thumb|Pieczęć Bogusława Leszczyńskiego (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu) Bogusław Leszczyński herbu Wieniawa (ur. ok. 1612 w Wiślicy, zm. 23 września 1659 w Warszawie) – polski magnat, w latach 1637–1650 poseł na sejm, trzykrotnie obierany marszałkiem Izby poselskiej (1641, 1648, 1649/1650), starosta generalny Wielkopolski od 1642, podskarbi wielki koronny od 1650, podkanclerzy koronny od 1658, starosta borzechowski w latach 1658–1659Senatorowie świeccy, podskarbiowie i starostowie Prus Królewskich : 1454–1772. Toruń 1921, s. 56., starosta człuchowski w latach 1658–1659Arkadiusz Kamiński Starostowie człuchowscy (1454–1772), s. 2, starosta osiecki w 1653 rokuw tym roku uzyskał dożywocie na starostwo osieckie, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565–1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 285., starosta ostrski w 1651 rokudostał je w 1651 roku, w 1652 roku uzyskał dożywocie na to starostwo, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565–1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 194., starosta międzyrzecki w 1658 rokuw tym roku uzyskał dożywocie na starostwo międzyrzeckie wraz z Joanną Katarzyną Radziwiłówną, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565–1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 110..
Syn wojewody bełskiego Rafała Leszczyńskiego i Anny Radzimińskiej. Ojciec podskarbiego wielkiego koronnego Rafała Leszczyńskiego, dziad króla polskiego Stanisława Leszczyńskiego.
Życiorys Młodość i wykształcenie Bogusław Leszczyński urodził się w Wiślicy jako trzeci syn Rafała Leszczyńskiego, wówczas kasztelana wiślickiego. Zarówno sam Bogusław, jak i jego bracia (starsi Andrzej i Rafał oraz młodszy Władysław) zostali wychowani w duchu protestanckim. Ich ojciec zwany był „papieżem kalwinów”, co oznaczało jego zaangażowanie w sprawy protestanckie, ale także oddawało autorytet, jakim się cieszył wśród dysydentów. Nie było to jednak określenie zbyt ścisłe, gdyż zarówno Rafał Leszczyński, jak i jego synowie nie przynależeli stricte do wyznawców kalwinizmu, ale do związanego z kalwinizmem Kościoła braci czeskich (Jednota Wielkopolska). Ojciec Bogusława postarał się również o humanistyczne i zarazem protestanckie wykształcenie swych synów. O ówczesnej rodzinie Leszczyńskich mówi się nieraz jako o „dynastii literackiej”, gdyż wydała kilku ludzi pióraZaliczał się do nich również ojciec Bogusława, który sam wydał kilka dzieł.. Choć sam Bogusław Leszczyński pisarstwem nigdy się nie zajął, to w życiu dorosłym był powszechnie podziwianym oratorem, cenionym za jasność wywodu i logiczność treści, co podkreślali współcześnie w swych opiniach nawet jego wrogowie. Na wykształcenie synów Rafała Leszczyńskiego miał wpływ znany uczony, pedagog i filozof o europejskiej renomie – Jan Ámos Komenský, który w Lesznie przebywał przez wiele latJan Ámos Komenský mieszkał w Lesznie (z przerwami na wyjazdy zagraniczne) w latach 1628–1656., korzystając z ochrony i wsparcia ze strony rodziny Leszczyńskich. To dzięki jego wiedzy gimnazjum w LesznieGimnazjum zwane Laesneum założył i uposażył w roku 1626 Rafał Leszczyński. stało się wówczas znanym ośrodkiem myśli humanistycznej, gdzie zjeżdżała na nauki protestancka młodzież z różnych krajów, zwłaszcza z Czech. Był także Komenský – na osobiste życzenie swego protektora, Rafała Leszczyńskiego – wychowawcą jego synów. Jego relacje z Bogusławem musiały być dobre, skoro po śmierci ojca Bogusław odziedziczywszy Leszno przejął patronat nad tamtejszą szkołą i zapewnił dalszą opiekę uczonemu. Filozof odwdzięczył się byłemu uczniowi, dedykując mu drugie wydanie jednego ze swych najbardziej znanych dzieł, podręcznika do nauki języka łacińskiego Janua linguarum reserata.
