thumb|Zasięg języków irańskich
Języki irańskie – grupa języków indoeuropejskich, którymi posługuje się około 200 mln osób zamieszkujących Bliski i Środkowy Wschód oraz Azję Środkową. Wśród nich najbardziej rozpowszechnione są: perski (60–100 mln), pasztuński (50 mln) i kurdyjski (30 mln).
Języki irańskie wyodrębniły się około 1500 r. p.n.e. z indoirańskiej wspólnoty językowo-kulturowej. W okresie staroirańskim (1500–300 r. p.n.e.) języki staroirańskie podzieliły się na cztery grupy terytorialne (południowo-zachodnią, południowo-wschodnią, północno-zachodnią i północno-wschodnią), które w zasadzie istnieją do dziś. Najstarsze zapisy języków irańskich pochodzą z VI w. p.n.e. – jest to święta księga zaratusztrianizmu Awesta w języku awestyjskim oraz napisy naskalne w języku staroperskim.
Tradycyjnie w rozwoju języków irańskich wyróżnia się trzy okresy: staroirański (1500 – 300 r. p.n.e.) średnioirański (300 r. p.n.e. – 800 r. n.e.) nowoirański (od 800 r.)
Najważniejszym językiem tej rodziny jest język perski, który przez długi czas był językiem klasycznym. W swoim rozwoju przeszedł od języka staroperskiego, przez średnioperski (pahlawi) aż do nowoperskiego.
Początkowy język tej grupy, prairański, zaczął się różnicować około 2000 lat temu. Pierwotny podział dialektów przebiegał pomiędzy wschodem i zachodem. W późniejszym okresie oba zespoły dialektalne podzieliły się na grupę północną i południową, po czym nastąpił gwałtowny wzrost zróżnicowania, a co za tym idzie wzrost liczby języków w tej grupie. Odzwierciedleniem tych procesów jest współczesny podział języków irańskich.
Klasyfikacja języków irańskich języki indoeuropejskie > języki indoirańskie > języki irańskie
języki irańskie:
wschodnioirańskie północno-wschodnie awestyjski † zachodnio-scytyjskie scytyjski † osetyjski chorezmijski † sogdyjskie sogdyjski † jagnobijski (nowosogdyjski) południowo-wschodnie ormuri-paraczi ormuri paraczi wschodnio-scytyjskie (sakijskie) sakijski † chotański † paszto pamirskie wachi mundżi-jidgha mundżański- jidgha sanglechi-iszkaszmi sanglechi iszkaszmi szugni-jazgulamskie szugni jazgulamski sarikoli zachodnioirańskie północno-zachodnie medyjski † partyjski † środkowoirańskie yazdi nayini natazi soi chunsari gazi siwandi wafsi semnani semnani sangisari kaspijskie gilański mazanderański szahmirzadi tałyskie tałyski (tałysz) harzani zaza-gorani zaza gorani beludżyjskie beludżi kurdyjskie (vide: Język kurdyjski) kurmandżi sorani dialekty południowo-kurdyjskie południowo-zachodnie perskie staroperski † perski (farsi) dari tadżycki bucharski tacki (tat) dialekty Farsu fars lari dialekty luryjskie luri bachtiarski kumzari baszkardi
Zobacz też Josef Markwart ludy irańskie
Linki zewnętrzne Kümmel, Martin Joachim. "Areal developments in the history of Iranic: West vs. East." BOOK OF ABSTRACTS.