mały|Pomnik Jeana Paula w Bayreuth Jean Paul, właśc. Johann Paul Friedrich Richter (ur. 21 marca 1763 w Wunsiedel, zm. 14 listopada 1825 w Bayreuth) – niemiecki pisarz, jeden z głównych prekursorów romantyzmu w literaturze niemieckiej XVIII wiekuHubert Orłowski, Słownik twórców kultury niemieckojęzycznej, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1997, s. 158-159.. Zmiana jego nazwiska jest ukłonem w kierunku Jean-Jacques’a Rousseau, uważanego wówczas za mentora sentymentalizmu oraz "burzy i naporu" (Sturm und Drang)Jean Paul | German Romantic Author & Philosopher | Britannica.
Życiorys Urodził się w Wunsiedel (Bawaria) 21 marca 1763. W roku 1764 rodzina przeprowadziła się do Joditz, gdzie ojciec objął stanowisko pastora, w 1776 zamieszkali w Schwarzenbach. W 1779 rozpoczął naukę w gimnazjum w Hof, mieszkając u swoich dziadków. W latach 1781–1784 studiował filozofię i teologię w Lipsku, jednak studia musiał przerwać z powodów finansowych. Zajął się pisarstwem. W latach 1798–1800 przebywał w Weimarze, gdzie poznał Goethego i Schillera, jednak ci z lekceważeniem odnosili się do jego twórczości.
W okresie 1790–1794 pracował jako nauczyciel w założonej przez siebie szkole elementarnej w Schwarzenbach. W 1803 został mianowany radcą legacyjnym w Meiningen. W 1800–1801 przeprowadził się do Berlina, w 1801 ożenił się z Karoline Mayer. W roku 1804 z żoną i dwojgiem dzieci przeniósł się na stałe do Bayreuth. W tym okresie angażował się politycznie, m.in. publikując artykuły w „Morgenblatt”. Z powodu zaćmy stracił w 1824 wzrok. Zmarł w 1825 w Bayreuth, tam został też pochowany.
Twórczość Twórczość Jeana Paula plasuje się pomiędzy klasyką a romantyzmem. Był autorem powieści, opowiadań, wierszy satyryczno-ironicznych. Jego powieści nawiązują do angielskiej powieści humorystycznej, m.in. do Swifta. Utwory cechuje bogaty styl: liczne metafory, ironia, satyra. Bohaterami utworów są często postaci kobiece, stąd jego utwory cieszyły się wielką popularnością wśród kobiet.
Jean Paul był – w odróżnieniu od większości niemieckich pisarzy – wrogiem wyrazów obcych. Przypisuje mu się takie zniemczenia (zastąpienie wyrazów obcych przez rodzime) jak: Doppelgänger (Double), Nachtseite (Okkultismus), Mannweib (Amazone), Morgenkleid (Matinee). Przyczynił się w istotny sposób do rozpowszechnienia w języku niemieckim wyrazu Fremdwort (wyraz obcy). Przyjmuje się też, że Jean Paul utworzył słowo Weltschmerz („ból istnienia”, „ból świata”) (w miejsce: Melancholie)Weltschmerz | German, 19th Century, Melancholy | Britannica.
Większość jego spuścizny literackiej nie została przetłumaczona na język polski, oprócz krótkich fragmentów i części pierwszej (z trzech) powieści Hesperus (tłum. Teodor Jeske-Choiński pod pseudonimem M. Bogdanowicz, 1880). Zasłynął jako autor często cytowanych (m.in. w IV części Dziadów Adama Mickiewicza) opowieści niesamowitych o rzekomo autentycznych poszukiwaniach duchów i zjawisk paranormalnych oraz uroczystych i żałobnych frazM. Jastrun, Mickiewicz, Kraków 1952, s. 91..
Dzieła Grönländische Prozesse, 1783 f. – pod pseudonimem J.P.F. Hasus Auswahl aus des Teufels Papieren, 1789 – pod pseudonimem J.P.F. Hasus Die unsichtbare Loge. Eine Biographie, 1793 Leben des vergnügten Schulmeisterlein Maria Wuz in Auenthal. Eine Art Idylle, 1973 Hesperus oder 45 Hundposttage. Eine Biographie, 1795 Leben des Quintus Fixlein, aus funfzehn Zettelkästen gezogen; nebst einem Mustheil und einigen Jus de tablette, 1796 Blumen-, Frucht- und Dornenstücke oder Ehestand, Tod und Hochzeit des Armenadvokaten F. St. Siebenkäs im Reichsmarktflecken Kuhschnappel, 1796–97 Konjekturalbiographie, 1798 Titan, 1800–03 Vorschule der Ästhetik, nebst einigen Vorlesungen in Leipzig über die Parteien der Zeit, 1804 Flegeljahre. Eine Biographie, 1804–05 Levana oder Erziehlehre, 1807 Des Feldpredigers Schmelzle Reise nach Flätz mit fortgehenden Noten; nebst der Beichte des Teufels bey einem Staatsmanne, 1809 Dr. Katzenbergers Badereise, nebst einer Auswahl verbesserter Werkchen, 1809 Leben Fibels, des Verfassers der Bienrodischen Fibel, 1812 Der Komet, oder Nikolaus Marggraf. Eine komische Geschichte, 1820–22
Opracowania Rolf Vollmann: Das Tolle neben dem Schönen – Jean Paul. Ein biographischer Essay. Peter Sprengel: Innerlichkeit. Jean Paul oder Das Leiden an der Gesellschaft. München u. Wien 1977 Kurt Wölfel: Jean-Paul-Studien. Frankfurt a. M.: Suhrkamp 1989. Julia Cloot: Geheime Texte. Jean Paul und die Musik. De Gruyter 2001 Ludwig Börne: Denkrede auf Jean Paul, w: Sämtliche Schriften, Band I. Düsseldorf 1964 Alexandra Giourtsi: Pädagogische Anthropologie bei Jean Paul. Düsseldorf 1966 Brigitte Langer: Jean Pauls Weg zur Metapher. Sein ‘Buch’ Leben des Quintus Fixlein, Frankfurt/Main: Peter Lang 2003 Dirk Otto: Der Witz-Begriff Jean Pauls. Überlegungen zur Zeichentheorie Richters. Herbert Utz Verlag, München 1999
Przypisy
Linki zewnętrzne Towarzystwo im. Jean Paula (Spuścizna Jean Paula) (FU Berlin) http://www.jean-paul.de Eseje na temat Jean Paula Jean Paul – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Niemieccy pisarze romantyzmu Kategoria:Niemieccy prozaicy XVIII wieku Kategoria:Niemieccy prozaicy XIX wieku Kategoria:Niemieccy puryści językowi Kategoria:Pisarze niemieckojęzyczni Kategoria:Pisarze związani z Bayreuth Kategoria:Pisarze związani z Weimarem Kategoria:Postacie okresu romantyzmu Kategoria:Prozaicy niemieckojęzyczni Kategoria:Urodzeni w 1763 Kategoria:Zmarli w 1825