Zawada (dodatkowa nazwa w j. niem. Zowade) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Głogówek. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest na terenie Równiny Niemodlińskiej, będącej częścią Niziny Śląskiej.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego.

Według danych na 2011 wieś była zamieszkana przez 414 osób.

Przysiółkami wsi są But, Golczowice, Mucków i Sysłów.

Geografia Położenie Zawada znajduje się w południowo-zachodniej części Polski. Leży na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska. Pod względem administracyjnym Zawada położona jest w południowej części województwa opolskiego, w powiecie prudnickim, w gminie Głogówek, tuż przy granicy z gminami Biała i Strzeleczki. Znajduje się w odległości około 11 km od granicy z Czechami. Należy do Euroregionu Pradziad.

Sołectwo Zawada obejmuje obręb wsi Zawada. Zajmuje powierzchnię 9,1 km². Graniczy z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Wawrzyńcowice, Kujawy, Pisarzowice, Błażejowice Dolne, Mionów, Wilków, Czartowice.

Wieś leży na Nizinie Śląskiej. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Zawada znajduje się w granicach mikroregionu Równina Mosznej (318.55.9).

Na północ od miejscowości znajduje się Pulowski Las.

Środowisko naturalne W Zawadzie panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia temperatura roczna wynosi +8,3 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Zawady wynoszą 622 mm. Dominują wiatry zachodnie.

+ Integralne części wsi Zawada SIMC Nazwa Rodzaj0494025 But przysiółek0494019 Golczowice przysiółek0494031 Mucków przysiółek0494048 Sysłów przysiółek

Nazwa Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod obecnie stosowaną, polską nazwą Zawada, a także niemiecką Zowade we fragmencie: „Zowade (polnisch Zawada)”. Ze względu na swoje polskie pochodzenie w 1936 nazwa Zowade została zmieniona przez nazistowską administrację III Rzeszy na nową, całkowicie niemiecką nazwę Lichten. W opracowanej w 1971 przez Powiatowy Inspektorat Statystyczny w Prudniku Statystycznej charakterystyce miejscowości w gromadach powiatu prudnickiego, miejscowość została wymieniona pod nazwą Zawada.

Historia Ślady pobytu człowieka na terenie obecnej wsi Zawada, potwierdzone badaniami archeologicznymi, sięgają epok kamienia i brązu. Odkryto tu fragment rozległej osady garncarzy ze znaczną ilością odpadów i półfabrykantów naczyń glinianych. mały|lewo|upright|Pieczęć Golczowic i Zawady (1844) Miejscowość powstała w 1679, pierwotnie jako folwark. Określana także jako wieś zagrodnicza. W 1724 zbudowano w Golczowicach drewniany kościół św. Anny, ufundowany przez Franza Freiherra von Larisch. Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego głogóweckiego w Monarchii Habsburgów. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk. Drewniany kościół spłonął w 1764. mały|Zawada (Zowada od. Sowada) wśród miejscowości ziemi prudnickiej na mapie z XIX wieku Golczowice i Zawada posiadały wspólną pieczęć, która przedstawiała w polu trzy kwiaty wyrastające z serca, pod nimi napis GEM: SIG:, a w otoku napis: GOLLSCHOWITZ SOWADE / NEYSTAETER CREIS (). W 1831 w Zawadzie wybuchła epidemia cholery. Zmarli byli chowani w Golczowicach, na terenie, na którym w latach 1843–1848 wzniesiono nowy kościół św. Anny. 1 maja 1874 miejscowość weszła w skład gminy Kujawy (od 1912 gmina Zielina) w powiecie prudnickim, rejencji opolskiej. Zawada weszła w skład majątku Tiele-Wincklerów w Mosznej na mocy fideikomisu, podpisanego przez Huberta von Tiele-Wincklera w 1892. mały|upright|Pomnik poległych w I wojnie światowej w Golczowicach Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 948 mieszkańców Zawady 41 posługiwało się językiem niemieckim, 860 językiem polskim, 31 innym językiem, a 16 było dwujęzycznych. W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Zawada znalazła się po stronie wschodniej, w obszarze objętym plebiscytem. Do głosowania uprawnionych było w Zawadzie 567 osób, z czego 356, ok. 62,8%, stanowili mieszkańcy (w tym 347, ok. 61,2% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 556 głosów (ok. 98,1% uprawnionych), w tym 553 (ok. 99,5%) ważne; za Niemcami głosowało 441 osób (ok. 79,7%), a za Polską 112 osób (ok. 20,3%). W latach 20. XX wieku w Golczowicach powstał pomnik upamiętniający mieszkańców Golczowic, Zawady, Czartowic, Buta, Muckowa i Sysłowa, którzy zginęli podczas I wojny światowej.

