Józef Szczepański

Józef Andrzej Szczepański, „Ziutek” (ur. 30 listopada 1922 w Warszawie, zm. 10 września 1944 tamże) – polski poeta, powstaniec warszawski, żołnierz batalionu „Parasol” Armii Krajowej, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys mały|Grób Józefa Szczepańskiego na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Urodził się w Warszawie 30 listopada 1922 roku w Wojskowym Szpitalu Ujazdowskim. Był pierwszym dzieckiem Matyldy i Józefa Szczepańskich. Ze względu na słabe samopoczucie matki po porodzie, Józef Szczepański został przewieziony do rodzinnego domu ojca do Łęczycy. Tam też został ochrzczony.

Przed wojną i w czasie okupacji mieszkał przy ul. Targowej, później przy Długiej 10.

Ukończył Gimnazjum im. Władysława IV, małą maturę zdał w 1939. Uczył się na tajnych kompletach organizowanych przez dyrektora Gimnazjum im. Władysława IV dra Zygmunta Usarka, jednak nauki nie ukończył.

Był harcerzem 17 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej przed 1939 i w okresie konspiracji. W czasie okupacji był związany z Marią Butyter.

We wrześniu 1939 ewakuował się z rodziną na wschód, powrócił do Warszawy w końcu 1942, w czasie tworzenia Grup Szturmowych Szarych Szeregów, do których wciągnęli go koledzy. Następnie był żołnierzem oddziału/kompanii „Agat” – „Pegaz” i „Parasol”, absolwentem Szkoły Podchorążych Piechoty Rezerwy „Agricola” w stopniu plutonowego podchorążego (kwiecień 1944).

Był uczestnikiem licznych akcji bojowych, m.in. zamachu na generała SS Wilhelma Koppego w Krakowie (Akcja Koppe). Gdy wybuchło powstanie warszawskie, był dowódcą drużyny w „Parasolu”. Uczestniczył w walkach na Woli w rejonie ul. Wolskiej, Żytniej, pl. Kercelego i cmentarzy wolskich, wolski pałacyk Michla (właściwie kamienicę Karola Michlera przy ul. Wolskiej 40) uwiecznił w powstańczej piosence batalionu. Przez ruiny getta przedostał się na Stare Miasto. Tam, dowiadując się o sowieckich oddziałach, które zatrzymały się na przedpolu Pragi, napisał wiersz Czerwona zaraza.

1 września został ciężko ranny w czasie osłaniania ewakuacji oddziałów powstańczych ze Starego Miasta (przy ul. Barokowej). Przeniesiono go kanałami do Śródmieścia, do szpitala powstańczego przy ul. Marszałkowskiej 75 (inne źródła mówią o szpitalu na ul. Mokotowskiej lub ul. Czackiego). Zmarł 10 września 1944wg Grzegorza Nowika – 11 września (za: .

Dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych, a pośmiertnie Orderem Wojennym Virtuti Militari V klasy, pośmiertnie awansowany do stopnia podporucznika. Jego mogiła powstańcza znajdowała się przy ul. Marszałkowskiej 71.

5 grudnia 1945 został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, w kwaterze batalionu „Parasol” (kwatera A24-7-3)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.

Poezja Jego twórczość to kronika walk „Parasola”. Pisał w czasie trwania walk powstańczych, pod wrażeniem chwili. Jest autorem piosenek Pałacyk Michla, Parasola Piosenka Szturmowa (inny tytuł Chłopcy silni jak stal) i znanego wiersza o wymowie antysowieckiej Czerwona zaraza (29 sierpnia, ostatni napisany przed śmiercią).

Poza tym napisał: Wiersz do pamiętnika, Już nie wróci twój chłopiec, Hymn, W Parasolu (20 sierpnia), Do Rafała (wiersz dedykowany Stanisławowi Leopoldowi Rafałowi, nauczycielowi Szarych Szeregów poległemu w obronie Starówki 25 sierpnia), Dziś idę walczyć, Mamo! (inny tytuł: Do Matki, pierwodruk 24 sierpnia w Głosie Starego Miasta).

W roku 2012, w ramach projektu Fundacji Sztafeta „Ziutkowi na urodziny”, skomponowano muzykę do 10 wierszy oraz stworzono spójną aranżację wszystkich utworów, włączając istniejące już piosenki. W projekcie wzięli udział m.in. Tomasz Budzyński i Armia, Dariusz Budkiewicz i De Press oraz młodzież z Teatru Muzycznego Od Czapy, prowadzonego przez Fundację Sztafeta pod kierunkiem Małgorzaty Godlewskiej, we współpracy z Muzeum Powstania Warszawskiego, Instytutem Pamięci Narodowej oraz Januszem Szczepańskim, młodszym bratem „Ziutka” i powstańcami z batalionu „Parasol”.

Upamiętnienie W kwietniu 2005 nazwę Józefa Szczepańskiego „Ziutka” nadano rondu na skrzyżowaniu alei Prymasa Tysiąclecia i ul. Górczewskiej na warszawskiej Woli. 9 lutego 2016 Rada Miejska w Łęczycy nadała Józefowi Andrzejowi Szczepańskiemu ps. „Ziutek” tytuł Honorowego Obywatela Miasta ŁęczycaHonorowi Obywatele Miasta Łęczyca, strona Urzędu Miejskiego w Łęczycy [dostęp 2021-11-30].

W muzyce 2016 – na płycie „sierpień” zespołu rockowego Fabryka wydanego nakładem Narodowego Centrum Kultury znalazły się dwa utwory z tekstami Józefa Szczepańskiego - Dziś idę walczyć Mamo! i cover Pałacyk Michla.

Zobacz też Kalendarium powstania warszawskiego – 29 sierpnia

Przypisy

Bibliografia Jarosław Szarek, Bard „Parasola”, „Dziennik Polski”, 2008, 1 sierpnia, s. 26 Hubert Kossowski, Władysławiak, żołnierz, poeta, „Nowa Gazeta Praska”, 2008, 16 kwietnia, s. 7 Polski Słownik Biograficzny, Warszawa-Kraków, 2011, tom 47, strony 338-339

Linki zewnętrzne Treść wiersza J. Szczepańskiego Czerwona zaraza

Józef Szczepański – zbiór wszystkich zachowanych utworów poety

Kategoria:Członkowie Grup Szturmowych Szarych Szeregów Kategoria:Ludzie urodzeni w Łęczycy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zmarli w 1944 Kategoria:Żołnierze batalionu Parasol Kategoria:Absolwenci VIII Liceum Ogólnokształcącego im. króla Władysława IV w Warszawie Kategoria:Polegli w powstaniu warszawskim