Inną ważną postacią wśród otoczenia młodego Bogusława był Jan Jonston, przyrodoznawca, historyk, pedagog i przede wszystkim lekarz, który swą zawodową karierę zawdzięczał mecenatowi Leszczyńskich. Był Jonston uznanym uczonym, jakkolwiek zależny od wsparcia Leszczyńskich, nie był zbyt wymagającym nauczycielem. Jemu jednak zawdzięczał Bogusław Leszczyński bogate doświadczenia, jakie zebrał z podróży edukacyjnej po Europie. Odbył ją młody szlachcic w towarzystwie Jonstona w latach 1632–1636. Podobne podróże, zwane Grand Tour były w XVI–XVIII wieku modnym składnikiem edukacji młodych arystokratów, intelektualistów, a nieraz i synów władców. Nie inaczej było w przypadku Bogusława, który opuścił kraj na kilka lat także w celach edukacyjnych. W czasie tej podróży odwiedził Bogusław Francję, Anglię, Szkocję, Niderlandy i Italię. Edukacja tego typu miała zazwyczaj charakter dość powierzchowny, zwłaszcza, że młodzi arystokraci w jej trakcie często bardziej skupiali się na życiu towarzyskim niż na prawdziwych studiach. Bogusław wyciągnął jednak z tych wojaży spore umiejętności w dziedzinie ekonomii. Istotne w tej kwestii były jego studia na znanym wówczas uniwersytecie w Lejdzie i pobyt w Dordrechcie, gdzie zapoznał się z najnowocześniejszymi urządzeniami menniczymi i probierczymi, co miało stać się szczególnie przydatne przyszłemu podskarbiemu wielkiemu. Zresztą ten konkretnie kierunek nauki Bogusława został wskazany z wyraźnego polecenia jego ojca.
Zagraniczny pobyt Bogusława Leszczyńskiego został przerwany na wieść o śmierci Rafała Leszczyńskiego, która miała miejsce 29 marca 1636. Bogusław wrócił wówczas do kraju, by dopilnować spraw majątkowych, które komplikował podział licznych dóbr i długów między czterech synów zmarłego.
Początki kariery politycznej (1637–1640) Po powrocie do kraju Bogusław Leszczyński nie był już tylko szlacheckim synem, ale młodym i dobrze wykształconym magnatem – panem na Lesznie. Pochodził z silnej i wpływowej rodziny, sam jednak nie miał jeszcze żadnej pozycji politycznej, będąc dotychczas w cieniu ojca i najstarszego brata Andrzeja, który postawił już wówczas pierwsze kroki w polityce. Testament Rafała Leszczyńskiego faworyzował Bogusława, oddając mu najwięcej z ojcowskiego dziedzictwa, włącznie z rodowym Lesznem oraz majątkiem po matce – Radzyminem, mimo że Bogusław był dopiero trzecim w kolejności synem zmarłego. Wynikało to po części z nadziei, jakie pokładał w talentach Bogusława jego ojciec. Po części zaś z faktu, że najstarszy jego brat, Andrzej majątkowo był zabezpieczony dzięki wielkiemu posagowi swojej żony Anny, dziedziczki fortuny kniaziów Koreckich, co związało go z odległymi problemami Wołynia. Ambicje polityczne Bogusława kazały mu szukać dróg do pokazania się dworowi. Najskuteczniejszym ówcześnie środkiem do rozpoczęcia kariery politycznej w Rzeczypospolitej było zostanie posłem i wykazanie się podczas obrad sejmu walnego. Tu pomogła młodemu Leszczyńskiemu pozycja jego rodu w Wielkopolsce oraz fakt bycia dziedzicem na Lesznie, co w zasadzie predysponowało go do bycia przywódcą starszej linii Leszczyńskich. W pierwszej połowie XVII wieku oprócz w większości protestanckiej linii starszej, reprezentowanej m.in. przez Rafała Leszczyńskiego i jego synów, istniała również linia młodsza, głównie katolickaLinia starsza wywodziła się od gorliwego kalwinisty wojewody brzeskokujawskiego Andrzeja Leszczyńskiego (zm. 1606), natomiast założycielem młodszej był jego brat, kanclerz wielki koronny Wacław Leszczyński (zm. 1628), który przeszedł w roku 1601 na katolicyzm.. Linia młodsza była wprawdzie znacznie uboższa, lecz jej przedstawiciele posiadali znaczne wpływy na dworze i kilku jej członków osiągnęło wysokie godności państwowe i kościelneNajbardziej wpływowym z nich był Andrzej Leszczyński, od 1640 roku biskup kamieniecki. od 1645 podkanclerzy koronny, a później także biskup chełmiński (1646) i nawet prymas Polski (1653)..