W okresie II wojny światowej w Zawadzie pracowali robotnicy przymusowi z Polski, m.in. z miejscowości: Cieszyn, Stryszawa i Krzeszów. Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim. Mieszkańcom Zawady, posługującym się dialektem śląskim bądź znającym język polski, pozwolono pozostać we wsi po otrzymaniu polskiego obywatelstwa.

W latach 1945–1950 Zawada należała do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Gostomia, w latach 1954–1959 do gromady Błażejowice, a w latach 1959–1972 do gromady Mochów. Podlegała urzędowi pocztowemu w Białej.

W latach 60. XX wieku w Zawadzie funkcjonowała szkoła przysposobienia rolniczego. W miejscowości znajdowała się chlewnia Państwowego Ośrodka Hodowli Zarodowej w Głogówku. W 2009 Zawada przystąpiła do Programu Odnowy Wsi Opolskiej.

Mieszkańcy Miejscowość zamieszkiwana jest przez mniejszość niemiecką oraz Ślązaków. Mieszkańcy wsi posługują się gwarą prudnicką, będącą odmianą dialektu śląskiego. Należą do podgrupy gwarowej nazywanej Klocołrzy.

Liczba mieszkańców wsi 1871 – 804 1885 – 772 1905 – 676 1910 – 644 1933 – 841 1939 – 867 1966 – 167 1998 – 502 2002 – 444 2009 – 442 2011 – 414 2013 – 415

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisana jest: dzwonnica-kaplica, z XVIII w., wypisana z księgi rejestru.

Zgodnie z gminną ewidencją zabytków w Zawadzie chronione są ponadto: kościół parafialny pw. św. Anny (Golczowice) zespół folwarczny, nr 1 spichlerz dom mieszkalny nr 7 dom mieszkalny nr 8

Transport W zarządzie Wydziału Drogownictwa Starostwa Powiatowego w Prudniku znajdują się drogi powiatowe: nr 1207O relacji Błażejowice Dolne – Zawada – Smolarnia, nr 1255O relacji Zawada – Buława – Pisarzowice, nr 1269O relacji Zawada – Kierpień oraz nr 1281O relacji Żabnik – Nowa Wieś Prudnicka – Czartowice – Golczowice – Zawada.

Zawada posiada połączenia autobusowe z Prudnikiem, Głogówkiem. We wsi znajduje się pięć przystanków autobusowych – „Zawada”, „Golczowice”, „Mucków”, „Sysłów”, „Zawada But”.

Oświata W Zawadzie funkcjonuje oddział zamiejscowy Przedszkola Publicznego z jednym oddziałem przedszkolnym, z zajęciami dodatkowymi z rytmiki i języka niemieckiego.

Religia Katolicy z Zawady należą do parafii św. Anny w Golczowicach (dekanat Głogówek). We wsi znajduje się kaplica św. Józefa. Przy kościele w Golczowicach znajduje się cmentarz. 21 czerwca 2020 przy kościele i plebanii w Golczowicach otwarto „Dom Świętego Jana Pawła II”, upamiętniający postać papieża Jana Pawła II. Obiekt służy jako miejsce spotkań dla lokalnej społeczności.

Sport mały|Boisko LZS Zawada We wsi funkcjonuje klub piłkarski LZS Zawada, który posiada drużynę seniorów. Drużyna trampkarzy zawiesiła działalność. Klub rozgrywa swoje mecze na boisku w Zawadzie. W 2005, z okazji 60. rocznicy istnienia Podokręgu Związku Piłki Nożnej w Prudniku, klub otrzymał pamiątkowy puchar.

Turystyka Oddział PTTK „Sudetów Wschodnich” w Prudniku ustanowił turystyczną Odznakę Krajoznawczą Ziemi Prudnickiej, którą zdobywa się poprzez zwiedzenie odpowiedniej liczby obiektów w miejscowościach położonych na ziemi prudnickiej, w tym w Zawadzie.

Bezpieczeństwo Miejscowość jest pod opieką dzielnicowego rejonu służbowego nr 12 Komendy Powiatowej Policji w Prudniku (Komisariat Policji w Głogówku).

Teren wsi, jak i całej gminy Głogówek, położony jest w strefie nadgranicznej w związku z czym Straż Graniczna dysponuje, na tym obszarze, specjalnymi kompetencjami w zakresie bezpieczeństwaRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 sierpnia 2005 r. w sprawie wykazu gmin i innych jednostek zasadniczego podziału terytorialnego państwa położonych w strefie nadgranicznej oraz tablicy określającej zasięg tej strefy ().. Gminę Głogówek obejmuje zasięgiem służbowym placówka Straży Granicznej w Opolu ze Śląskiego Oddziału SG.

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (). GUS. Rejestr TERYT.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wsie w powiecie prudnickim Kategoria:Wsie w powiecie prudnickim (1818–1954)