James Dewey Watson (ur. 6 kwietnia 1928 w Chicago, zm. 6 listopada 2025 w East Northport) – amerykański genetyk i biochemik. Laureat Nagrody Nobla.
Życiorys lewo|mały|205px|Zdjęcie z okresu 1988–1992 Po ukończeniu szkoły średniej w wieku 15 lat został studentem Uniwersytetu Chicagowskiego, gdzie 4 lata później zdobył stopień licencjata z zoologii. Następnie odbył podyplomowe studia na Uniwersytecie Indiany w Bloomington, zakończone zdobyciem stopnia doktora w 1950 (w wieku 22 lat). Opiekunem naukowym Watsona był Salvador Luria, przyszły noblista z 1969. Po uzyskaniu doktoratu przeniósł się do Europy, najpierw pracując przez rok na Uniwersytecie Kopenhaskim, gdzie współpracował z biochemikiem Hermanem Kalckarem i z mikrobiologiem Ole Maaløe, a następnie w 1951 przeniósł się do Clare College na Uniwersytecie Cambridge, gdzie jego najbliższym współpracownikiem był późniejszy współlaureat Nagrody Nobla, Francis Crick.
W latach 1956–1976 pracował na Uniwersytecie Harvarda, a od roku 1958 był profesorem tego uniwersytetu. Od 1968 dyrektor, następnie w latach 1994–2003 prezes, a ostatecznie do przejścia na emeryturę w 2007 kanclerz Cold Spring Harbor Laboratory w Nowym Jorku. Członek m.in. Narodowej Akademii Nauk w Waszyngtonie.
Był znany ze swoich prowokacyjnych i kontrowersyjnych wypowiedzi. W filmie dokumentalnym zrealizowanym w 2003 roku z okazji 50. rocznicy opracowania struktury DNA znalazła się jego wypowiedź określająca głupotę jako chorobę genetyczną, którą należy leczyćStupidity should be cured, says DNA discoverer NewScientist 2003..
14 października 2007 roku tygodnik „The Sunday Times” opublikował wywiad z Watsonem, w którym wyraził on wątpliwości, co do rozwoju Afryki, stwierdzając, że „polityka społeczna w tej kwestii opiera się na przekonaniu, iż przedstawiciele rasy czarnej dorównują inteligencją przedstawicielom rasy białej. Tymczasem badania pokazują, że jest inaczej”W oryginale: „all our social policies are based on the fact that their intelligence is the same as ours – whereas all the testing says not really”. . Po tej wypowiedzi rada Cold Spring Harbor Laboratory zawiesiła go w obowiązkach dyrektora, a Muzeum Nauki w Londynie i Uniwersytet Edynburski odwołały jego wykłady, które miał wygłosić na ich zaproszenia. Watson przeprosił za swoje wypowiedzi, mówiąc, że nie może sobie wyobrazić, jak mógłby coś takiego powiedziećNobel-winning biologist apologizes for remarks about blacks CNN.com.. 25 października 2007 roku złożył rezygnację z funkcji dyrektora instytutu i przeszedł na emeryturęControversial Nobel winner resigns CNN.com..
W 2014 roku jako pierwszy w historii laureat nagrody Nobla zdecydował się sprzedać swoje wyróżnienie w domu aukcyjnym Christie’s.
Na początku 2019 roku w telewizji PBS powtórzył tezy z 2007 roku, mówiąc: „Chciałbym, żeby pojawiły się badania potwierdzające, że wykształcenie jest ważniejsze niż natura. Ale takich badań nie ma. Jest różnica pomiędzy średnimi wynikami w testach IQ wykonywanych przez białych i czarnych. Powiedziałbym, że różnica jest genetyczna”. Odciął się tym samym od przeprosin, jakie wystosował po wypowiedzi dla The Sunday Times.
Osiągnięcia naukowe i zawodowe thumb|James D. Watson z żoną oraz prof. Wacław Szybalski podczas uroczystości odsłonięcia tablicy pamiątkowej profesorów lwowskich zamordowanych przez hitlerowców w 1941 w IBB PAN w Warszawie (2008) W marcu 1953, mając 25 lat, wraz z Francisem Crickiem oraz Maurice’em Wilkinsem i Rosalind Franklin z King’s College London, opracował w Laboratorium Cavendisha model budowy przestrzennej podwójnej helisy DNA, za co, wraz z Crickiem i Wilkinsem, otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za rok 1962.
Był jednym z pomysłodawców i został pierwszym szefem programu The Human Genome Project, który miał za zadanie zsekwencjonowanie całego genomu człowieka. W uznaniu swoich badań nad DNA, od wyjaśnienia jego struktury po społeczne i medyczne implikacje sekwencjonowania ludzkiego genomu, w 1993 roku został nagrodzony Medalem Copleya.
31 maja 2007 roku otrzymał od firmy 454 Life Sciences Corporation (a także naukowców z Human Genome Sequencing Center i Baylor College of Medicine) pełny zapis własnego genomu. W tym samym roku, jako drugi człowiek na świecie, Watson opublikował go online, aby zamanifestować wsparcie dla rozwoju spersonalizowanej medycyny, która pozwoli skuteczniej leczyć i zapobiegać chorobomInformacja w portalu wyborcza.pl z 02.06.2007 (dostęp 2010-10-01).Informacja z Cold Spring Harbor Lab (dostęp 2010-10-01)..
W wieku 85 lat przedstawił hipotezę sugerującą, że cukrzyca, otępienie, choroby układu krążenia i niektóre postacie nowotworów związane są z produkowaniem w organizmie niedostatecznych ilości reaktywnych form tlenu.
Autor wielu książek naukowych, w tym popularnej, acz kontrowersyjnej pozycji autobiograficznej pt. Podwójna helisa (1968).
Życie prywatne Był ateistą.
Zobacz też Molecular structure of Nucleic Acids
Przypisy
Bibliografia
James D. Watson, Biologia molekularna genu (1965, 2 wyd. pol., PWN, Warszawa 1975) James D. Watson, Podwójna spirala: relacja naoczna o wykryciu struktury DNA (1968, wyd. pol., Wiedza Powszechna, Warszawa 1975).
James D. Watson oraz Andrew Berry, DNA: tajemnica życia, Warszawa 2005, .
Linki zewnętrzne
Tygodnik Nature świętuje 50 lat DNA
Kategoria:Amerykańscy biochemicy Kategoria:Amerykańscy biofizycy Kategoria:Amerykańscy genetycy Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Karola Kategoria:Nobliści – fizjologia i medycyna Kategoria:Odznaczeni Prezydenckim Medalem Wolności Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Harvarda Kategoria:Laureaci Medalu Copleya Kategoria:Laureaci National Medal of Science Kategoria:Ludzie urodzeni w Chicago Kategoria:Urodzeni w 1928 Kategoria:Zmarli w 2025