Karol Ludwik Jan Józef Habsburg (niem. Erzherzog Karl Ludwig Johann Josef Lorenz von Österreich, Herzog von Teschen) (ur. 5 września 1771 we Florencji, zm. 30 kwietnia 1847 w Wiedniu) – arcyksiążę austriacki, książę cieszyński; teoretyk wojskowości; generał armii austriackiej w latach 1793–1800, od 1801 marszałek polny, generalissimus; w latach 1801–1805 minister wojny i marynarki wojennej, przewodniczący sztabu generalnego.

Rozpoczął karierę walcząc z rewolucyjnymi armiami Francji. Na początku wojny I koalicji antyfrancuskiej odniósł zwycięstwo pod Neerwinden w 1793 roku, zanim poniósł klęskę pod Wattignies również w 1793 roku i pod Fleurus w 1794 roku. W 1796 roku, jako dowódca wszystkich sił austriackich nad Renem, Karol pokonał Jeana-Baptiste'a Jourdana pod Ambergiem, Würzburgiem i Limburgiem, a następnie odniósł zwycięstwa pod Wetzlar, Emmendingen i Schliengen, zmuszając Jeana Victora Marie Moreau do wycofania się za Ren. Pokonał również przeciwników pod Ostrach, Stockach, Zurychem i Mannheim w 1799 roku. Zreformował armie austriackie, wprowadzając zasadę narodu zbrojnego. W 1809 roku przystąpił do wojny V koalicji antyfrancuskiej i zadał Napoleonowi pierwszą poważną porażkę pod Aspern-Essling, a następnie poniósł klęskę w krwawej bitwie pod Wagram . Po bitwie pod Wagram Karol nie brał już udziału w znaczących działaniach wojen napoleońskich.

Jako strateg wojskowy, Karol potrafił z powodzeniem przeprowadzać skomplikowane i ryzykowne manewry wojsk. Jednakże Carl von Clausewitz krytykował jednak jego sztywność i przywiązanie do strategii „geograficznej”. Wielu Austriaków wspomina jednak Karola jako bohatera wojen rewolucji francuskiej i napoleońskich.

Młodość i początek kariery Karol urodził się we Florencji w Toskanii. Jego ojciec, ówczesny Wielki Książę Toskanii, hojnie pozwolił bezdzietnej ciotce Karola, arcyksiężniczce Marii Krystynie Habsburg i jej mężowi Albertowi Sasko-Cieszyńskiemu, adoptować i wychować chłopca w Wiedniu. Karol spędził młodość w Toskanii, w Wiedniu i w Austriackich Niderlandach, gdzie rozpoczął karierę wojskową w wojnach rewolucyjnej Francji. Dowodził brygadą w bitwie pod Jemappes (1792), a w kampanii 1793 wyróżnił się w akcji pod Aldenhoven i bitwie pod Neerwinden. W tym samym roku został gubernatorem Niderlandów Austriackich, urząd, który utracił wraz z okupacją Niderlandów przez francuskich rewolucjonistów w 1794 roku. W roku, w którym został gubernatorem, otrzymał również stopień wojskowy porucznika feldmarszałka. Wkrótce potem kolejny awans sprawił, że został mianowany Feldzeugmeister (odpowiednik generała porucznika). W pozostałej części wojny w Niderlandach sprawował wysokie dowództwo i był obecny podczas bitwy pod Fleurus.

W 1795 roku służył nad Renem, a w następnym roku powierzono mu naczelne dowództwo nad wszystkimi siłami austriackimi na tej rzece. Jego sposób prowadzenia operacji przeciwko Jourdanowi i Moreau w 1796 roku natychmiast wyróżnił go jako jednego z największych generałów w Europie. Początkowo, wycofując się ostrożnie i unikając decyzji, w końcu odmaszerował, pozostawiając przed Moreau jedynie zasłonę. Napadając na Jourdana, pokonał go w bitwach pod Ambergiem (sierpień), Würzburgiem i Limburgiem (wrzesień) i zmusił go do przekroczenia Renu z wielkimi stratami. Następnie zwrócił się przeciwko armii Moreau, którą pokonał i wyparł z Niemiec po bitwach pod Wetzlar, Emmendingen i Schliengen

