspomniana jako własność rodu von Wentzky, a w 1845 r. majątek we wsi należał do rodziny Martin. W 1894 r. jako właściciel dóbr rycerskich we wsi jest wspomniany Karl Pohl, a w 1937 r. jako właściciel majątku we wsi jest wspomniany Emil Graber. W 1895 r. we wsi gminnej znajdowało się 40 domów, a w obszarze dworskim 4 domy.

W nocy z 11 na 12 lipca 1997 r. wieś została zalana w wyniku powodzi.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Zakrzów nosił następujące nazwy:

1365 r: Sackerow lub Sakerow 1383 r.: Saccora 1783 r.: Sackerau lub Sakrau 1830 i 1845 r: Sackrau w 1830 r. także Zakrzow do 1945 r.: Sackerau (niemiecka nazwa wsi) od 1945 r.: Zakrzów (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiejObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska, wcześniej wspomniana w tomie XIV „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1895 r.)

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Sackerau" do grupy nazw wsi wywodzących się od nazw lasów, do podgrupy nazw „należących do lasów” (Zum Walde gehörig). Adamy wymieniał starosłowiańską nazwę wsi „Zakrzów” oraz podawał znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Hinter dem Busche".

Gospodarka W 1604 r. we wsi jest wspomniany folwark. W 1783 r. oprócz folwarku we wsi jest wspomniany młyn oraz uprawa tytoniu. W 1819 r. we wsi istniała karczma i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi istniał folwark, karczma, cegielnia, 3 zakłady rzemieślnicze i sklep odzieżowy. W 1845 r. odnotowano we wsi hodowlę 1000 owiec merynosów i 203 sztuk bydła, uprawę tytoniu i rzepaku oraz popyt na produkcję siana.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 160 ha, z czego pola uprawne stanowiły 65 ha i łąki 88 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 16,45 marek niemieckich za hektar pola i 24,07 marek za hektar łąki. W tym samym roku powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) wynosiła 358 ha, z czego pola uprawne stanowiły 220 ha, łąki 86 ha, a lasy 32 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 19,19 marek niemieckich za hektar pola, 21,03 marek za hektar łąki i 3,13 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 490,1 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 19,99 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Lizawicach (Leisewitz).

W okresie PRL-u i do 1993 r. Zakrzów stanowił siedzibę jednostki rolnej będącej częścią państwowego gospodarstwa rolnego w Polwicy. Jednostka ta składała się z zakładów rolnych w Zakrzowie i Duroku oraz miała powierzchnię 1,5-1,7 tys. haPoławski et al., Monografia powiatu oławskiego, s. 11-13.

Teraźniejszość Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana.

We wsi znajduje się świetlica wiejskaRaport o stanie gminy..., s. 41. We wsi funkcjonuje założone w 2023 r. Koło Gospodyń Wiejskich „Zakrzowianki”, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi zespół pałacowy, składający się z pałacu nr 31, parku pałacowego, zabudowy mieszkalnej nr 32 i 33 oraz budynku gospodarczego nr 33 domy mieszkalne nr 1, 13 i 28 domy mieszkalno-gospodarcze nr 5 i 29 z budynkami gospodarczymi domy mieszkalno-gospodarcze nr 6, 7, 8, 9 i 27 domy mieszkalno-gospodarcze nr 10, 24 z zabudowaniami gospodarczymi dom mieszkalny i świetlica nr 11 i 11b z zabudowaniami gospodarczymi transformator przy budynku nr 11 domy mieszkalne nr 16, 26 z zabudowaniami gospodarczymi zespół mieszkalno-gospodarczy (zagroda) nr 25

Demografia W 1783 r. Zakrzów miał 96 mieszkańców. W 1819 r. we wsi mieszkało 259 osób, w 1830 r. 266 osób, a w 1845 r. 294 osoby. W 1871 r. we wsi-gminie jednostkowej (Landgemeinde) mieszkały 254 osoby, a w obszarze dworskim (Gutsbezirk) mieszkały 63 osoby. W 1885 r. we wsi gminnej i obszarze dworskim mieszkały odpowiednio 243 i 64 osoby, w 1895 r. 210 i 71 osób, a w 1905 r. 210 i 33 osoby. W 1925 r. wieś miała 252 mieszkańców, w 1935 r. 219 mieszkańców, a cztery lata później 255 mieszkańców. W 2001 r. Zakrzów zamieszkiwały 244 osoby, w 2011 r. 262 osoby, w 2017 r. 248 osób, a w 2025 r. 243 osoby.

W 1925 r. na 252 mieszkańców wsi 121 było mężczyznami, a 131 kobietami. We wsi mieszkało 215 ewangelików i 33 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Siedlcach (Zedlitz), a katolicy należeli do 1885 r. do parafii w Oławie (Ohlau), a od 1885 r. do parafii w Marcinkowicach (Märzdorf).

Zobacz też Zakrzów

Przypisy

Bibliografia

Paweł Poławski, Zuzanna Brzozowska, Marta Kiełkowska, Agata Komendant, Piotr Wieczorek, Monografia powiatu oławskiego, [załącznik nr 2c, w:] Departament Analiz Ekonomicznych i Prognoz, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Rynki pracy na obszarach popegeerowskich. Raport z badań, Warszawa 2008 (dostęp 2026-08-09) Raport o stanie gminy w roku 2024 (dostęp 2026-09-27) Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów) Gustav Schippmann, Chronik über das Dorf Sackerau, Kr. Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/1979, s. 12; nr. 8/1979, s. 10 i nr. 9/1979, s. 4 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 136

Linki zewnętrzne

"Sackerau" w serwisie "Familienforschung Kreis Ohlau" (dostęp 2026-06-16)

Kategoria:Oława (gmina wiejska)