mały Zbigniew Chojnowski (ur. 30 maja 1962 w Orzyszu) – polski poeta, prozaik, historyk literatury, krytyk literacki, profesor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Zajmuje się m.in. historią poezji polskiej XX i XXI w., literaturą Warmii i Mazur XIX, XX i XXI w., nowym regionalizmem.
Młodość i wykształcenie Rodzice – Marian Chojnowski (ur. 1932 w Pasichach, zm. 2023 w Olsztynie) i Krystyna Chojnowska – byli nauczycielami na Warmii i Mazurach. Wychowywał się w Nowych Gutach nad jeziorem Śniardwy, gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej (1968–1974), a potem do szkoły podstawowej w Orzyszu (1974–1976). Uczył się w Technikum Nukleonicznym w Otwocku. Ukończył IV Liceum Ogólnokształcące w Olsztynie, a w 1984 Wyższą Szkołę Pedagogiczną w Olsztynie. W 1991 uzyskał doktorat w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie na podstawie dysertacji Metamorfozy poezji Anny Kamieńskiej (promotor – Stanisław Burkot). W 2000 habilitował się na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu w zakresie literaturoznawstwa, przedstawiając dzieło Poetycka wiara Jarosława Iwaszkiewicza. 18 kwietnia 2013 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznychPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 kwietnia 2013 r. nr 115-5-13 w sprawie nadania tytułu profesora ()..
Działalność naukowa i organizacyjna Od 1985 był zatrudniony w WSP w Olsztynie, a od 1999 na UWM w Olsztynie; w latach 1985–1991 jako asystent, 1991–2000 – adiunkt, a od 2001 jako profesor nadzwyczajny i od 2014 jako profesor zwyczajny na Wydziale Humanistycznym. Kierownik jednostek organizacyjnych: Zakładu Antropologii Literatury Regionalnej (2000–2004), Pracowni Literatury XX Wieku i Teorii Literatury (2005–2009), Zakładu Literatury Współczesnej (2010–2014), Zakładu Literatury XX i XXI Wieku (od 2015). W okresie 2020–2022 dyrektor Instytutu Literaturoznawstwa UWM. Promotor doktoratu honoris causa Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie Erwina Kruka. Pełnił funkcję: zastępcy dyrektora Instytutu Filologii Polskiej (2000–2002), członka senackiej Komisji Nauki (2001–2002), przewodniczącego Kolegium Wydawniczego UWM (kadencje 2008–2012, 2012–2016, 2016–2020), członka Senatu UWM (2012–2016, 2016–2020), członka Rady Uczelni (2019–2020 i 2021–2024). Został również wybrany do Komitetu Nauk o Literaturze PAN na kadencje 2015–2019 i 2020–2023. Wespół ze Zbigniewem Fałtynowiczem opracował scenariusz stałej ekspozycji w Muzeum Michała Kajki w Ogródku (otwarcie 7 czerwca 2014).W 2025 przewodniczący jury 51. edycji Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego Jesienna ChryzantemaOgólnopolski Konkurs Poetycki „Jesienna Chryzantema”.
Ważniejsze publikacje naukowe Studia Michał Kajka. Poeta mazurski, Olsztyn 1992 Metamorfozy Anny Kamieńskiej, Olsztyn 1995 Poetycka wiara Jarosława Iwaszkiewicza, Olsztyn 1999 Zmartwychwstały kraj mowy. Literatura Warmii i Mazur lat dziewięćdziesiątych, Olsztyn 2002 Ku Tajemnicy. Szkice o poezji po 1956 roku, Olsztyn 2003 Od biografii do recepcji. Ernst Wiechert, Konstanty Ildefons Gałczyński, Zbigniew Herbert na Warmii i Mazurach, Olsztyn 2011 Raje i apokalipsy. Studia i szkice o literaturze dwudziestowiecznej, Olsztyn 2011 Ruiny przeciw wizji. O młodej „niepolitycznej” poezji dziewiątej dekady XX wieku, Olsztyn 2012 Przypominanie Fritza Skowronnka, Żytkiejmy 2013 Wyobraźnia historyczna Mazurów pruskich. Studia i źródła, Olsztyn 2014 Kanon prywatny. Książki poetyckie 1981–2015, Olsztyn 2016 Odcienie kultury literackiej na Warmii i Mazurach. Północne miniatury krytyczne, Olsztyn 2018. Koloryty ziem pruskich i varia. Północne miniatury krytyczne., Olsztyn 2018. Postacie kobiecości. O poezji Kazimiery Iłłakowiczówny, Kraków 2019. Marcin Gerss, Jest Bóg!, wstęp i oprac. tekstu Z. Chojnowski, Białystok 2020. Polska tradycja literacka w piśmiennictwie mazurskim. Recepcja i wypisy, Olsztyn 2021. Prowincjusze, tubylcy i bywalcy, Białystok 2024. Ziemie słów. Szkice o poezji wspólnotowej, Olsztyn 2024. Leszek Aleksander Moczulski. Zachwyt, Łódź 2025.
