Pomniki papieża Jana Pawła II – pomniki rzeźbiarskie i architektoniczne wzniesione dla upamiętnienia osoby i pontyfikatu papieża Jana Pawła II w Polsce i poza jej granicami. Do momentu śmierci w 2005 r. w Polsce powstało ponad 230 posągów przedstawiających papieża-Polaka, w latach 2005–2009 wzniesiono kolejnych 300, a w kolejnych latach różne źródła podawały sumaryczną liczbę 700 lub 800 pomników.
Zjawisko Historia i chronologia thumb|Wykres przedstawiający częstotliwość odsłaniania pomników Jana Pawła II w Polsce w latach 1980–2005 Zwyczaj stawiania pomników papieżom datuje się od czasów średniowiecza, większą skalę przyjął w czasach nowożytnych. Pomniki zazwyczaj umieszczane były w kościołach, bazylikach rzymskich, jak również na placach miast należących do Państwa Kościelnego.
W Polsce od roku 1980 zaczęło być widoczne zjawisko stawiania pomników Janowi Pawłowi II. Za czasów PRL nie miało ono charakteru masowego, nieliczne monumenty stawiane były na terenach przykościelnych, często w miejscach ukrytych i dyskretnych (np. za prezbiterium kościoła, przy plebanii). Od 1998 roku dynamika powstawania pomników przybrała na sile, swoje maksimum uzyskując w roku 2000 (był to Rok Jubileuszowy oraz pierwsza rocznica najdłuższej, siódmej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w roku 1999) – odsłonięto wówczas blisko 50 pomników tego papieża. Dziewięć lat po śmierci Jana Pawła II, liczbę rzeźbiarskich, pełnoplastycznych pomników odsłoniętych w Polsce należy ocenić na około 700 obiektów. Liczba innych form pamięci: krzyży, kamieni pamiątkowych, obelisków, płyt i tablic pamiątkowych jest trudna do oszacowania, rząd wielkości należy oceniać na kilka tysięcy dzieł.
Rozmieszczenie geograficzne Do momentu śmierci Jana Pawła II, 2 kwietnia 2005 roku, w Polsce stanęło nieco ponad 230 rzeźbiarskich, przestrzennych pomników papieża Polaka. Najwięcej na terenach Polski Południowej i Środkowej, szczególnie w okolicach Krakowa, Tarnowa oraz Łodzi. Wiele z nich znajduje się w Krakowie. Analiza rozmieszczenia geograficznego tych dzieł wykazuje, że najwięcej jest ich na terenach dawnych zaborów austriackiego i rosyjskiego, najmniej zaś na zachodzie i północy kraju (m.in. dzieła ze Szczecina i Polic). Po roku 2005 różnice w gęstości rozmieszczenia zaczęły się częściowo zacierać.
Artyści Pierwszy pomnik odsłonił jesienią 1980 roku kardynał Franciszek Macharski na dziedzińcu Pałacu Biskupiego w Krakowie. Stojąca statua jest dziełem włoskiej rzeźbiarki Iole Sensi Croci, podarowana została Krakowowi przez włoskich artystów. Pierwszym pomnikiem zrealizowanym przez polskiego rzeźbiarza jest monumentalna, brązowa figura przy bazylice-katedrze w Tarnowie, wyrzeźbiona i odlana przez Bronisława Chromego, odsłonięta 21 czerwca 1981 roku.
Kraj zalewają też tańsze odlewy wykonywane z różnorodnych materiałów (brąz, polimery, beton) przez komercyjne wytwórnie. Często niskiej jakości, artystycznie mierne, są jednak tanie (koszt figury – ok. 4–5 tys. PLN) i dlatego spotykają się z zainteresowaniem inwestorów.
thumb|Figura św. Jana Pawła II w prezbiterium kościoła w Bączalu Dolnym
Sytuacja po 2 kwietnia 2005 Po śmierci Jana Pawła II wznoszeniem papieskich pomników coraz częściej zainteresowane były lokalne samorządy, które ogłaszały konkursy (w latach 2005–2006 m.in. w: Piekarach Śląskich, Bielsku-Białej, Ostrowcu Świętokrzyskim, Stargardzie, Częstochowie, Toruniu, Ostrowi Mazowieckiej, Tarnogrodzie, Wrześni).