Wojny napoleońskie mały|Portret arcyksięcia Karola autorstwa Thomasa Lawrence'a, 1819 W 1797 roku został wysłany do Włoch, aby powstrzymać zwycięski pochód generała Napoleona Bonaparte i z najwyższą zręcznością poprowadził odwrót przeważających sił austriackich. W kampanii 1799 roku ponownie przeciwstawił się Jourdanowi, którego pokonał w bitwach pod Ostrach i Stockach, po czym po sukcesie dokonał inwazji na Szwajcarię i pokonał André Massénę w I bitwie pod Zurychem, po czym ponownie wkroczył do Niemiec i po zwycięstwie pod Mannheim w 1799 roku ponownie zepchnął Francuzów za Ren.

Zły stan zdrowia zmusił go jednak do wycofania się do Czech, gdzie wkrótce został wezwany z misją powstrzymania marszu Moreau na Wiedeń. Wynik bitwy pod Hohenlinden przekreślił jednak tę próbę i arcyksiążę musiał zawrzeć rozejm w Steyr. Jego popularność była wówczas tak duża, że Wieczny Sejm Ratyzboński, który zebrał się w 1802 roku, postanowił wznieść na jego cześć pomnik i nadać mu tytuł zbawcy kraju, lecz Karol odrzucił oba te tytuły.

W krótkiej i katastrofalnej wojnie 1805 roku arcyksiążę Karol dowodził armią, która miała być główną armią we Włoszech, ale wydarzenia uczyniły Niemcy decydującym teatrem działań; Austria poniosła klęskę nad Dunajem, a arcyksiążę został pokonany przez Massenę w bitwie pod Caldiero. Po zawarciu pokoju rozpoczął aktywne prace nad reorganizacją armii, którą po raz pierwszy przetestował na polu bitwy w 1809 roku. lewo|mały|Karol Habsburg podczas Bitwy pod Aspern-Essling W 1806 roku Franciszek II Habsburg mianował arcyksięcia Karola, już feldmarszałka, naczelnym dowódcą armii austriackiej i szefem Rady Wojennej. Wspierany prestiżem jedynego generała, który okazał się zdolny do pokonania Francuzów, natychmiast zainicjował dalekosiężny plan reform, który zastąpił przestarzałe metody XVIII wieku. Głównymi cechami nowego porządku było przyjęcie zasady narodu pod bronią oraz przyjęcie francuskiej organizacji i taktyki wojennej. Reformy armii nie zostały jeszcze zakończone przed wojną z 1809 roku, w której Karol działał jako naczelny dowódca, ale mimo to okazała się ona o wiele groźniejszym przeciwnikiem niż stara i została pokonana dopiero po desperackiej walce, w której zwyciężyli Austriacy i ponieśli duże straty w ludziach po obu stronach.

Początkowe sukcesy zostały zniweczone przez porażki pod Abensbergiem, Landshut i Eckmühl, ale po ewakuacji Wiednia arcyksiążę odniósł zdecydowane zwycięstwo w bitwie pod Aspern-Essling, lecz wkrótce potem przegrał w bitwie pod Wagram, ponosząc ciężkie straty po obu stronach. Pod koniec kampanii arcyksiążę zrzekł się wszystkich swoich urzędów wojskowych.

W 1808 roku, gdy Napoleon koronował swego brata Józefa na króla Hiszpanii, arcyksiążę Karol powiedział swemu bratu, cesarzowi Franciszkowi II: „Teraz wiemy, czego chce Napoleon – chce wszystkiego”.

Późniejsze życie mały|Pomnik arcyksięcia Karola na Heldenplatz w Wiedniu Kiedy Austria przyłączyła się do szeregów aliantów podczas wojny VI koalicji antyfrancuskiej, Karolowi nie powierzono dowództwa, a stanowisko głównodowodzącego sprzymierzonych armii czeskich przypadło księciu Schwarzenberg. Karol spędził resztę życia na emeryturze, z wyjątkiem krótkiego okresu w 1815 r., kiedy był wojskowym gubernatorem twierdzy Moguncja. W 1822 r. objął Księstwo cieszyńskie. W 1830 r. Karol był kandydatem na tron ​​Belgii.