Pierwsze doświadczenia parlamentarne Bogusław po raz pierwszy został wybrany do izby poselskiej już w roku 1637. Za każdym razem posłował wybierany z sejmiku ziemskiego w Środzie, który reprezentując dwa główne województwa Wielkopolski: poznańskie i kaliskie, był jednym z najważniejszych w kraju. Na sejmiku średzkim Leszczyńscy rywalizowali o wpływy z fakcją Opalińskich, której przewodził wówczas nowo mianowany (1637) wojewoda poznański Krzysztof Opaliński. Ponieważ Opaliński w tym czasie stopniowo przechodził w szeregi antykrólewskiej opozycji, Bogusław zaczął być postrzegany na dworze jako potencjalny sojusznik w rozgrywkach tak personalnych (wybór posłów), jak i merytorycznych (treść instrukcji poselskich) podejmowanych na sejmiku ziemskim w Środzie. W trakcie batalii sejmikowych Bogusław nie miał okazji ścierać się z Krzysztofem Opalińskim bezpośrednio. Ten drugi bowiem, jako wojewoda poznański wchodził już wówczas w skład senatu. Pozwalało to Leszczyńskim nie raz na zdobycie przewagi nad zwolennikami Opalińskich, zwłaszcza że główny partner wojewody Opalińskiego, jego brat Łukasz Opaliński, stronił od zjazdów średzkich. Zresztą na pierwszym sejmie Bogusława Leszczyńskiego, w roku 1637, antagonizm z Krzysztofem Opalińskim jeszcze nie rozgorzał z wielką mocą. Bogusław jako sejmowy debiutant nie wyróżnił się wówczas szczególnie, choć został wybrany do dwóch komisji sejmowych: pierwszej w sprawie zapłaty wojskuDiariusz sejmu walnego sześćniedzielnego roku 1637 pro 20 January złożonego, rozerwanego, Biblioteka Muzeum im. Książąt Czartoryskich w Krakowie, 390, k. 314-315. i drugiej w sprawie uspokojenia dysydentów. Na sejmie tym posłowie wielkopolscy wystąpili z silną opozycją wobec planów królewskich, nie zgadzając się na zapłatę wojsku zaciągniętemu przez króla nielegalnie. Opozycji tej przewodził między innymi zarządca dóbr Bogusława Leszczyńskiego oraz jego polityczny sojusznik – Jan Jerzy Szlichtyng. Sam Bogusław starał się pozostać jednak w cieniu, zarówno ze względu na małe doświadczenie parlamentarne, jak i niechęć do zbyt pochopnego narażania się dworowi. Nie uniknął jednak wojewodzic bełskiBogusław Leszczyński aż do roku 1642, gdy otrzymał swój pierwszy urząd publiczny, był – jako syn wojewody bełskiego – zwyczajowo nazywany bełskim wojewodzicem. ataku na swą osobę gdy w trakcie obrad dotyczących skarg innowierców został oskarżony o łamanie prawa przez biskupa płockiego Stanisława Łubieńskiego. Biskup zarzucił Bogusławowi, że ten złamał prawa Mazowsza, budując w odziedziczonym po matce Radzyminie zbór kalwiński, podczas gdy w dzielnicy tej obowiązywał zakaz szerzenia protestantyzmu. Oskarżenie to nie pociągnęło jednak za sobą żadnych konsekwencji prawnych. Pierwszy sejm roku 1637 był jednym z najgorszych za panowania Władysława IV i po burzliwych obradach rozszedł się bez jakichkolwiek uchwał. Był jednak dla Bogusława ważnym krokiem w zdobywaniu politycznego doświadczenia.
Sejm roku 1638