thumb|Polski obóz wojskowy w La Mandria di Chivasso pod Turynem – zaprzysiężenie oficerów; 1919 r. thumb|Obóz w La Mandria di Chivasso. Burmistrz Chivasso ofiarowuje sztandar dla pułku im. Zawiszy Czarnego thumb|Uczestnicy kursu sadowniczo-pszczelarskiego dla żołnierzy 4 Pułku Strzelców Podhalańskich, III 1936 r. 4 Pułk Strzelców Podhalańskich (4 psp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP i Armii Polskiej we Francji.

4 pułk strzelców podhalańskich wywodził swój rodowód od sformowanego w 1919 we Włoszech pułku piechoty im. Zawiszy Czarnego, następnie występującego jako 19 pułk strzelców polskich w armii gen. Hallera. Po przybyciu do Polski pułk przemianowano na 143 pułk strzelców kresowych, przydzielając go początkowo do 18 Dywizji Piechoty. 1 marca 1920 zmieniono nazwę pułku na 4 pułk strzelców podhalańskich. Wydzielony z 18 DP, pozostał na Froncie Podolskim, stanowiąc rezerwę frontu.

Po wojnie polsko-bolszewickiej garnizonem pułku stał się Cieszyn. 5 października 1924 uroczyście wręczono pułkowi sztandar ufundowany przez mieszkańców powiatu cieszyńskiego.

Święto pułkowe obchodzono 26 września, w rocznicę bitwy pod Obuchowem. W przeddzień tego święta miał zawsze miejsce apel poległych. W samym dniu święta odbywała się natomiast msza polowa, uroczysta defilada oraz organizowano zawody sportowe.

W 1925 ekipa strzelców podhalańskich z Cieszyna zdobyła I miejsce w zawodach strzeleckich o mistrzostwo Dowództwa Okręgu Korpusu nr V w Krakowie, a następnie mistrzostwo Wojska Polskiego na zawodach w Starym Samborze.

Obecnie przy ul. Frysztackiej 2 w Cieszynie można zwiedzać muzeum poświęcone 4 pułkowi strzelców podhalańskich.

Formowanie pułku W grudniu 1918 w obozie La Mandria di Chivosso we Włoszech sformowany został 6 pułk strzelców im. Zawiszy CzarnegoOd pułku tego wzięły również rodowód 71 72 Pułk Piechoty (II RP).. W kwietniu 1919 przetransportowany został do rejonu Lure, we Francji, gdzie wszedł w skład Armii Polskiej dowodzonej przez gen. Józefa Hallera.

Z batalionów 6 pułku strzelców zorganizowane zostały trzy nowe oddziały: 19, 20 i 21 pułki strzelców polskich. Wymienione oddziały uzupełnione zostały kadrą oficerską i częściową podoficerską pochodzącą z demobilizowanych jednostek francuskich: 413, 414 i 416 pułków piechoty. Nowo powstałe pułki zorganizowane zostały w 7 Dywizję Strzelców Polskich, która z kolei powstała na bazie francuskiej 154 Dywizji Piechoty.

Z chwilą przyjazdu do Polski 19 pułk strzelców polskich przemianowany został na 19 pułk strzelców pieszych. 1 września 1919, w wyniku połączenia Armii Polskiej we Francji z Wojskiem Polskim w kraju, oddział po raz kolejny zmienił numer i nazwę na 143 pułk Strzelców Kresowych. 1 marca 1920 po raz ostatni dokonano zmiany nazwy na 4 pułk strzelców podhalańskich.

