VII Liceum Ogólnokształcące im. Dąbrówki w Poznaniu – państwowa szkoła średnia znajdująca się w dzielnicy Jeżyce. Założona w roku 1919 jako placówka dla dziewcząt, charakter szkoły żeńskiej utrzymała do roku 1967. Jej specyfikę wyznacza dwujęzyczna klasa polsko-niemiecka, w której nauka kończy się fakultatywnie egzaminem Deutsches Sprachdiplom II. Wśród poznańskich liceów pod względem poziomu nauczania Dąbrówka lokuje się w środku stawki.
Założenie i początki szkoły (1919) mały|lewo|Naczelna Rada Ludowa, 1918 Gdy faktyczną władzę w Poznaniu objęła Naczelna Rada Ludowa, wszystkie istniejące żeńskie szkoły średnie, tzw. Höhere Mädchenschule, miały charakter czysto niemiecki. W najstarszej i najbardziej prestiżowej z nich, państwowej Luisenschule, w początkach roku 1919 trwał ostry konflikt między niemiecką kadrą a delegatem Naczelnej Rady Ludowej, Marią Swinarską, której zadaniem było wprowadzenie w szkole nauki w języku polskimZdzisława Smuszkiewicz, Z dawnych dziejów Dąbrówki w Poznaniu (1830–1939), [w:] Dorota Żołądź-Strzelczyk, Justyna Gulczyńska (red.), 180 lat Szkoły im. Dąbrówki w Poznaniu (1830–2010), Poznań 2010, , s. 47.. Nie wiadomo na ile konflikt ten wpłynął na los placówki. W maju Prowincjonalne Kolegium Szkolne postanowiono zerwać z uznaną za germanizacyjną i hakatystyczną tradycją szkoły ludwicjańskiej. W niejasnych okolicznościach za nową patronkę przyjęto DąbrówkęMechanizm wyboru patronki szkoły pozostaje niejasny, ale wydaje się, że samą decyzję podjęto poza szkołą, być może w łonie Prowincjonalnego Kolegium Szkolnego. Według słów Swinarskiej ona sama została o decyzji poinformowana, Smuszkiewicz 2010, s. 45–46.; sam wybór nawiązywał do patriotycznych, wielkopolskich i antyniemieckich tradycjiNa temat logiki wyboru patronki nowo powstającej szkoły zob. Magdalena Witasik, Dlaczego Dąbrówka? W kwestii wyboru patronki szkoły, [w:] Helena Dolata, Maria Dolata, Wacława Małecka (red.), Zjazd Dąbrówczański, Poznań 2005, s. 15–16. Publikacja ta nie zawiera informacji o tym kto, kiedy i w jakich okolicznościach podjął decyzję o wyborze patronki oraz czy oprócz Dąbrówki rozważano też inne postacie.. Rok szkolny 1919/1920 instytucja rozpoczęła już jako Państwowa Uczelnia Żeńska Dąbrówki. Do tego czasu większość niemieckiej kadry opuściła placówkę, częściowo zastąpiona przez nauczycieli polskichJustyna Gulczyńska, Szkolnictwo średnie dla dziewcząt w Poznaniu w okresie międzywojennym, [w:] Wiesław Jamrożek, Dorota Żołądź-Strzelczyk (red.), Rola i miejsce kobiet w edukacji i kulturze polskiej, tom 1, Poznań 1998, , s. 171.. Dyrektorem – w ówczesnej terminologii przełożoną szkoły – została Maria Swinarska. Okolicznościowe uroczystości akcentowały inaugurację raczej niż kontynuację; przejęte po Szkole Ludwiki czterdziestoletnie budynki szkolne poświęcono, a po ceremonialnym przemarszu uczennic na Maltę wzięły one udział w sypaniu Kopca WolnościSmuszkiewicz 2010, s. 46.. W dokumentacji szkolnej używany jeszcze wiosną roku 1919 niemieckiJoanna Stroińska, 1919, [w:] Z życia uczelni im. Dąbrówki w Poznaniu. Jednodniówka wydana w stuletnią rocznicę założenia szkoły, Poznań 1930, s. 18. całkowicie zastąpiono polskim. mały|Poznań ul. Młyńska, siedziba szkoły znajdowała się w głębi z prawej
