mały|prawo|Tablica informacyjna o dofinansowaniu z państwowego funduszu celowego "Sportowa Polska" Państwowy fundusz celowy – instrument finansowy państwa w postaci funduszu stanowiącego rachunek wyodrębniony z budżetu państwa celem zapewnienia stabilnego finansowania dla określonych celów.
Charakterystyka Państwowy fundusz celowy powołuję się na co najmniej rok, w oparciu o ustawę szczególną ustanawiającą finansowanie wąsko zakrojonej kategorii celów ze środków pochodzących przeważnie z małej grupy źródeł dochodów, takich jak wpływy z określonej daniny publicznej, uzupełniane niekiedy przez wpłaty z innych państwowych funduszy celowych lub budżetu państwa.
Powiązanie w ramach państwowego funduszu celowego określonych dochodów i wydatków ze wskazanymi celami stanowi metodę finansowania zwaną funduszowaniem, stanowiącą odstępstwo od zasady jedności materialnej budżetu. Gospodarka finansowa opiera się w tym przypadku na metodzie budżetowania netto.
Status prawnyPaństwowy fundusz celowy, w: Leksykon budżetowy Sejmu RPArt. 29 i 196 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych () Państwowy fundusz celowy co do zasady stanowi wyodrębniony z budżetu państwa dedykowany rachunek bankowy prowadzony przez Narodowy Bank Polski albo Bank Gospodarstwa KrajowegoW przypadku państwowych funduszy celowych w dyspozycji ZUS lub KRUS istnieje możliwość prowadzenia rachunku również przez inne podmioty, na którym gromadzone są środki pochodzące z dochodów i wpływów funduszu, rozdysponowywane następnie przez właściwego dysponenta, którym ustanawiany jest zwykle organ obsługiwany przez państwową jednostkę budżetową, najczęściej w randze ministra. Państwowymi funduszami celowymi zorganizowanymi w taki typowy sposób są m.in.: Fundusz Pracy Fundusz Leśny Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Fundusz Sprawiedliwości Fundusz Solidarnościowy Fundusz Kościelny Fundusz Reprywatyzacji Krajowy Fundusz Drogowy Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg Fundusz Kolejowy Fundusz rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej (FRPA) Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej Fundusz Promocji Kultury Fundusz Rozwiązywania Problemów Hazardowych Fundusz Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego
Zdarza się jednak, że właściwym dysponentem ustanowione zostają organy państwowej osoby prawnej, jak w przypadku Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego dysponentem są organy będącego państwową osobą prawną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast same w sobie państwowe fundusze celowe od 2011 r. nie mogą posiadać osobowości prawnejUstawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (), przy czym jedyny wyjątek od tej zasady uczyniono dla Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON)Art. 45 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (). Państwowymi funduszami celowymi nie są zatem m.in. następujące osoby prawne: Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ); Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników (FSUSR); Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG); Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (UFG) wraz z dwoma odrębnymi funduszami, które UFG prowadzi jako zadania zlecone ustawami tj. Turystycznym Funduszem Gwarancyjnym (TFG) oraz Deweloperskim Funduszem Gwarancyjnym (DFG); Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz fundusze wojewódzkie (WFOŚiGW).
Od 2011 r. wyłączona została także istniejąca uprzednio możliwość funkcjonowania samorządowych funduszy celowych.
Cele Analizując przesłanki tworzenia wszelkiego typu państwowych funduszy celowych oraz posługiwania się nimi w praktyce wyróżnić można następujące ich funkcje: funkcję alokacji środków publicznych – polegająca na alokacji zasobów gospodarczych wykorzystując mechanizm administracyjny, funkcję redystrybucji dochodów w gospodarce i społeczeństwie – polegającą na zmianach w proporcjach wykorzystania dochodu narodowego poprzez przymusową ingerencję w dochody osób i podmiotów gospodarczych lub poprzez dobrowolną rezygnację przez te podmioty z części dochodów na rzecz funduszy, funkcję mobilizacji środków publicznych – sprzyjanie powiększaniu środków publicznych, zwłaszcza w sytuacjach, gdy nie jest to możliwe przy użyciu tradycyjnych instrumentów fiskalnych, funkcję racjonalizacji wydatków publicznych – odnoszącą się do stabilizacji hierarchii zadań i celów.
Ocena Zalety Bardziej elastyczna gospodarka środkami publicznymi niż w przypadku budżetu. Podniesienie rangi zadania, na które przeznaczono środki w ramach funduszy celowych. Możliwość przenoszenia na następny okres niewykorzystanych środków.
Wady Ograniczona możliwość kontroli ze strony władzy ustawodawczej. Dezintegracja gospodarki środkami publicznymi oraz nieprowadzenie jej wedle jednakowych reguł. Brak możliwości transferu środków między funduszami celowymi, co sprzyja możliwości niepełnego wykorzystania środków.
Bibliografia
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne A. Babczuk, Fundusze celowe jako element polskiego systemu finansów publicznych
Kategoria:Prawo finansowe