Nagroda Abela (Nagroda Abla) – nagroda przyznawana w dziedzinie matematyki przez króla Norwegii. Pod wieloma względami stanowi matematyczny odpowiednik Nagrody Nobla.
Fundacja Nagroda Abela została ustanowiona przez norweski rząd w 2002 roku, w dwusetną rocznicę urodzin matematyka Nielsa Henrika Abela. 23 listopada 2001 roku premier Norwegii, Jens Stoltenberg, ogłosił na Uniwersytecie w Oslo, że rząd przeznaczył 200 milionów koron norweskich (około 25 milionów dolarów) na Fundację Abela, mającą wypłacać nagrody. Wartość Nagrody Abela wynosi obecnie 980 000 dolarów.
Nagroda Abela a Medal Fieldsa Nagroda Abela ma w zamyśle omijać restrykcje prestiżowego Medalu Fieldsa, który w przeciwieństwie do niej nie naśladuje Nagrody Nobla. Z tej przyczyny: Nagroda Abela przyznawana jest co roku (Medal Fieldsa co 4 lata), nie istnieje ograniczenie wiekowe dla laureatów (Medal Fieldsa mogą otrzymać tylko matematycy mający mniej niż 40 lat), wreszcie idąca za nagrodą gratyfikacja finansowa jest porównywalna z nagrodą noblowską (w przypadku Medalu Fieldsa jest ona znacznie niższa, gdyż wynosi 15 000 dolarów).
Laureaci
Kandydatury do Nagrody Abela może zgłosić praktycznie każdy, nie można jednak zgłosić się samemu. Laureatów wybiera pięcioosobowy komitet powoływany na okres dwuletni przez Norweską Akademię Nauk w porozumieniu z Międzynarodową Unią Matematyczną (IMU). Nazwisko laureata ogłaszane jest corocznie na przełomie marca i kwietnia. Możliwe jest przyznanie nagrody więcej niż jednej osobie, jednak tylko wtedy, gdy prowadziły one badania w tej samej dziedzinie.
Rok Laureat Instytucja Uzasadnienie 2003 Jean-Pierre Serre Kolegium Francuskie za osiągnięcia w dziedzinie topologii, geometrii algebraicznej oraz teorii liczb 2004 Michael AtiyahIsadore Singer Uniwersytet EdynburskiInstytut Techniczny Massachusetts za odkrycie i udowodnienie , a także za osiągnięcia w łączeniu topologii, geometrii i analizy oraz wybitną rolę w budowaniu nowych mostów między matematyką a fizyką teoretyczną 2005 Peter Lax (Uniwersytet Nowojorski) za wkład w teorię i zastosowanie równań różniczkowych cząstkowych oraz sposobów ich rozwiązywania 2006 Lennart Carleson Królewski Instytut Techniczny za wkład w analizę harmoniczną i teorię gładkich systemów dynamicznych 2007 S.R. Srinivasa Varadhan Instytut Nauk Matematycznych im. Richarda Couranta (Uniwersytet Nowojorski) za wkład do teorii prawdopodobieństwa, w szczególności za stworzenie jednolitej 2008 John Griggs ThompsonJacques Tits Uniwersytet FlorydyKolegium Francuskie za głębokie osiągnięcia w algebrze, a szczególnie za stworzenie nowoczesnej teorii grup 2009 Michaił Gromow Instytut Wyższych Studiów Naukowych za rewolucyjny wkład w dziedzinie geometrii 2010 John Tate Uniwersytet Teksański w Austin za wybitne osiągnięcia w dziedzinie teorii liczb 2011 John Milnor za pionierskie odkrycia w topologii, geometrii i algebrze 2012 Endre Szemerédi Węgierska Akademia Nauk oraz Uniwersytet Rutgersa za głęboki wkład w matematykę dyskretną i informatykę teoretyczną 2013 Pierre Deligne Instytut Studiów Zaawansowanych za odegranie kluczowej roli w łączeniu geometrii algebraicznej z innymi dziedzinami matematyki 2014 Jakow Sinaj oraz Uniwersytet Princeton za wkład w teorię systemów dynamicznych, teorię ergodyczną i fizykę matematyczną 2015 John Forbes NashLouis Nirenberg Uniwersytet PrincetonInstytut Nauk Matematycznych im. R.C. (UN) za wkład w teorię cząstkowych równań różniczkowych2016 Andrew Wiles Uniwersytet w Princeton za udowodnienie wielkiego twierdzenia Fermata2017 Yves Meyer École normale supérieure Paris-Saclay za teorię falek2018 Robert Langlands Instytut Studiów Zaawansowanych za badania nad związkami między teorią liczb a teorią reprezentacji2019 Karen Uhlenbeck Uniwersytet Teksański w Austin za osiągnięcia w badaniach geometrycznych równań różniczkowych cząstkowych, cechowania i wkład w geometrię, analizę i fizykę matematyczną2020Gregory A. Margulis Hillel FurstenbergUniwersytet Yale Uniwersytet Hebrajski w Jerozolimieza nowatorskie wykorzystanie metod teorii prawdopodobieństwa i dynamiki w teorii grup, teorii liczb i kombinatoryce2021László Lovász Awi WigdersonUniwersytet Loránda Eötvösa Uniwersytet Princetonza fundamentalny wkład w informatykę i matematykę dyskretną, dzięki czemu stały się one centralnymi dziedzinami współczesnej matematyki2022Dennis SullivanGraduate Center, CUNY Stony Brook Universityza przełomowy wkład w szeroko pojętą topologię, a w szczególności jej aspekty algebraiczne, geometryczne i dynamiczne2023Luis CaffarelliUniwersytet Teksański w Austinza przełomowy wkład w teorię regularności nieliniowych równań różniczkowych cząstkowych, w szczególności zagadnienia ze swobodnym brzegiem i równanie Monge’a-Ampère’a2024Michel TalagrandCentre national de la recherche scientifiqueza przełomowy wkład w teorię prawdopodobieństwa i analizę funkcjonalną z wyjątkowymi zastosowaniami w fizyce matematycznej i statystyce 2024: Michel Talagrand, The Abel Prize, abelprize.no [dostęp 2024-03-20]2025Masaki KashiwaraUniwersytet w Kiotoza fundamentalny wkład w analizę algebraiczną i teorię reprezentacji, w szczególności za rozwój teorii D-modułów i odkrycie baz krystalicznych 2025: Masaki Kashiwara, The Abel Proszę, abelprize.no [dostęp 2025-03-27]2026Gerd FaltingsMax Planck Institute for Mathematics, Bonnza wprowadzenie potężnych narzędzi w geometrii arytmetycznej i rozstrzygnięcie długo nierozstrzygniętych hipotez Mordella i Langa
Zobacz też Nagroda Wolfa Nagroda Nevanlinny
Przypisy
Kategoria:Nagrody i wyróżnienia matematyczne Nagroda Abela