thumb|Równanie Schrödingera na nagrobku Erwina i Annemarie Schrödingerów w Alpbach Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger (ur. 12 sierpnia 1887 w Wiedniu, zm. 4 stycznia 1961 tamże) – austriacki fizyk teoretyk, jeden z twórców mechaniki kwantowej, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w roku 1933 za prace nad matematycznym sformułowaniem mechaniki falowej. W co najmniej jednym z rankingów fizyków znalazł się w pierwszej dziesiątce wszech czasów.
Życiorys Jedyny syn Rudolfa i Georginy Schrödingerów. Po skończeniu gimnazjum zaczął studiować fizykę i matematykę na Uniwersytecie w Wiedniu. Był profesorem: politechniki w Stuttgarcie (1920), Uniwersytetu we Wrocławiu (1921), Uniwersytetu w Zurychu (1921 – 1927), Uniwersytetu Fryderyka Wilhelma w Berlinie (1927 – 1933), Uniwersytetu w Oksfordzie (– 1935), Uniwersytetu w Grazu (1936 – 1938) oraz w Institute for Advanced Studies w Dublinie (1940 – 1955).
W 1926 w ciągu sześciu miesięcy opublikował cztery artykuły dające początek falowemu ujęciu mechaniki kwantowej. Pierwszy z nich to Quantisierung als Eigenwertproblem (Kwantyzacja jako zagadnienie własne, zob. równanie własne w mechanice kwantowej) opublikowany w „Annalen der Physik”, (4), 79, (1926), 361-376.
Jest również autorem książki What is Life? (wyd. 1944), w której dowodzi, że życie można ujmować w kategoriach przechowywania i przekazywania informacji biologicznej. Napisał w niej także, że aby zrozumieć życie, należy złamać kod dziedziczenia. Książka ta stała się inspiracją do rozmyślań nad teorią dziedziczenia dla wielu twórców biologii molekularnej, włączając w to m.in. takich wybitnych badaczy jak Francis Crick i James D. Watson.
W 1933 roku został uhonorowany wraz z Paulem Dirakiem Nagrodą Nobla w dziedzinie fizyki za „odkrycie nowych, płodnych aspektów teorii atomów i ich zastosowanie”.
Główną zasługą Schrödingera było ujęcie problemu kwantowania jako problemu wartości własnych. Jest autorem tzw. równania falowego (równania Schrödingera), które w mechanice kwantowej ma podstawowe znaczenie. Stworzył podwaliny rachunku zaburzeń, zajmował się też termodynamiką statystyczną i teorią barw.
W 1961 roku zmarł na gruźlicę w wieku 73 lat w Wiedniu. Został pochowany w Alpbach w Austrii na cmentarzu katolickim. Chociaż nie był katolikiem, kapłan odpowiedzialny za cmentarz zezwolił na pochówek po tym, jak dowiedział się, że Schrödinger był członkiem Papieskiej Akademii Nauk.
Życie prywatne Był ateistąMoore, Walter J[ohn] (1994). A Life of Erwin Schrödinger (Canto ed.). Cambridge University Press. Bibcode:1994les..book.....M. ISBN 978-0-521-46934-0. str. 289–290. W 1920 roku ożenił się z Annemarie Bertel. Przez pewien czas pozostawał równolegle w nieformalnym związku z Hildą March (żoną fizyka ); z obiema kobietami zamieszkał na Wyspach Brytyjskich. Miał trzy nieślubne córki: Ruth – z Hildą, ur. w Innsbrucku; Nicole – z Sheilą Greene, ur. w Dublinie; Lindę – z Kate Nolan, ur. również w Dublinie.
Kontrowersje Jak podaje „The Irish Times”, Schrödinger wykorzystywał młode dziewczyny, opisując później wszystko w pamiętnikach. Opisał dwa przypadki: 14-letniej Ithi Junger i 12-letniej Barbary MacEntee. Pierwszej z nich mężczyzna dawał korepetycje z matematyki. Oprócz matematyki lekcje obejmowały sporą ilość pieszczot i przytulania – pisał noblista. W pamiętnikach fizyk romantyzował pedofilię, pisząc o dziewczynkach jak o nieodwzajemnionych miłościach. Po publikacji została wydana petycja, by zmienić nazwę sali wykładowej Uniwersytetu Trinity w Dublinie, której patronem jest fizyk. Jak piszą jej autorzy, możemy uznać dorobek Schrödingera dla nauki, niemniej jednak nowoczesny uniwersytet jak Trinity nie powinien wyróżniać tego człowieka całym budynkiemhttps://vibez.pl/lifestyle/erwin-schrodinger-ojciec-fizyki-kwantowej-i-mily-pan-z-podrecznikow-byl-pedofilem-czy-cancel-culture-zepchnie-nobliste-z-pomnikow-6739804817132448a.
Publikacje Część prac Schrödingera zawiera zbiór Collected Papers on Wave Mechanics z 1928 roku.
Wykaz książek Schrödingera, opublikowany w Notable Names Database, obejmuje: 1935: Science and the Human Temperament (Science, Theory and Mind); 1944: What is Life?: The Physical Aspect of the Living Cell; 1946: Statistical Thermodynamics; 1949: Gedichte (poezja); 1950: Space-Time Structure; 1954: Nature and the Greeks (historia); 2017: Przyroda i Grecy. Nauki przyrodnicze i humanistyczne, tłum. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, . 1958: Mind and Matter; 1961: My World View (niem. Meine Weltansicht).
W języku polskim w roku 1998 ukazała się książka: Czym jest życie? Fizyczne aspekty żywej komórki. Umysł i materia. Szkice autobiograficzne (What is Life? The Physical Aspect of the Living Cell. Mind and Matter. Autobiographical Sketches), wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa, .
Odznaczenia 1956: Order Pour le Mérite (Niemcy) 1957: Odznaka Honorowa za Naukę i Sztukę (Austria)
Zobacz też kot Schrödingera
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Polskojęzyczne Czym jest życie? Tomasz Miller, Nie tylko kot, czyli to i owo o Erwinie Schrödingerze, Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych – Uniwersytet Jagielloński (CKBI UJ), kanał „Copernicus” na YouTube, 15 czerwca 2016 [dostęp 2023-04-14].
Anglojęzyczne
Erwin Schrödinger, publikacje na www books.google.com (ok. 550 pozycji) Walter J. Moore,Walter John Moore, A Life of Erwin Schrödinger, Cambridge University Press, 26 sie 1994 John Gribbin, Erwin Schrodinger and the Quantum Revolution, John Wiley & Sons, 15 mar 2013]
Kategoria:Austriaccy fizycy XX wieku Kategoria:Pionierzy mechaniki kwantowej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Śląskiego Uniwersytetu Fryderyka Wilhelma we Wrocławiu
Kategoria:Europejscy nobliści – fizyka Kategoria:Austriaccy laureaci Medalu Maxa Plancka Kategoria:Odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Naukę i Sztukę (Austria) Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami paradoksów fizycznych Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami równań fizycznych
Kategoria:Austriacy pochodzenia węgierskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Wiedniu Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1961 Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k) Kategoria:Fizycy atomowo-molekularni