Skład 15 września 1919 dowództwo – ppłk Mieczysław Boruta-Spiechowicz I batalion – kpt. Stanisław Świątecki II batalion – kpt. Jan Byłeń (zmarł 15 lutego 1920 na tyfus) III batalion – kpt. Stefan Kaucki Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwisko Dowódca pułkumjr Mieczysław Boruta Spiechowiczw.z mjr Aleksander Zoerner (maj)Adiutantppor. Kazimierz LehrOficer bronippor. Jan FilipekOficer łącznościppor. Władysław LegutkoOficer informacyjnyppor. Włodzimierz WisłockiOficer gazowyppor. Józef Iwanowski Lekarzkpt. lek. dr Władysław Kurylukpor. lek. dr Wolf WeidenfeldKapelanks. Bronisław DutkiewiczDowódca I batalionukpt. Stanisław Świątecki Adiutantppor. Stanisław Tadeusz Jęczalikppor. Piotr KiełkowskiOficer kasowyppor. Stanisław MilczewskiOficer prowiantowyppor. Henryk BenczerDowódca 1 kompaniippor. Kazimierz SalewiczDowódca 2 kompaniipor. Władysław Grodnicki?Dowódca 3 kompaniipor. Józef ŁopatkaDowódca 4 kompaniipor. Bogdan Holcer Dowódca 1 kompanii kmpor. Stanisław Szuberppor. Wiktor BerwińskiDowódca plutonuppor. Marian Ząbkowski Dowódca II batalionukpt. Stefan Garbolewski (ranny 17 V)por. Kazimierz JacorzyńskiAdiutantppor. Jan ToepferNast.ppor. Zbigniew Bachleda (od 18 IV)Oficer kasowyppor. Józef KupkaOficer prowiantowyppor. Emil MaksymiakDowódca 5 kompaniippor. Władysław Seweryn (niewola 12 VI)Dowódca 6 kompaniippor. Henryk GliszczyńskiDowódca plutonuppor. Eugeniusz Skipirzepa vel OlszewskiDowódca 7 kompaniiN.N.Dowódca 8 kompaniiN.N.Dowódca 2 kkmppor. Jan BojarskiOficer baonu (dowódca kompanii)ppor. Józef KazamaraOficer baonu (dowódca kompanii)ppor. Wilhelm Rydel Oficer baonuppor. Wincenty Gawałkiewiczppor. Ludwik Michalskippor. Wacław ŻukowskiDowódca III batalionukpt. Stanisław Kaucki Adiutantppor. Zbigniew Bachleda (do 18 IV)ppor. Mieczysław Godłowskippor. Stanisław MiękinaOficer kasowyppor. Jan JędrzejewskiOficer prowiantowyppor. Wacław BradkeDowódca 9 kompaniippor. Ludwik BilińskiDowódca 10 kompaniipor. Tadeusz Konasiewicz?Dowódca 11 kompaniipor. Stanisław DanielskiDowódca plutonuppor. Jan ForyśDowódca 12 kompaniippor. Henryk Korzeń (t 28 V) Dowódca 3 kompanii kmppor. Wacław Zalewskippor. Włodzimierz HanuszkiewiczDowódca 4 kompanii kmpor. Gustaw ZacnyDowódca plutonu dział piechotyppor. Henryk BenczerLekarz (przydział nieustalony)pchor. podlek. Nacham DiamantsteinOficer sanitarny (przydział nieustalony)pchor. san. Tadeusz Czarnecki

Pułk w walce o granice Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920. Uczestniczył w bitwach m.in. pod Szelechowem (27 marca 1920), Wołkowińcem-Barem (26 kwietnia 1920), Indurą (24 września 1920) i Obuchowem (26 września 1920). Walki żołnierzy Dywizji Górskiej w operacji niemeńskiej na linii Kuźnica Grodzieńska, Odelsk, Indura, ze szczególnym uwzględnieniem bojów o Kuźnicę nad Łosośną, w dolinie Klimówki – Przerwy (Bilminy), w Zaśpiczach, w tzw. Bramie Odelskiej, umożliwiły (po zajęciu Kuźnicy, Odelska i Indury) zdobycie ufortyfikowanego GrodnaLeonard Drożdżewicz, Bitwa Niemeńska na Wschodniej Sokólszczyźnie 1920, „Znad Wilii”, nr 4 (84) z 2020 r., s. 140, https://www.znadwiliiwilno.lt/wp-content/uploads/2021/01/Znad-Wilii-4-84m.pdf..

