thumb|240px|Dawny dom czeladny w Podtyniu thumb|240px|Dom czeladzi w Henrykowie Czeladź – kategoria ludności wiejskiej będąca na odpłatnej służbie, nie tylko na zamku, we dworze, w gospodarstwie rolnym u bogatego kmiecia, ale także towarzysząca swoim panom w czasie wypraw wojennychKrystyna Holly, Anna Żółtak, Słownik wyrazów zapomnianych czyli słownictwo naszych lektur, Warszawa 2001, s. 73..
Czeladź rekrutowana była głównie z potomków komorników, chałupników, zagrodników oraz tzw. ludzi luźnychRoman Marcinek, Encyklopedia Polski, Kraków 1996, s. 115. i mieszkała najczęściej w czworakach (po uwłaszczeniu chłopów)Andrzej Chwalba, Wojciech Harpula, Cham i Pan. A nam prostym, zewsząd nędza?, Wydawnictwo Literackie, s.136..
Czeladź dworska Czeladź dworska (służba folwarczna) pracowała dla dworu na folwarku. Zarządzana była przez zwierzchników folwarcznych: ekonomów, zarządców, administratorów, karbowych, a także przez samą szlachtęMateusz Wyżga, Chłopstwo. Historia bez krawata, Znak Horyzont, Kraków, 2022, s.501..
W służbie dworskiej wymienić można stanowiska: pisarza, rządcy, polowego, łanowego, borowego. Dalej wymienić można oraczy, ratajów i koniarzy, a także szkotaków. Do czeladzi należy zaliczyć stangreta zarządzającego pracą furmanów (fornali). Fornale zajmowali się pracą sprzężajną - od orki po zwózkę.
Część czeladzi zajmowała się wypasem. W zależności od gatunku zwierząt pasterze dzielili się na poszczególne kategorie: starszy parobek, owczarz, świniarki, źrebięciarz, cielęciarek, a wreszcie chodak (średniak), czyli chłopczyk do pasania, i odgadzina, czyli dziewczyna pilnująca drobiu. Dziewki w służbie dworskiej, zwykle zarządzane przez dziedziczkę, zajmowały się praniem, gotowaniem, pracą w ogrodzie, a także opieką nad drobnymi zwierzętami.
Łącznie średnio dworska czeladź mogła liczyć około dwudziestu osób.
Oprócz czeladzi dworskiej stałej byli też robotnicy sezonowi, zwani bandosami.
Przypisy
Kategoria:Gospodarka I Rzeczypospolitej Kategoria:Życie w dawnej Polsce Kategoria:Historia chłopów w Polsce