Wojciech Jastrzębiec herbu własnego (ur. ok. 1362 w Łubnicach, zm. 2 września 1436 w Mnichowicach) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1423–1436, biskup krakowski 1412–1423 i poznański 1399–1412, kanclerz koronny w latach 1412–1423, kanclerz królowej w 1397 roku, starosta Konina w latach 1403–1409Antoni Gąsiorowski, Starostowie wielkopolskich miast królewskich w dobie jagiellońskiej, Warszawa-Poznań 1981, s. 75..
Życiorys Syn Dzierżsława i Krystyny, stryj Marcina z RytwianJana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, Kraków 1869, t. 4, ks. 11, s. 532..
Po ukończeniu Seminarium Duchownego w Krakowie w 1384 otrzymał święcenia kapłańskie. Będąc członkiem kapituły metropolitalnej (podobnie jak większość jej członków) nie uznał papieskiej nominacji Jana Kropidły na arcybiskupa gnieźnieńskiego, co spowodowało, że został wyklęty. Ostatecznie jednak ekskomunikę zdjął z niego 16 sierpnia 1396 arcybiskup DobrogostKs.Jan Korytowski: Dzieje prymasów Polski. Poznań 2002, tom VI, s. 19-20..
Pracował na dworze Władysława Jagiełły, kanclerz królowej Jadwigi. W 1399 w imieniu papieża Bonifacego IX trzymał do chrztu córkę Władysława Jagiełły i Jadwigi – Elżbietę.
W 1401 roku był sygnatariuszem unii wileńsko-radomskiejCodex Diplomaticus Poloniae, t. I, Warszawa 1847, s. 272.. W latach 1404 i 1408 był rozjemcą w sporach z Krzyżakami. Był świadkiem pokoju w Raciążku w 1404 rokuCodex diplomaticvs Regni Poloniae et Magni Dvcatvs Litvaniae in qvo pacta, foedera, tractatvs pacis ... nvnc primvm ex archivis pvblicis ervta ac in lvcem protracta ... T. IV in qvo totivs Prvssiae res continentvr, wydał Maciej Dogiel, Wilno 1764, s. 78..
Około 1405 roku prowadził spór z mieszczanami położonego wtedy w Nowej Marchii miasta Landsberg (Gorzów Wielkopolski) o świętopietrze ze wsi Deszczno, Borkowo, Glinik, Karnin, Sommerlate i Ulim, w związku z czym biskup obłożył mieszkańców miasta ekskomuniką. W 1408 i 1409 roku wziął udział w spotkaniu ustalającym granicę państwową Królestwa Polskiego w okolicach Gorzowa.
Podpisał pokój toruński 1411 rokuCodex epistolaris saeculi decimi quinti. T. 2, 1382-1445, Kraków 1891, s. 42..
Uczestniczył także w akcie unii horodelskiej zawartej w dniu 2 października 1413 roku, którą podpisałStatuta, Prawa Y Constitucie Koronne Łacinskie Y Polskie z Statutow Łaskiego Y Herborta Y Z Constituciy Koronnych Zebrane, Kraków 1600, s. 749.. Do swojego herbu adoptował wówczas Jana Niemirę.
W 1416 roku postawił w Rytwianach zamek oraz kościółek modrzewiowy św. Wojciecha. W 1421 roku obsadził paulinów w klasztorze w BeszowejKs.Jan Korytowski: Dzieje prymasów Polski. Poznań 2002, tom VI, s. 18..
Był obecny przy wystawieniu przez Władysława II Jagiełłę przywileju czerwińskiego w 1422 rokuJus polonicum, codicibus veteribus manuscriptis et editionibus quibusque collatis / edidit Joannes Vincentius Bandtkie, Warszawa 1831, s. 223.. Był sygnatariuszem pokoju mełneńskiego 1422 rokuMaciej Dogiel, Codex Diplomaticus Regni Poloniae Et Magni Ducatus Litvaniae : In Quo Pacta, Foedera, Tractatus Pacis, Mutuae Amicitiae, Subsidiorum, Induciarum, Commerciorum Nec Non Conventiones [...] Aliaque Omnis Generis Publico Nomine Actorum, Et Gestorum Monumenta. T. 4, In Quo Totius Prussiae Res Continentur, Wilno 1764, s. 114.. Był obecny przy wystawieniu przez Władysława II Jagiełłę przywileju jedlneńskiego w 1430 rokuFranciszek Piekosiński, Wiece, sejmiki, sejmy i przywileje ziemskie w Polsce wieków średnich, Kraków 1900, s. 43..
25 lipca 1434 roku koronował w katedrze wawelskiej Władysława III Warneńczyka na króla Polski. 31 grudnia 1435 roku podpisał akt pokoju w Brześciu KujawskimCodex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae, wydał Maciej Dodgiel, t. 4, Wilno 1764, s. 133..
Na dworze biskupim w Krakowie, posiadał licznych dworzan, m.in.: Jakuba Szydłowieckiego.
Autor traktatów teologiczno-prawnych.
W 1422 roku według Jana Długosza biskup założył małe miasto nieopodal Szydłowca nazwane od jego imienia Jastrząb.
Brał udział w zawarciu pokoju z Krzyżakami nad jeziorem Melno w 1422 roku i w Brześciu Kujawskim w 1435.
Został pochowany w kapitularzu części przykościelnej klasztoru w Beszowej.
Kultura masowa W serialu telewizyjnym Korona królów. Jagiellonowie w postać arcybiskupa Wojciecha Jastrzębca wcielił się Arkadiusz Janiczek.
Przypisy
Bibliografia
Grażyna Lichończak-Nurek, Wojciech Jastrzębiec (ok. 1362–1436), duchowny i mąż stanu (praca doktorska). Maciej Zarębski, Regionalny słownik biograficzny, Staszów, „Ziemia Staszowska”, kwartalnik społeczno-kulturalny, nr 2, 1990
Kategoria:Biskupi poznańscy Kategoria:Biskupi gnieźnieńscy Kategoria:Ekskomunikowani przez Kościół katolicki Kategoria:Kanclerze polskich królowych Kategoria:Ludzie związani z Koninem (Polska średniowieczna) Kategoria:Prymasi Polski Kategoria:Starostowie miast Zjednoczonego Królestwa Polskiego Kategoria:Sygnatariusze pokoju brzeskiego 1435 Kategoria:Sygnatariusze pokoju mełneńskiego 1422 Kategoria:Sygnatariusze pokoju toruńskiego 1411 Kategoria:Sygnatariusze unii wileńsko-radomskiej 1401 Kategoria:Sygnatariusze unii horodelskiej 1413 Kategoria:Szlachta Korony Królestwa Polskiego Kategoria:Świadkowie pokoju w Raciążku 1404 Kategoria:Świadkowie przywileju czerwińskiego 1422 Kategoria:Świadkowie przywileju jedlneńskiego 1430 Kategoria:Właściciele Staszowa Kategoria:Urodzeni w 1362 Kategoria:Zmarli w 1436 Kategoria:Adoptujący w Horodle Kategoria:Ludzie urodzeni w Łubnicach (województwo świętokrzyskie)