thumb|Lasy bydgoskie Tereny zieleni i lasy w Bydgoszczy stanowią bardzo ważny element przestrzeni miejskiej, czego wyrazem są następujące faktyTereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy - diagnoza stanu istniejącego i kierunki rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. listopad 2012: tereny zielone zajmują połowę obszaru miasta; w Bydgoszczy zlokalizowany jest największy obszarowo park w Polsce; Bydgoszcz zlokalizowana jest na ogromnej polanie (~ 150 km²), otoczonej pierścieniem lasów należących do kompleksów: Puszczy Bydgoskiej i tzw. Lasu Bydgoskiego, łączącego się wzdłuż doliny Brdy z Borami Tucholskimi; parki w Bydgoszczy są zróżnicowane stosownie do miejscowych warunków naturalnych, m.in. odmienności cieków Bydgoskiego Węzła Wodnego, występowania licznych załomów teras i wysoczyzn oraz granic makroregionów fizycznogeograficznych i geobotanicznych.
Statystyki Bydgoszcz należy do miast o największej liczbie i powierzchni parków w Polsce. Pod względem powierzchni parków ustępuje jedynie Warszawie, zaś uwzględniając parki w gestii samorządu miejskiego, znajduje się na pierwszej pozycji w PolsceBydgoszcz: 879 ha, Katowice 663 ha, Warszawa 586 ha, Wrocław 557 ha, Łódź 488 ha, Kraków 395 ha, Poznań 347 ha. Bydgoszcz z 36 m kw. zieleni przypadającymi na jednego mieszkańca zajmuje pierwsze miejsce w Polsce spośród miast wojewódzkich, niemniej wskaźnik ten niższy jest od zalecanej przez WHO wartości 50 m kw./osobę. Dodatkowo na 1000 mieszkańców przypada 16,9 ha obszarów chronionychKatarzyna Bogucka Nawrzucaliśmy sobie kamyków do ogródka. Bo ich społecznie nie uprawiamy. Tylko od święta, Express Bydgoski 16.10.2015.
Powierzchnia parków spacerowo-wypoczynkowych w 2011 r. [ha]Bank Danych Regionalnych Głównego Urzędu Statystycznego, http://www.stat.gov.pl/bdl/app/dane_podgrup.ajax_getFormat?p_id=263090&p_format=XLS&p_token=0.2747346895703332&p_atry=N&p_zero=N dostęp 18-02-20121. Warszawa 9372. Bydgoszcz 8793. Wrocław 8174. Katowice 6635. Łódź 5856. Chorzów 5497. Kraków 3958. Poznań 3479. Gdańsk 21010. Tychy 209
Taki wynik Bydgoszcz zawdzięcza obecności największego parku miejskiego w Polsce, jakim jest Leśny Park Kultury i Wypoczynku. Poza nim jednak w mieście znajduje się jeszcze 30 parków, kilkadziesiąt skwerów, terenów zieleni osiedlowej i lasów gminnych (157 ha) i państwowych.
Powierzchnia parków spacerowo-wypoczynkowych na mieszkańca w 2011 r. [m²]uwzględniono miasta powyżej 80 tys. mieszkańców1. Chorzów 49,12. Bydgoszcz 24,23. Katowice 21,44. Tychy 16,25. Opole 14,96. Dąbrowa Górnicza 14,37. Wrocław 13,08. Jaworzno 12,59. Gorzów Wielkopolski 11,110. Jelenia Góra 10,7
Obszary zielone w Bydgoszczy zajmują powierzchnię 1486,6 ha – prawie 9% powierzchni miasta. Parki stanowią ponad 43% wszystkich zielonych terenów w mieścieKtóre miasto jest bardziej zielone? Bydgoszcz czy Toruń?.
Historia zieleni w Bydgoszczy thumb|Skwer na placu Teatralnym w Bydgoszczy - przed 1914 thumb|Plac Wolności – przed 1914 thumb|Wenecja Bydgoska – 1910
Okres staropolski Pierwsze inicjatywy w zakresie sztuki ogrodniczej pochodzą od zakonów, które posiadały w Bydgoszczy swoje konwenty w okresie staropolskim: karmelitów, bernardynów, klarysek i jezuitów. Bernardyni założyli ogród nad Brdą, a w roku 1631 wokół klasztoru wybrukowano ulice i obsadzono je drzewami. Również klaryski założyły w 1645 roku ogród przy klasztorze, a jego istotnym elementem był staw. Część dawnego ogrodu przyklasztornego stanowi obecny park im. Kazimierza WielkiegoKuczma Rajmund: Zieleń w dawnej Bydgoszczy. Instytut Wydawniczy „Świadectwo”. Bydgoszcz 1995.
Okres zaboru pruskiego Nowe tereny parkowe przyniósł Bydgoszczy na przełomie XVIII/XIX w. nowo wybudowany Kanał Bydgoski. Pod kierunkiem inspektora Ernsta Conrada Petersona, od 1802 zadrzewiano okolice kanału z przekonaniem, że roślinność ograniczy erozję brzegów i ustabilizuje grząskie podłoże.