Zjawisko stawiania pomników Janowi Pawłowi II nie słabło. Powoli jednak zmieniała się funkcja zarówno nowych, jak i starych monumentów. Dzieła memoratywne nabierały funkcji kultowych, stając się figurami kandydata na ołtarze i w efekcie – osoby świętej. Jednocześnie przełamywane są dawne ograniczenia, tak w pomnikach rzeźbiarskich, jak i architektonicznych, czego przykładem może być odsłonięty 11 listopada 2006 roku pomnik Biblioteka Świętego Pielgrzyma w Głogowie (autorstwa Eugeniusza Józefowskiego i Adama Olejniczaka) czy niezrealizowana do końca próba stworzenia przestrzennego monumentu w Ostrowcu Świętokrzyskim (autorstwa Andrzeja Zwolaka).
Obok pomników rzeźbiarskich istnieją również pomniki architektoniczne (przykład wspomnianego powyżej monumentu z Głogowa), krzyże i kamienie pamiątkowe, ołtarze, również figury i posągi umieszczane we wnętrzach (świątyń m.in. w kościele w Bączalu Dolnym czy szkół), lub na ich elewacjach (w niszach, na konsolach itp.).
Pomniki na świecie
Do momentu śmierci Jana Pawła II jego pomniki zrealizowane poza granicami Polski i znajdowały się w większości w USA, Kanadzie, Brazylii, Argentynie. Drugim wyznacznikiem, aktualnym do dziś, jest ich obecność w krajach o przeważającym wyznaniu katolickim, choć do 2001 r. wystawiono je m.in. w Japonii, Rumunii czy na Ukrainie. Skala zjawiska na świecie nigdzie nie osiągnęła wielkości znanej z Polski, choć obecnie liczbę pomników rzeźbiarskich znajdujących się poza krajem można szacować na ok. 200. Wiele z nich zostało zrealizowanych przez artystów polskich, są to przypadki albo kupowania gotowej figury w Polsce, albo zamawiania jej u artysty bądź nawet sprowadzanie go na miejsce na czas ostatecznej realizacji dzieła. Warto przy okazji zagranicznych pomników Jana Pawła II odnotować kilka dotyczących ich ciekawostek: największy pomnik znajduje się w Częstochowie – ma 14 m wysokości; inne: w Guadalupe w Meksyku i Ćennaju w Indiach mierzą ponad 6 m, Pomnik Jana Pawła II w Ploërmel we Francji stał się znany na świecie z powodu związanych z nim kontrowersji. Obecnie na skutek decyzji administracyjnej zagrożony jest wyburzeniem, najbardziej odległy od Polski pomnik znajduje się w Aganie na wyspie Guam, jest to jedyny pomnik Jana Pawła II obracający się wokół własnej osi, w Toronto stoi pomnik, w którym Jan Paweł II ma źrenice w kształcie serc, pomnik jest dziełem Alexandra von Svobody, po 4 pomniki znajdują się w Nowym Jorku i Chicago. pomnik w San Cristóbal de La Laguna na Teneryfie. pomnik Papieża Jana Pawła II w Kiszyniowie (instalowany w 2016). Autor mołdawski rzeźbiarz Wiaczesław Żyglicki.
Krytyka Masowe stawianie pomników papieża stało się obiektem krytyki wśród opinii publicznej i często używa się wobec niego pejoratywnego określenia pomnikoza. Podkreśla się karykaturalność niektórych pomników (przez co zostały one charakterystycznie nazwane, np. papież-Yoda, papież-Syrena, papież-Godzilla), ich nadmierną liczbę, marne walory artystyczne i estetyczne, kiczowatość. Wiele z pomników stało się obiektem internetowych żartów i memów, powstają nawet zestawienia i atlasy najbrzydszych czy najdziwniejszych monumentów.
