thumb|Andrzej Friszke (pierwszy z lewej) z Włodzimierzem Suleją i Tomaszem Nałęczem podczas spotkania w Domu Spotkań z Historią w Warszawie (2026) thumb|Andrzej Friszke (pierwszy z lewej) podczas konferencji „Archiwa przełomu 1989–1991” w Senacie (2011) Andrzej Friszke (ur. 29 sierpnia 1956 w Olsztynie) – polski historyk specjalizujący się w historii najnowszej, profesor nauk humanistycznych. Członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk i członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności, w latach 1999–2006 członek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej, w latach 2011–2016 członek Rady IPN.
Życiorys Jego ojcem był Edmund Friszke, ksiądz Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce, senior (biskup) diecezji mazurskiej.
Andrzej Friszke został absolwentem II Liceum Ogólnokształcącego im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Olsztynie. W 1979 ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. W 1994 uzyskał stopień doktora nauk historycznych na podstawie pracy Kształtowanie się opozycji przedsolidarnościowej 1968–1980, której promotorem był Tomasz Szarota. W 2000 uzyskał habilitację na podstawie książki Życie polityczne emigracji. W 2009 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych. Specjalizuje się w zakresie historii najnowszej.
W 1980 został członkiem warszawskiego Klubu Inteligencji Katolickiej. W 1981 został redaktorem w dziale historycznym „Tygodnika Solidarność”. Wchodził też w skład kolegium redakcyjnego pisma „Głos Wolny Wolność Ubezpieczający”. Od 1982 zajmuje stanowisko kierownika działu historycznego czasopisma „Więź”. W latach 1983–1984 przebywał w Wiedniu w ramach stypendium Fundacji im. Johanna Gottfrieda Herdera. Następnie prowadził w Londynie badania nad dziejami rządu polskiego i podziemia w kraju w latach II wojny światowej. Współpracował z wydawnictwami emigracyjnymi, szczególnie z „Zeszytami Historycznymi”.
W 1990 zatrudniony w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Od 1998 wykładowca prowadzący zajęcia także m.in. w Collegium Civitas. Wybierany na członka korespondenta (2013) i członka rzeczywistego (2025) Polskiej Akademii Nauk. W 2020 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. W 2000 został przewodniczącym zarządu Stowarzyszenia Archiwum Solidarności. Powoływany również w skład kolegium Europejskiego Centrum Solidarności oraz rady Muzeum Historii Polski w Warszawie. Członek Stowarzyszenia Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego w Warszawie.
W 1999 z rekomendacji Unii Wolności został powołany w skład Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej. W 2007 z ramienia Platformy Obywatelskiej ponownie był kandydatem na to stanowisko, jednak nie został wybrany. W 2011 wszedł w skład nowo powołanej Rady IPN. Organ ten został zniesiony nowelizacją ustawy o IPN w 2016.
W latach 2007–2020 był konsultantem Komisji Historycznej zajmującej się lustracją duchownych Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP.
W 2017 został członkiem jury Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego. Jest członkiem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Świętej Trójcy w Warszawie.
Odznaczenia i wyróżnienia W 2005 otrzymał Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2006 Lech Kaczyński odznaczył go Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, a w 2011 Bronisław Komorowski Krzyżem Oficerskim tego orderu.
Otrzymał nagrody Polcul Foundation (1990), „Odry” (1994), Polskiej Fundacji Kulturalnej w Londynie (1995), „Za osiągnięcia w badaniach polonijnych” (2000), Nagrodę im. Jerzego Giedroycia (2001) – za książkę Życie polityczne Emigracji, Nagrodę im. ks. dra Leopolda Otto (2005) przyznawaną przez „Zwiastun Ewangelicki”, nagrodę „Polityki” (2011) oraz Nagrodę im. Kazimierza Moczarskiego (2011) za książkę Anatomia buntu. W 2018 wyróżniony Nagrodą im. Tadeusza Kotarbińskiego. W 2010 wyróżniony Medalem „10 lat Instytutu Pamięci Narodowej”.
W 2015 jego książka pt. Rewolucja Solidarności 1980–1981 została nominowana do Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego. W 2025 nadano mu honorowe obywatelstwo m.st. Warszawy
Wybrane publikacje KOR. Ludzie-działania-idee (wydana pod pseudonimem Witold Wolski), 1983 O kształt Niepodległej, 1989 Polska Podziemna 1939–1945 (współautor), 1991 Opozycja polityczna w PRL 1945–1980, 1994 Polska Gierka, 1995 Oaza na Kopernika. Klub Inteligencji Katolickiej 1956–1989, 1997 Życie polityczne Emigracji, 1999 Polska. Losy państwa i narodu 1939–1989, 2003 Solidarność podziemna 1981–1989 (red.), 2006 Przystosowanie i opór. Studia z dziejów PRL, 2007 Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi, 2010 PRL wobec Kościoła. Akta 1970–1978, 2010 Adam Ciołkosz. Portret polskiego socjalisty, 2011 Czas KOR-u. Jacek Kuroń a geneza Solidarności, 2011 Rewolucja Solidarności 1980–1981, 2014 Między wojną a więzieniem 1945–1953. Młoda inteligencja katolicka, 2015 Związek Harcerstwa Polskiego 1956–1963. Społeczna organizacja wychowawcza w systemie politycznym PRL, 2016 Sprawa jedenastu. Uwięzienie przywódców NSZZ „Solidarność” i KSS „KOR” 1981–1984, 2018 Państwo czy rewolucja. Polscy komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892–1920, 2020 Czekanie na rewolucję. Komuniści w II Rzeczypospolitej 1921–1926, 2023
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Olsztynie Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Kolegium IPN i Rady IPN Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Działacze KIK Kategoria:Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy Kategoria:Ludzie urodzeni w Olsztynie Kategoria:Ludzie związani z paryską „Kulturą” Kategoria:Ludzie związani z II Liceum Ogólnokształcącym im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Olsztynie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Odznaczeni medalem „10 lat Instytutu Pamięci Narodowej” Kategoria:Pracownicy Instytutu Historii PAN Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Urodzeni w 1956 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Collegium Civitas w Warszawie