15 września/17 września 1815 roku w Weilburgu Karol poślubił księżniczkę Henriettę z Nassau-Weilburg, córkę Fryderyka Wilhelma z Nassau-Weilburg i jego burgrabiny Ludwiki Izabeli Kirchberg.

Karol zmarł w Wiedniu 30 kwietnia 1847 roku. Został pochowany w grobowcu nr 122 w Krypcie Kapucyńskiej w Wiedniu.  W 1860 roku na Heldenplatz w Wiedniu wzniesiono pomnik konny ku jego pamięci.

Małżeństwo i dzieci mały|Arcyksiążę Karol z rodziną W 1796 arcyksiążę miał ożenić się ze swoją siostrą cioteczną Marią Teresą Charlottą Burbon, córką zgilotynowanych Ludwika XVI, króla Francji i Marii Antoniny Austriaczki, lecz Maria Teresa nie chciała zostać jego żoną.

17 września 1815 poślubił kalwinistkę, księżniczkę Henriettę z Nassau-Weilburg (1797–1829), z którą miał siedmioro dzieci: Maria Teresa Izabela (1816–1867), żona od 1837 roku Ferdynanda II Burbona, króla Obojga Sycylii, Albrecht Fryderyk Habsburg (1817–1895), kolejny książę cieszyński, Karol Ferdynand Habsburg (1818–1874), ożeniony ze swoją kuzynką arcyksiężniczką Elżbietą Habsburg (1831–1903), z którą miał sześcioro dzieci, w tym: Fryderyka Marię Albrechta (1856–1936) – ostatniego księcia Cieszyna, Marię Krystynę (1858–1929) – królową i regentkę Hiszpanii, żonę Alfonsa XII (1857–1885), Karola Stefana (1860–1933) – właściciela dóbr Żywiec i protoplastę „polskiej linii” Habsburgów, Fryderyk Ferdynand Habsburg (1821–1847), Rudolf Franciszek Habsburg (*/† 1822), Maria Karolina Habsburg (1825–1915), Wilhelm Habsburg (1827–1894).

Gdy jego żona umarła, wiedeńscy kapucyni nie chcieli jej pochować w krypcie rodzinnej Habsburgów. Arcyksiążę zagroził wówczas zbombardowaniem kościoła. Po interwencji cesarza, Henrietta spoczęła, jako jedyna protestantka, w krypcie kościoła kapucynów w Wiedniu. Już w 1815, wbrew dyskryminacyjnym przepisom prawnym patentu tolerancyjnego, wykonano specjalnie dla niej prowadzące wprost z ulicy boczne wejście do kościoła reformowanego, tzw. Henriettentor (niezachowane). Sam Karol Ludwik zmarł 30 kwietnia 1847 roku, w Wiedniu.

Odznaczenia Odznaczenia Karola Ludwika to między innymi: Order Złotego Runa Krzyż Wielki Orderu Marii Teresy w brylantach Order Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Orła Białego (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny I klasy (Imperium Rosyjskie) Order Orła Czarnego (Prusy) Order Świętego Huberta (Bawaria) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) Order Świętego Januarego (Sycylia) Krzyż Wielki Orderu Świętego Ferdynanda I Zasługi (Sycylia) Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia) Krzyż Wielki Orderu Świętego Józefa (Toskania)

Zobacz też Namiestnicy Niderlandów Habsburskich

Przypisy

Bibliografia Paweł Pizański, Poczet Wielkich Mistrzów Krzyżackich, Gdańsk 2003, .

Linki zewnętrzne Historia żywieckiej gałęzi rodu Habsburgów

Kategoria:Generalissimusowie Karol Ludwik Habsburg Kategoria:Księstwo cieszyńskie Kategoria:Ludzie związani z piwowarstwem Kategoria:Namiestnicy Niderlandów Kategoria:Odznaczeni Orderem Złotego Runa Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Huberta Kategoria:Odznaczeni Orderem Marii Teresy Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Januarego Kategoria:Pochowani w kościele kapucynów w Wiedniu Kategoria:Teoretycy wojskowości Kategoria:Urodzeni w 1771 Kategoria:Wielcy mistrzowie zakonu krzyżackiego Kategoria:Zmarli w 1847