Pomniki Jana Pawła II w Polsce (lista niepełna) LokalizacjaRok odsłonięciaAutorOpis, fundatorzy, uwagiZdjęcieAugustów, Studzieniczna2000Czesław DźwigajDla upamiętnienia wizyty Ojca Świętego Jana Pawła II 9 czerwca 1999 r. w Studzienicznej w 2000 r. wzniesiono pomnik autorstwa Czesława Dźwigaja z inskrypcją: „Byłem tu wiele razy, ale jako papież po raz pierwszy i chyba ostatni”.80pxBolków2006Zbigniew PodurgielPomnik powstał dzięki zbiórkom pieniężnym mieszkańców gminy Bolków oraz Społecznemu Komitetowi Budowy Pomnika. Odsłonięcia pomnika dokonał ordynariusz diecezji świdnickiej bp Ignacy Dec 2 kwietnia 2006 r.80pxBiałystok80pxChomranice, kościół św. Maksymiliana Marii Kolbego2000Czesław DźwigajKopia rzeźby ze Studzienicznej Choszczno 100pxCzęstochowa80px Dukla, ul. Trakt Węgierski, koło Klasztora pw. św. Jana z Dukli w Dukli 1998 Maksymilian Biskupski Pomnik powstały po wizycie Jana Pawła II w Dukli w 1997. Stanowi on kompleks trzech pomników, wraz z pomnikiem św. Jana z Dukli i krzyżem pojednania. Stanął on w miejscu działa samobieżnego ISU-152, który był pomnikiem poświęconym bohaterom walczącym o przełęcz Dukielską. 100pxElbląg, katedra80pxElbląg, Kościół bł. Doroty80pxEłk, plac Jana Pawła IICzesław Dźwigaj80pxGdańsk80pxGdynia80pxGoleniów, kościół św. JerzegoCzesław DźwigajGorzów Wielkopolski1999Pomnik ten, odsłonięty w 1999 r. stoi na placu Jana Pawła II, który mieści się na gorzowskiej dzielnicy Górczyn. Prezentuje on postać Papieża z otwartymi rękami a napis głosi: „Nie bójcie się dawać świadectwa, nie lękajcie się świętości”. Pomnik stoi w miejscu odprawienia mszy polowej w roku pielgrzymki Papieża Jana Pawła II do ojczyzny, i jego pobytu w Gorzowie. Pomnik jest oświetlony nocą. Upamiętnia wizytę Ojca Świętego Jana Pawła II w Gorzowie Wlkp.Goszczanów2018Pomnik Jana Pawła II został poświęcony 11 listopada 2018 roku (podczas odpustu św. Marcina). Został usytuowany na małym skwerku przed Kościołem Parafialnym św. Marcina i św. Stanisława w Goszczanowie przy ul. Tureckiej. Jest dziełem inspiracji emerytowanego proboszcza goszczanowskiego ks. kanonika Zdzisława Króla i przy jego znaczącym wkładzie finansowym oraz 16 ofiarodawców. Figura przedstawia papieża w stroju liturgicznym na cokole z czerwonego granitu. Monument miał upamiętnić setną rocznicę odzyskania niepodległości oraz czterdziestą rocznicę wyboru Karola Wojtyły na Papieża. Odsłonięcia pomnika dokonał ks. Król, który podziękował pozostałym fundatorom i zachęcał do modlitwy za przyczyną św. Jana Pawła II, w tym szczególnie modlitwy różańcowej.Góra LiwoczPomnik przy Sanktuarium Chrystusowego Krzyża i Matki Bożej Królowej Pokoju na Liwoczubezramki|lewo|80x80pxGóra Świętej Anny80pxGroń Jana Pawła II(Dekanat Andrychów)2001Bogdana Ligęza-Drwal Światosław KarwatPomnik przy Sanktuarium Górskim Matki Bożej Królowej Gór.