mały|Panorama wsi
Załuski – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim, w gminie Załuski.
Miejscowość jest siedzibą gminy Załuski.
Prywatna wieś szlachecka położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie zakroczymskim ziemi zakroczymskiej województwa mazowieckiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ciechanowskiego.
Położenie Załuski położone są przy drodze ekspresowej S7 (droga międzynarodowa E77), ok. 50 km na północny zachód od Warszawy i 17 km na południowy wschód od miasta powiatowego Płońska.
Wieś usytuowana jest na Wysoczyźnie Płońskiej na Nizinie Mazowieckiej.
Historia Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1405 roku. W księgach sądowych zakroczymskich występuje wtedy Vincencius de Zalusky. W pierwszej połowie XV wieku Załuski i sąsiednie Niepiekły należały do rodu Rawitów (de armis Raviczi).
Późniejsza wzmianka z 1423 roku (Zaluszky), rejestr poborowy z 1576 r. wykazuje, że żyli tu Załuscy i Tabałowie posiadający 5,5 łanu (ok. 95 ha) i jednego zagrodnika. Najwybitniejszą postacią XVI-wiecznych Załusk był Jan z Załusek, sędzia i starosta wyszogrodzki, uczestniczył między innymi w przyznawaniu praw targowych (przywilejów) Latowiczowi. W tym czasie szlak z Zakroczymia biegł przez Zdunowo, był więc oddalony od Załusk ok. 1 km.
Jak podaje Ryszard Małowiecki („Dane zebrane, czyli nieco o Załuskach”) Kurier Płoński, nr 5, 1 III 1995, s. 4) w II poł. XVIII w. Załuski należały do zamożniejszej szlachty, łącząc się na 200 lat z dobrami zdunowskimi. Do 1782 r. właścicielem był Władysław Zembrzuski (wojski zakroczymski), do 1791 r. pułkownik wojsk koronnych Tadeusz Czerski, później Ludwik Felicjan Golońskie herbu Jastrzębiec – podkomorzy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
I ćwierć XIX wieku – szlak zakroczymski zyskał rozgałęzienie przechodzące przez Załuski. 1827 r. – wieś liczy 42 mieszkańców, 7 domów. 1885 r. – folwark w Załuskach, 705 mórg, 2 budynki murowane, 8 drewnianych. 1895 r. – wieś ma 22 domy, 191 mieszkańców, 588 mórg ziemi. Istnieje karczma, urząd gminy i kasa „zaliczkowo-wkładowa”. 1900 r. – istnieje gorzelnia. 1915 r. – przemarsz wojsk niemieckich i rosyjskich. Zniszczony folwark, wojska rosyjskie zatrzymują na kilka dni nacierających Niemców na przedpolach szosy, umocnienia rosyjskie znajdowały się w Załuskach na tzw. górce (Niemcy swoje pozycje mieli w Olszynach Starych ok. 5 km na zachód).
(na podst. „O Zdunowie raz jeszcze”, Kurier Płoński, nr 7, 1 IV 1995, s. 4)
1930 r. – istnieje regularna zabudowa, 17 zagród, istniał folwark z 6 domami, gorzelnia, duży sad.
Ostatnim dziedzicem był Stanisław Jaworowski.
Ulice w miejscowości Załuski Z dniem 1 października 2022 r. na terenie miejscowości Załuski zostały wprowadzone nazwy ulic, mające pomóc w uporządkowaniu numeracji. Poniżej lista ulic, zlokalizowanych we wsi ZałuskiUchwała nr 312/XLI/22 Rady Gminy Załuski z dnia 29 czerwca 2022 r. w sprawie nadania nazw ulic w miejscowości Załuski.https://edziennik.mazowieckie.pl/WDU_W/2022/7374/akt.pdf:
Ponadto lokalne rondo otrzymało nazwisko Antoniego Kolczyńskiego.
Organizacje pozarządowe w miejscowości Załuski Na terenie miejscowości Załuski zarejestrowane są i działają następujące organizacje pozarządoweKrajowy Rejestr Sądowy: Towarzystwo Przyjaciół Załusk Ochotnicza Straż Pożarna w Załuskach
Zobacz też Załuski, Załuski-Lipniewo, Załuskie Koronne, Załuskie Kościelne
Przypisy Raport o stanie gminy Załuski w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 11 BIP gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Bibliografia Krajowy Rejestr Sądowy Dokumenty z Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Płońska „Niepiekłowie” L. Niepiekło. Warszawa 2014
Linki zewnętrzne
Kategoria:Załuski (gmina) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)