Uczelnia Dąbrówki przejęła po Luisenschule obszerny kompleks trzech gmachów po zachodniej stronie ulicy Młyńskiej; składał się on z budynku frontowego, położonego wzdłuż ulicy, oraz znajdujących się za nim w głębi działki dwóch budynków poprzecznych, nazywanych „południowym” i „północnym”; pomiędzy nimi znajdował się obszerny plac, wykorzystywany m.in. do ćwiczeń fizycznychWacława Małecka, „Wędrująca szkoła” – siedziby, [w:] Dorota Żołądź-Strzelczyk, Justyna Gulczyńska (red.), 180 lat Szkoły im. Dąbrówki w Poznaniu (1830–2010), Poznań 2010, , s. 26.. Aczkolwiek niezelektryfikowane i ogrzewane piecami kaflowymi, gmachy znajdowały się w dobrym stanie technicznymSmuszkiewicz 2010, s. 52.. Wydaje się, że braki kadrowe uzupełniono względnie szybko, bo w końcu roku 1919 wśród 35 nauczycieli było już 24 PolakówSmuszkiewicz 2010, s. 48.. Utrzymano żeński profil placówki; pewna liczba uczennic zaczynała naukę jeszcze w Luisenschule, a kończyła już w DąbrówceZob. np. przypadek Julianny Wilak-Niewiedział, Helena Dolata, Maria Dolata, Wacława Małecka (red.), Zjazd Dąbrówczański, Poznań 2005, s. 45.. Początkowa skala rekrutacji jest niejasna, podawana liczba dziewcząt w zależności od źródła waha się od 538Małecka 2010, s. 127. do 1057Zdzisława Smuszkiewicz, Z dawnych dziejów poznańskiej Dąbrówki (1830–1939), [w:] Kronika Miasta Poznania 69/4 (2001), s. 125, Smuszkiewicz 2010, s. 48.; ogromny napływ kandydatek spowodował, że jeszcze w roku 1919 utworzono na Łazarzu drugą żeńską szkołę średnią, do której skierowano część przyjętych dziewczątJerzy Topolski Dzieje Poznania w latach 1793–1945 Tom 2,Część 2, Poznań 1994, , s 1156, II Liceum Ogólnokształcące im. Generałowej Zamoyskiej. Historia szkoły, dostępne tutaj, Aleksandra Smoczkiewiczowa, Państwowe Liceum i Gimnazjum Żeńskie im. Generałowej Zamoyskiej w latach 1919–1928 w moich wspomnieniach, [w:] Kronika Miasta Poznania 62/2 (1994), s. 380.. Maria Swinarska (1880–1963) pochodziła z rodziny ziemiańskiej, wychowanka Urszulanek, początkowo uczyła na poznańskiej pensji Anastazji Warnka. Studiowała pedagogikę we Wrocławiu, ale po powrocie nie znalazła pracy w Poznaniu i uczyła w szkołach dolnośląskich i w Berlinie. Pierwsza dyrektor Dąbrówki. Ze stanowiska odeszła w roku 1933. W czasie okupacji zaangażowana w tajne nauczanie. Pozostawała w kontakcie ze szkołą do końca lat 50. Skład etniczny uczennic jest niejasny, przynajmniej w początkowym okresie; wg jednych źródeł Niemki były w mniejszości, wg innych przeważały; żadne ze źródeł nie mówi o Żydówkach, które tradycyjnie stanowiły spory odsetek uczennic LuisenschuleWedług jednej autorki, „w momencie przejmowania” szkoły przez Swinarską było w niej 46 Polek, Danuta Piotrowska-Szulczewska, Z odległych wspomnień o Marii Swinarskiej, [w:] Kronika Miasta Poznania 69/4 (2001), s. 135. Według innej, „w dniu otwarcia szkoły [Dąbrówki]” uczyło się w niej 1057 uczennic, w tym 353 Niemki, Smuszkiewicz 2001, s. 125, również Smuszkiewicz 2010, s. 48.. Liczba oddziałówWedług przyjętej rutynowo w obecnej polskiej praktyki nazewniczej, wg której „klasa” oznacza poziom kształcenia, np. „klasa I”, „klasa druga”, a „oddział” oznacza jednostkę organizacyjną, np. „klasa Ib”, „klasa IIID”, por. np. Leszek Zaleśny, Oddział a klasa w przepisach oświatowych, [w:] serwis portaloswiatowy, dostępny tutaj. wynosiła nieco ponad 30, około 2/3 z polskim i 1/3 z niemieckim jako