Na cmentarzu w Sokółce (województwo podlaskie, powiat sokólski, gmina Sokółka) w kwaterze wojennej zostali pochowani żołnierze pułku polegli we wrześniu 1920. Znajdują się tam groby Andrzeja Hedrzyna, ppor. Józefa Karasia, ppor. Kazimierza Lehra (odznaczony VM), kpt. Stanisława Świąteckiego (odznaczony VM).

Mapy walk pułku

Kawalerowie Virtuti Militari Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920strz. Tadeusz Bereżnickiś.p. ppor. Jan Bojarski *ppłk Mieczysław Boruta-Spiechowicz *sierż. Jan Caderstrzel. Władysław Dzięgolppor. Jan Foryś *sierż. Stanisław Florczak nr 4992ppor. Henryk Gliszczyński *ppor. Mieczysław Godłowski *kpr. Wanda Hermanównakpt. Kazimierz Jacorzyński *ppor. Stanisław Jęczalik *por. Henryk Jackiewicz *mjr Mikołaj Kostecki *ppor. Piotr Kiełkowski nr 4999ppor. Bogusław Marian Karaś *st. sierż. Jan Kempińskiplut. Antoni Kasperkowiakplut. Franciszek Krzyżanekppor. Kazimierz Lehr *plut. Marian Pietraszekppor. Bogusław Przywarskisierż. Stanisław Ramendaś.p. kpt. Stanisław Świątecki *ppor. Kazimierz Salewicz *ppor. Eugeniusz Skipirzepa *kpr. Fabian Stepczyńskippor. Jan Toepfer *st. sierż. Kazimierz Tomczakppor. Stanisław Tomaszewski *plut. Jan Woźnickisierż. Florian Weyrenterpor. Gustaw Zacny nr 4998ppor. Wacław Zalewski *

Walki pułku w kampanii wrześniowej left|thumb Pułk był jednostką mobilizującą. Zgodnie z poprawioną wersją planu mobilizacyjnego „W” dowódca pułku był odpowiedzialny za przygotowanie i przeprowadzenie całości mobilizacji jednostek wpisanych na jego tabelę. W mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym pułk otrzymywał wzmocnienie w sile do 20 oficerów rezerwy, 500 szeregowych rezerwy i 120 koni oraz mobilizował własne pododdziały według organizacji wojennej, a także kompanię kolarzy nr 55 i kolumnę taborową parokonną nr 511 dla macierzystej dywizji. Ponadto w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym mobilizował dwa baony piechoty typ specjalny nr 54 i 58. Zawiązkiem pierwszego z nich był batalion ON „Cieszyn I”, natomiast drugiego – batalion ON „Cieszyn II”. Dowódca 4 psp był także odpowiedzialny za przygotowanie mobilizacji materiałowej kompanii łączności 21 DP. 23 sierpnia 1939 zarządzona została mobilizacja wszystkich jednostek kolorowych na obszarze Okręgu Korpusu Nr V. Godzinę „A” wyznaczono na godz. 6.00 następnego dnia.

W 1939 w czasie kampanii wrześniowej walczył w składzie 21 Dywizji Piechoty Górskiej.

1 września 1939 prowadził ciężkie walki w rejonie Cieszyna i Bielska. W dniu 3 września toczy walki w rejonie Kalwarii Zebrzydowskiej. W dniu 6 września odpierał atak niemieckich czołgów pod Grodkowicami a częścią sił bronił Bochni.