W czasach Księstwa Warszawskiego (1807-1815) napoleoński adiutant – generał Wincenty Aksamitowski zasadził na plantach szpalery czarnych topoli, które dzisiaj są pomnikami przyrody. W tym czasie powstała też pierwsza aleja spacerowa, obsadzona lipami i czarnymi topolami. Później nasadzono także kasztanowce, wiązy i buki. Na początku XIX wieku oprócz plant nad kanałem zadrzewiono również Wyspę Młyńską, cmentarze i kilka skwerów.
W 1832 powstało Towarzystwo Upiększania Miasta, będące wzorcem dla podobnych organizacji w innych miastach zaboru pruskiego (Poznań, Gniezno, Inowrocław). Jej następcą jest od 1898 r. Deputacja Ogrodów Miejskich, będąca wydziałem magistratu. W organizacjach tych współdziałali zgodnie bydgoscy Niemcy i Polacy. Przewodniczącym Towarzystwa był wiceprezes rejencji, a jego zastępcą – nadburmistrz miasta. W okresie pierwszych dwudziestu lat swej działalności Towarzystwo wykazało wiele inwencji w estetyzacji miastaMokra Jolanta: Zieleń miejska. [w.] Bydgoska Gospodarka Komunalna. Bydgoszcz 1996. . Jego dziełem były aleje z drzew wzdłuż 25 najważniejszych ulic w mieście oraz nowe parki, które powstały wyniku planowych działań konserwatorskich: park na Wzgórzu Dąbrowskiego, park regencyjny oraz tzw. ogrody Jagiełły. Od połowy XIX wieku głównym miejskim terenem wypoczynku i rozrywki stały się planty nad Kanałem Bydgoskim. Przedsiębiorcy otwierali tam restauracje oraz organizowali różne atrakcje. Wzdłuż parku wiodła reprezentacyjna aleja spacerowa o długości ok. 3,5 km, od śluzy miejskiej do VI śluzy (ul. Bronikowskiego).
W II połowie XIX wieku i na początku XX urządzono w mieście kilkadziesiąt skwapliwie utrzymywanych zieleńców przed gmachami publicznymi i oświatowymi. Na każdym większym placu część powierzchni przeznaczano na skwery i dywany kwiatowe, czego przykładem były m.in. Plac Piastowski, Plac Wolności, Plac Chełmiński, Plac Kościeleckich, Plac Zbawiciela, Plac Teatralny i inne.
Pod koniec XIX wieku Bydgoszcz zyskała miano „małego Berlina” z uwagi na nową architekturę wzorowaną na stolicy Cesarstwa Niemieckiego, ale również z powodu umiejętnego kształtowania terenów zielonych oraz wykorzystania naturalnych walorów krajobrazowych (rzeka Brda i Kanał Bydgoski, Zbocze Bydgoskie). Od początku XX wieku nowo powstające osiedla na wschód od ul. Gdańskiej rozplanowano według koncepcji miasta-ogrodu. Na kształt urbanistyczny tych obszarów miał poważny wpływ niemiecki urbanista Joseph Stübben (1845-1936). Powstały reprezentacyjne aleje, obsadzone rzędami dębów czerwonych, połączonych festonami z winobluszczu pięciolistkowego: Mickiewicza i Ossolińskich, park Jana Kochanowskiego oraz osiedle willowe Sielanka, gdzie zaplanowano ogród o dwu poziomach, stanowiący fragment architektury willowej.
Pod koniec XIX wieku rozpoczęto budowę plant nad Brdą oraz plant okrężnych, wiodących krawędzią Zbocza Bydgoskiego, skąd rozpościerały się rozległe widoki na miasto. Na poszczególnych odcinkach zbocza, oddzielonych dolinami i parowami urządzono parki: na wzgórzu Neumanna, Książęcym, Wissmanna (H. Dąbrowskiego), Bismarcka (Wzgórze Wolności). Łączyła je ze sobą tzw. aleja górska, z której można było podziwiać rozległe widoki. Na Wzgórzu Wissmana (od 1920 gen. Henryka Dąbrowskiego), urządzono oświetlone wodotryski i wodospady z kaskadowych stawów, zaś na miejskie punkty widokowe zaadaptowano wzniesione tam budowle: wieżę ciśnień (1900) i wieżę Bismarcka (1913).
Oprócz parków i skwerów na przełomie XIX i XX wieku, powstała część istniejących do dzisiaj szpalerów drzew posadzonych wzdłuż ulic, np. Mickiewicza, Ossolińskich, Markwarta, Szymanowskiego, Gdańskiej, Paderewskiego, 20 Stycznia, Hetmańskiej, na Wyspie Młyńskiej i innych.