wykładowymŹródła podają informacje niespójne, np. że w roku 1919 Swinarska przejęła „31 klas, w tym 24 z językiem wykładowym polskim, a 11 z niemieckim” [sic!], Gulczyńska 1998, s. 174, również Dorota Żołądź, Rola i miejsce kobiet w edukacja i kulturze polskiej, Tom 1, Poznań 1998, , s. 174.. Początkowo w Dąbrówce prowadzono naukę zgodnie z różnymi programami i niektóre źródła mówią wręcz o de facto pięciu różnych współistniejących formułach, obejmujących gimnazjum, liceum, wyższe liceum (seminarium kształcące nauczycielki), szkołę ćwiczeń (szkoła powszechna gdzie praktykowały seminarzystki) i tzw. szkołę gospodarczą (o niejasnej formule)Kurs licealny trwał 10 lat, wyższy licealny 4 lata, szkoła ćwiczeń 9 lat; nie jest jasne jak długo trwały kursy gimnazjalne, Gulczyńska 1998, s. 174, Smuszkiewicz 2010, s. 48.. Żadne ze źródeł nie podaje wieku uczennic; zważywszy różnorodność programów nauczania, w ławach Dąbrówki mogły zasiadać tak starsze dziewczynki jak dorosłe panny.
Uczelnia Dąbrówki (1919–1939) mały|pochodzenie uczennic, 1928Smuszkiewicz 2010, s. 49–50. Przez większość okresu międzywojennego Dąbrówka była jedną z dwu publicznychOprócz szkoły na Łazarzu; do roku 1928 nazywała się ona Państwowe Liceum i Gimnazjum Żeńskie na Łazarzu, potem Liceum Generałowej Jadwigi Zamoyskiej. Systematyczny przegląd w Robert Zimny, Prywatne szkolnictwo średnie ogólnokształcące w Wielkopolsce w latach 1945–1961 [praca doktorska przyjęta na Uniwersytecie Adama Mickiewicza], Poznań 2011, s. 25–28. i jedną z pięciu w ogóle żeńskich szkół średnich w PoznaniuZidentyfikowane szkoły prywatne to szkoła ss. Urszulanek oraz Gimnazjum Żeńskie Najświętszego Serca Jezusa, Gulczyńska 1998, s. 171. Siostry Urszulanki prowadziły szkołę dla panien w latach 1853–1874; systematycznie zwalczane przez dyrekcję Luisenschule, były oskarżane o „fanatyczny [polski] nacjonalizm”; za pomocą szykan niemiecka administracja prowincji zmusiła je do zamknięcia szkoły a ich działkę przekazano Luisenschule, po której przejęła ją Dąbrowka. Siostry przeniosły się do Krakowa. Wróciły do Poznania w 1919, ale nie upominały się o już działkę na Młyńskiej; wybudowały od nowa własny kompleks na ulicy Spornej, Gulczyńska 1998, s. 172.; była też zdecydowanie najbardziej prestiżową. Szkoła była całkowicie polska pod względem kulturowym i ideowym; żadne ze źródeł nie mówi o utrzymywaniu klas niemieckojęzycznych, które musiały zaniknąć w początkach lat 20.; w późniejszych wspomnieniach abiturientek o koleżankach Niemkach wspomina się zupełnie wyjątkowo i jako o nielicznych. Podręczniki i pomoce naukowe w języku niemieckim stopniowo zastępowano polskimi. Pod względem wyznaniowym szkoła miała charakter rzymskokatolicki; żadne ze źródeł nie mówi o obecności pastorów protestanckich. Liczba uczennic do końca lat 20. wahała się w okolicach 800W roku 1928 było 831 uczennic, Małecka 2010, s. 127, w roku 1929 było 828 uczennic, Smuszkiewicz 2010, s. 48.. Po wydzieleniu się ze szkoły filii neohumanistycznej w roku 1929Por. Historia, [w:] serwis V Liceum Ogólnokształcące im. Klaudyny Potockiej, dostępny tutaj., od roku 1936 funkcjonującej już jako całkowicie odrębne Państwowe Gimnazjum Żeńskie im. Klaudyny PotockiejGulczyńska 1998, s. 174–175., liczba ta prawdopodobnie nieco spadła. mały|lewo|160px|obchody „stulecia” szkoły