Od 8 września w odwrocie na linię Sanu, gdzie w dniach 10–11 września bronił linii tej rzeki w rejonie Leżajska i Krzeszowa. Następnie wycofuje się w kierunku południowo-wschodnim. W dniu 15 września walczył pod Duchowem, a następnego dnia został częściowo rozbity po ciężkich walkach w rejonie Dzikowa Nowego. Część żołnierzy pułku dostało się do niewoli, pozostali pododdziałami weszli w skład innych jednostek walczących na tym terenie. Dzień 16 września 1939 był ostatnim dniem istnienia 4 pułku Strzelców Podhalańskich.

22 września 1939 r. od 73 do 100 wziętych do niewoli żołnierzy pułku zostało zamordowanych przez Niemców i ukraińskich nacjonalistów we wsi Urycz (dawne woj. lwowskie). Jeńców spalono żywcem w stodole.

Pułk został odznaczony za kampanię 1939 orderem Virtuti MilitariZarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77..

Mapy walk pułku

Strzelcy podhalańscy

thumb Dowódcy pułku ppłk franc. Pouech (26 IV – 15 X 1919) ppłk Mieczysław Boruta-Spiechowicz (15 X 1919 – 29 listopada 1920) ppłk Hartig (od 23 VII 1920) mjr Mikołaj Kostecki (od 6 VIII 1920) ppłk Mieczysław Boruta-Spiechowicz (11 VIII – 18 X 1920, po wyleczeniu z tyfusu plamistego) ppłk / płk piech. Eugeniusz Witwicki (1 I 1922 – 15 X 1925 → dowódca 27 pp) płk piech. Edward Nowak (15 X 1925 – 22 VII 1927 → dowódca 1 Brygady Ochrony Pogranicza) ppłk / płk piech. Antoni Własak (22 VII 1927 – 1937 → dowódca Górnośląskiej Brygady ON) ppłk dypl. Bronisław Warzybok (1937 – 1939)

Zastępcy dowódcy pułku mjr piech. Henryk Pęczalski (p.o. 22 VII – 1 X 1922 → zastępca dowódcy 27 pp) ppłk piech. Rudolf Emil Heinz (1924 – II 1927 → praktyka poborowa w PKU Kołomyja) ppłk piech. Jan Bratro (III 1927 – 14 II 1929 → dowódca 28 pp) mjr / ppłk piech. Władysław Kasza (12 III 1929 – 20 XI 1932 → zastępca dowódcy 33 pp) ppłk dypl. Stanisław Lityński (20 XI 1932 – 1934 → W.S.Woj.) ppłk dypl. Bronisław Warzybok (1934 – 1937 → dowódca 4 pspodh)

Obsada personalna w 1939 roku Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku: dowódca pułku – ppłk dypl. Bronisław Warzybok I zastępca dowódcy pułku – vacat adiutant – kpt. Marian Podniesiński starszy lekarz – mjr dr Antoni Ostaszewski młodszy lekarz – vacat komendant Rejonu PW Konnego – kpt. tab. Michał Ludwik Bujak (*) II zastępca dowódcy pułku (kwatermistrz) – mjr Adam Paweł Gruda oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Kazimierz Ludwik Schöpp zastępca oficera mobilizacyjnego – p.o. chor. Jan Komędera oficer mobilizacyjno-materiałowy – kpt. Mikołaj Korwin-Kossakowski oficer gospodarczy – kpt. int. Władysław Kronhold oficer żywnościowy – chor. Jan Bednarski dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Michał Ludwik Bujak (*) kapelmistrz – kpt. adm. (kapelm.) Józef Baranowski dowódca plutonu łączności – por. Lucjan Zalewski dowódca plutonu pionierów – por. Antoni Bydloń dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Walery Zacharzewski dowódca plutonu ppanc. – por. Wojciech Kania dowódca oddziału zwiadu – ppor. Franciszek Szyndlar I batalion dowódca batalionu – mjr Franciszek Perl dowódca 1 kompanii – kpt. Józef Otto Grcar dowódca plutonu – por. Stanisław Alfons Tkacz dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Bojarski dowódca 2 kompanii – kpt. Jan Zygmunt Kosiaty