W 1915 roku w wyniku przebudowy Kanału Bydgoskiego powstała Wyspa Kanałowa na Okolu, zaś 3-kilometrowy odcinek starego kanału wyłączono z użytkowania, przeznaczając go wyłącznie dla celów rekreacyjno-wypoczynkowych. W ten sposób planty nad Starym Kanałem stały się największym i najważniejszym parkiem miejskim, który stał się wyróżnikiem Bydgoszczy w przewodnikach turystycznych i nieodzownym punktem programu zwiedzania miasta przez turystów.
Okres międzywojenny Dwudziestolecie międzywojenne to okres bardzo korzystny dla rozwoju zieleni w Bydgoszczy. Przez cały ten okres funkcję dyrektora Ogrodów Miejskich pełnił Marian Günzel, za którego przyczyną doszło do dalszego wzrostu terenów zieleni. O ile w 1921 zanotowano w mieście 31 ha parków i ogrodów, to w 1938 roku 151 ha – prawie pięć razy więcej. Podobnie liczba drzew w ciągach ulicznych w 1921 roku wynosiła 7191 tys. szt., zaś w 1938 roku 24 115 tys.. Tuż przed wybuchem II wojny światowej, w Bydgoszczy było 45 parków, skwerów i ogrodów jordanowskich, 10 zieleńców oraz 4 ogrody działkowe. Największym z parków były planty nad Kanałem Bydgoskim (38 ha), które spełniały funkcję centrum rozrywkowo-wypoczynkowego. Rozwój urbanistyczny nowych osiedli: Sielanki, Leśnego, Bielaw i Skrzetuska prowadzono z zachowaniem standardów z okresu pruskiego, zachowując jako aktualną koncepcje miasta-ogrodu. Zadrzewiano nowe ulice, zakładano nowe skwery i alejenp. ul. Berwińskiego przed Stadionem Miejskim, wysadzoną czarnymi topolami
Wizytówką miasta oprócz plant stał się zwłaszcza Ogród Botaniczny, urządzony w 1930, a pod koniec dekady wzbogacony o rzeźby, trejaże, skalne tarasy, pergole, groty, fontannę i brodzik dla dzieci. Do obszarów parkowych przebudowanych w okresie międzywojennym należały także Ogrody Jagiełły w formie rosarium, park przy ul. Wały Jagiellońskie, Nowym Rynku i inne. Dopełnieniem plant nad Kanałem było uporządkowanie w 1936 bulwaru biegnącego lewym brzegiem Brdy od Jachcic, aż do młynów Kentzera. Genezę międzywojenną mają także liczne miejskie skwery m.in. por. Leszka Białego, skwer Mariana Turwida na Sielance, a inne pozostałe po czasach pruskich uległy gruntownej przebudowie.
W 1939 roku prasa obwieściła, że Bydgoszcz jest najbardziej zielonym miastem w Polsce. Do najbardziej zadrzewionych i zazielenionych miast zaliczano wtedy powszechnie Katowice, Warszawę i Bydgoszcz, a do najczystszych, najlepiej utrzymanych – Bydgoszcz i Wilno.
Oprócz zielonych terenów w mieście, coraz bardziej uczęszczanymi miejscami wypoczynku i rekreacji dla mieszkańców były silnie zalesione okolice Bydgoszczy oraz rzeki i zbiorniki wodne, gdzie zażywano kąpieli. Początkowo najpopularniejsze były: Rynkowo, Smukała i Chmielniki, gdzie dowoziły mieszkańców pociągi. Z czasem coraz popularniejsze stawało się Brdyujście, gdzie dopływały statki bydgoskich firm żeglugowychBacciarelli Krystyna: Na wycieczkę za miasto. [w.] Kalendarz Bydgoski 1972. Na Jachcicach urządzono kąpielisko na Brdzie zwane Rivierą. Można było tam dopłynąć prywatnym tramwajem wodnym.
Okres okupacji niemieckiej Okres II wojny światowej przyniósł zniszczenia zieleni w mieście, gdyż w parkach i na skwerach kopano rowy strzeleckie, urządzano bunkry i stanowiska artyleryjskie.
Okres PRL thumb|Bydgoszcz z lotu ptaka Po zakończeniu II wojny światowej władze miejskie próbowały nawiązać do tradycji „zielonej Bydgoszczy”. W latach 50. XX w. założono Park Ludowy (1953) na terenie dawnego cmentarza ewangelickiego, porządkowano Ogrody Jagiełły, plac Teatralny oraz liczne miejskie skwery. Na nowych osiedlach: Leśnym i Kapuściskach wytyczono aleje ze szpalerami drzew na wzór alei Ossolińskich z 1903 r. Dużym przedsięwzięciem było zalesienie stoków skarpy południowej przy ulicach: Sandomierskiej. Częstochowskiej i Władysława Bełzy. Jednak wraz z rozwojem industrializacji i komunikacji rozpoczął się proces likwidacji zieleńców, a utrzymywanie stanu dotychczasowego było coraz trudniejsze.