thumb|Proporczyki na lancach thumb|Proporczyk na husarskiej kopii thumb|Proporczyk na lancy lansjera Proporczyk, proporzec – chorągiewka o trójkątnym kształcie (czasem również w kształcie litery M), przywiązywana tradycyjnie do lanc kawaleryjskich.

Nazwę proporzec w XIV–XV wieku stosowano do włóczni z chorągiewką umieszczoną pod grotem.

Kopie husarskie XVII i XVIII wieku posiadały bardzo długie i wąskie proporce z długim, trójkątnym wycięciem. Wykonane były na ogół z jedwabiu (kitajki) i miały różne kolory. Proporce lanc ułańskich XVIII i XIX wieku były niewielkie, różnokolorowe, wycięte na dwa szpice, w większości przypadków wykonane z płótna.

W XX wieku w Wojsku Polskim przyczepiana także do anten wozów bojowych. Zwyczaj ten przetrwał do dzisiaj.

Armia Księstwa Warszawskiego W wojsku Księstwa Warszawskiego ułani pod grotem lancy zawieszali proporczyk, który spełniał nie tylko funkcję identyfikacyjną, ale także był przydatny podczas walki. Furkot proporczyka płoszył bowiem nieprzyjacielskie wierzchowce, a poruszający się migotliwy kształt maskował kierunek pchnięcia.

W pułkach ułanów nie istniał system przypisujący oddziałom określonych barw. Decydowali o nich dowódcy pułku. Mogli oni też uwzględniać różnice pomiędzy szwadronami. Najpopularniejszą kombinacją był proporczyk czerwono-biały. Bardzo często pojawiał się też zestaw czerwono-biało-niebieski w różnych kombinacjach. Dwa pułki dodawały do niebieskiego i czerwieni kolor żółty. Większość litewskich pułków miała proporczyki biało-niebieskie. Kompanie wyborcze różnych pułków posiadały niekiedy proporczyki niebiesko-czerwone.

Wojsko Polskie II RP W Wojsku Polskim II RP w 1939 istniało pięć zasadniczych rodzajów proporczyków do lanc, składających się z: dwóch poziomych, równoległych pasów trzech poziomych, równoległych pasów czterech poziomych, równoległych pasów trzech trójkątów jednego wykroju jednobarwnej tkaniny Liczba części składowych poszczególnych proporczyków oraz ich barwa odpowiadały proporczykom na kołnierzach kurtek sukiennych, zatwierdzonych dla oddziałów jezdnych.

Wymiary proporczyka do lancy: długość proporczyka mierzona wzdłuż górnych i dolnych krawędzi – 75 cm długość proporczyka mierzona środkiem do wycięcia – 25 cm szerokość proporczyka – 20 cm szerokość środkowego paska szerszego – 4 cm szerokość każdego środkowego paska węższego – 2 cm

W Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 8 z 1928 poz. 25 ustanowionoProporczyki oddziałów kawalerii i artylerii.:

W celu oznaczania dowództw oddziałów formacyj kawalerii i artylerii podczas pochodów i postojów winny one używać: dowództwa pułków kawalerii: proporczyki bar­wy pułkowej, z czterema kwadratowymi połami barwy amarantowej, żółtej, białej i chabrowej; dowództwa szwadronu kawalerii: proporczyki barwy pułkowej, z jednem polem kwadratowym barwy porządkowej szwadronu (1 szwadron amarantowy, 2 biały, 3 żółty, 4 chabrowy); dowództwa pułków artylerii: proporczyki czarno-zielone, z napisami numeracji w kolorze białym; dowództwa dyonów i baterii artylerii: proporczyki czarno-zielone, skośnie ścięte, z napisami numeracji w kolorze białym; dowództwa dyonów i bateryj artylerii konnej:proporczyki czarno-szkarłatne, z napisami numeracji w kolorze białym; dowództwa szwadronów pionierów: proporczyki szkarłatno - czarne, z jednem polem kwadratowym barwy czarnej z obwódką szkarłatną; dowództwa szwadronów samochodów pancer­nych: proporczyki czarno-pomarańczowe, z jed­nym polem kwadratowem barwy czarnej z obwód­ką pomarańczową; dowództwa szwadronów karabinów maszynowych: proporczyki barwy pułku kawalerii, z jednym polem kwadra­towym barwy czarnej z pionową białą wypustką pośrodku; dowództwa plutonów łączności przy pułkach kawalerii: proporczyki barwy danego pułku ka­walerii, z jednem polem kwadratowem barwy czarnej z białą ośmioramienną gwiazdą;

Drzewce do proporczyków mają mieć kształt i wymiary lancy kawaleryjskiej.

Proporce w ludowym Wojsku Polskim Początkowo kawaleria ludowego Wojska Polskiego lanc nie posiadała, jednakże rozkaz dowódcy 1 KPSZ w ZSRR nr 13 z 24 października 1943 przewidywał wyposażenie kawalerii w proporczyki na lance o barwach narodowych. Pierwsze lance sporządzono prowizorycznie. Po wkroczeniu na dawne tereny polskie uzyskano pewną liczbę lanc z okresu międzywojennego, które wożono jako oznaki poszczególnych szwadronów. Z czasem proporczyki o barwach narodowych zaczęto zastępować proporczykami o barwach pułków lub szwadronów specjalnych, na których zaznaczono numer szwadronu albo baterii. Proporce szwadronowe miały wygląd prostokąta z wycięciem, złożonego jakby z dwóch części: od strony wycięcia proporzec był dwukolorowy o barwach pułku.

Poszczególne szwadrony oznaczano barwami: 1 szwadron – czerwony, 2 szwadron – biały, 3 szwadron – żółty, 4 szwadron – niebieski, szwadron ckm – czarny. Dowództwo 1 SBK używało proporca w formie biało-czerwonego trójkąta, a po utworzeniu 1 WDK proporca złożonego od strony wycięcia z części biało-czerwonej, a od strony drzewca z kwadratu podzielonego na cztery pola oznaczające pułki. W górnym rzędzie: pole czerwone z cyfrą 1 oznaczało 1 puł, pole białe z cyfrą 2 – 2 puł; w dolnym rzędzie: pole żółte z cyfrą 3 – 3 puł, pole czarne bez cyfry – 57 pak.

Zobacz też

Barwy jednostek kawalerii Wojska Polskiego

Przypisy

Bibliografia Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I

Kategoria:Znaki Wojska Polskiego Kategoria:Części broni białej