Antologie literackie Olsztyn w wierszach, Olsztyn 2003 Pieśni duchowne i poemata światowe. Antologia mazurska, Gołdap 2004 Paciorki. Antologia maryjna z Warmii, Olsztyn 2007 Przed i za. Antologia literacka (wspólnie z Alicją Bykowską-Salczyńską), Olsztyn 2007 Michał Kajka. Mały kancjonał mazurski i opowieści ucieszne, Olsztyn 2008 Wesele ptasząt. Piosenka mazurska, oprac. i komentarz Z. Chojnowski, ilustr. Józef Wilkoń, Olsztyn 2013 Zwierzyniec mazurski, wybór, oprac. i wstęp Z. Chojnowski, Dąbrówno 2016
Redakcja prac zbiorowych „Co nie jest wymówione zmierza do nieistnienia”. Interpretacje wierszy współczesnych (1995) Gatunki literackie. Tradycja a współczesne przemiany [redakcja wspólnie z Danutą Ossowską] (1996) Z dróg Erwina Kruka. W 65. urodziny twórcy (2006) Michał Kajka, Mały kancjonał mazurski i opowieści ucieszne (2008) Święte miejsca w literaturze [red. wspólnie z Anną Rzymską i Beatą Tarnowską] (2009) Marcin Giersz (Gerss). Człowiek z pogranicza (2009) Literatura na progu XXI wieku, red. J. Chłosta-Zielonka, Z. Chojnowski (2014) W rytmie zegara... Wokół zagadnień chronozoficznych, red. Z. Chojnowski, B. Kurządkowska, A. Rzymska (2015) Regionalizm literacki w Polsce. Zarys historyczny i wybór źródeł, red. Zbigniew Chojnowski, Małgorzata Mikołajczak (2016) Regionalizm literacki – historia i pamięć, red. Zbigniew Chojnowski, Elżbieta Rybicka (2017)
Twórczość poetycka i prozatorska Poezja Chojnowskiego osadzona jest w krajobrazie przyrodniczym, społecznym i kulturowym Warmii i Mazur. Unaocznia los, który spełnia się w miejscu ściśle określonym geograficznie i historycznie. Jest przekonany, że oryginalność zapewnia wierszowi próbująca się w nim ujawnić prawda. Zmierza do poetyckiej uniwersalizacji doświadczeń jednostkowych i społecznych.
Śniardwy, Olsztyn 1993 Cztery strony domu, Olsztyn 1996 Prześwit, Olsztyn 2002 Mam pytanie. Wiersze dla Witka i innych dzieci, Olsztyn 2002 Ląd gordyjski, Gołdap 2006 Rozwidlenia, Olsztyn 2008 Kamienna kładka. Wiersze wybrane z lat 1980–2011, Dąbrówno 2012 Bliźniego, swego, Sopot 2012 Mazurské odjezdy. Vybor poezie z let 1980–2011, przekład i posłowie Libor Martinek, Opava 2012 Mazurské dědictví, przekład i posłowie Libor Martinek, Opava 2013 Widny kres, Sopot 2017 Nic a nic = Vobec ale vobec = Rien de rien, przekł. na jęz. franc.: Frédérick Laurent; przekł. na jęz. czes.: Libor Martinek, Olsztyn 2017. Zawsze gdzieś jest noc, Szczecin 2018 Viditelný obzor. Vždy je někde noc, przekład na jęz. czeski Libor Matinek, posłowia: Piotr Michałowski, Stanisław Burkot, L. Martinek, Opava 2019. Aktorstwo. Z dziennika Wiktora Sulkowskiego, Olsztyn 2019. Tarcze z pajęczyny. Sentencje o czytaniu, poecie, poezji, tworzeniu, wierszu, z dodatkiem, Szczecin-Bezrzecze 2022. Tyle razy nie wiem, Szczecin-Bezrzecze 2022. Co to to, Szczecin-Bezrzecze 2023. Rozruchy. Z dziennika Wiktora Sulkowskiego, Olsztyn 2025.
Członkostwo w organizacjach Wspólnota Kulturowa Borussia (1990–2002) Stowarzyszenie Pisarzy Polskich – prezes Oddziału Olsztyńskiego w latach 1996–2005 Polskie Towarzystwo Czytelnicze – wiceprezes Oddziału Olsztyńskiego w latach 1993–2010 Warmińska Inicjatywa Kulturalna – wiceprezes w latach 2005–2010 Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza – prezes Oddziału w Olsztynie w latach 2012–2022 Polskie Towarzystwo Ludoznawcze (do 2025) Komitet Nauk o Literaturze Polskiej Akademii Nauk – członek
Nagrody i odznaczenia I nagroda za esej Rdzeń życia w konkursie Warszawskiej Jesieni Poezji (wrzesień 1987) Nagroda dla „wybitnych talentów liryki polskiej” (Niemiecko-Polskie Dni Literatury, Drezno, lipiec 1998) Nagroda Stowarzyszenia Literackiego w Suwałkach (2002) Nagroda Prezydenta Olsztyna (2007) nominacja do Nagrody im. K.I. Gałczyńskiego ORFEUSZ za najlepszy tom poetycki roku – tomik Bliźniego, swego, (2013) nominacja do Nagrody Literackiej im. ks. Jana Twardowskiego – Bliźniego, swego (2013) Tytuł Wilka Piskiego za współautorstwo wystawy Michał Kajka (2014) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (2001) Srebrny Krzyż Zasługi (2002)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 lipca 2002 r. o nadaniu odznaczeń (). Medal Komisji Edukacji Narodowej (2009) Medal Złoty za Długoletnią Służbę (2015) Wyróżnienie Kapituły Nagrody Naukowej Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Olsztynie i w Białymstoku za książkę „Wyobraźnia historyczna Mazurów pruskich. Studia i źródła” Tytuł Przyjaciela Muzeum Ziemi Piskiej (2019) Medal Zasłużony dla Gminy Orzysz (2021) Nagroda Literacka im. ks. Jana Twardowskiego - wyróżnienie za tomik "Co to to" (2024)
Przypisy
Bibliografia „Słownik biograficzny profesorów Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie”, Wydawnictwo UWM, Olsztyn 2004.
Linki zewnętrzne Zbigniew Chojnowski – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk o Literaturze PAN Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Orzyszu Kategoria:Ludzie związani z Wyższą Szkołą Pedagogiczną w Olsztynie Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem za Długoletnią Służbę (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy poeci XXI wieku Kategoria:Urodzeni w 1962 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego