Pyszczak hełmiasty (Cyphotilapia frontosa) – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny pielęgnicowatych (Cichlidea). Bywa hodowana w akwariach.
Występowanie Jest endemitem spotykanym na wielu stanowiskach północnej części afrykańskiego jeziora Tanganika.
Charakterystyka 200px|thumb|left|Charakterystyczny garb na głowie samca. Poniżej oka widoczna niebiesko błyszcząca plama
Ciało silnie wygrzbiecone. Charakterystyczny czołowy garb (hełm) utworzony z tkanki tłuszczowej, zazwyczaj dobrze wykształcony u starszych samców. Na szaro-białym lub niebiesko-szarym tle występują pionowe, ciemne pasy w liczbie 5–7 (ich liczba zależna jest od odmiany). Pierwsza pręga przebiega za pokrywami skrzelowymi, a ostatnia przez nasadę płetwy ogonowej. Poniżej oka znajduje się niebiesko błyszcząca plama. Ubarwienie ciała może ulegać zmianie w zależności od nastroju i kondycji ryb. Długość ciała 20–35 cm.
Opis Spokojna, łagodna, a nawet płochliwa. Nie wykazuje agresji, ani terytorializmu. Niszczy delikatne rośliny.
Dymorfizm płciowy – samiec z reguły większy i z wyraźniej zarysowanym czołowym garbem, ma dłuższe końcówki płetw: grzbietowej, odbytowej i piersiowych.
Warunki w akwarium Zalecane warunki w akwariumZbiornik Temperatura wody 24–27°CTwardość wody 8–25°nSkala pH 7,3–8,8 (o niskiej zawartości azotanów)Pokarm Uwagi W temperaturze powyżej 29 °C ryby mogą zginąć
Wymagania hodowlane Dobierają się w stada haremowe – kilka samic przypada na jednego samca. Dlatego zbiornik powinien być bardzo duży, raczej powyżej 500 l. W mniejszych zbiornikach spłoszone ryby odbijają się od ścian w czasie ucieczki, co może spowodować poważne okaleczenia. Wymagana jest wolna przestrzeń do pływania i odsłonięte miejsca, w których ryby mogą odbywać tarło. Istotne jest, aby każda ryba mogła znaleźć sobie kryjówkę. Wystrój akwarium charakterystyczny dla biotopu tanganikańskiego – litoral skalny. Rośliny nie są konieczne. W naturalnych warunkach przebywają w środowiskach skalnych ubogich w roślinność.
Rozmnażanie Pyszczak hełmiasty osiąga dojrzałość płciową ok. 2–3 roku życia. Samica składa od 25 do 100 jaj. Średnica jaja wynosi 5–6 mm (przy liczbie około 50 złożonych jaj). Cyphotilapia frontosa jest typowym pyszczakiem – inkubuje w pysku ikrę, a następnie młode przez 54 dni. W tym czasie może pobierać pokarm. Młode wypuszczone z pyska matki osiągają długość ponad 22 mm i są w pełni samodzielne.
Odżywianie W naturze pyszczak hełmiasty żywi się małymi skorupiakami, mięczakami wydobywanymi z dna, larwami owadów, rzadko mniejszymi rybami. W akwarium jedzą dżdżownice, drobne ryby, krewetki, kryla, ochotkę, wodzienia, mięso drobiowe. Ich pokarm można uzupełniać gotowanym makaronem w niedużych ilościach. Pyszczak hełmiasty niechętnie pobiera pokarm pływający pod powierzchnią wody. W naturze dorosłe osobniki żerują na dużych głębokościach – do 40 m (niektórzy autorzy podają głębokość 60–120 m), a narybek do około 10 m.
Ochrona gatunku Rosnące zainteresowanie akwarystów i jego przełowienie uważane jest za jeden z głównych czynników zagrażających temu gatunkowi.
Zobacz też Słodkowodne ryby akwariowe.
Przypisy W: błędnie zapisano nazwę "pyszczak chełmiasty". Nazwa gatunkowa tego pyszczaka pochodzi od charakterystycznego garbu na głowie, przypominającego hełm.
Linki zewnętrzne Fishbase.org (j.angielski)
Kategoria:Cyphotilapini Kategoria:Ryby akwariowe Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1906 roku Kategoria:Taksony opisane przez George’a Alberta Boulengera