Jan Leszczyński herbu Wieniawa (ur. w 1603, zm. jesienią 1678) – kanclerz wielki koronny w latach 1666–1677, podkanclerzy koronny w latach 1661–1666, wojewoda poznański w latach 1656–1661, wojewoda łęczycki w latach 1653–1656, marszałek dworu królowej Ludwiki Marii w latach 1649–1651, kasztelan gnieźnieński w latach 1644–1653, kasztelan śremski w 1644 roku, dworzanin królewski, marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1667 rokuHerbarz polski, t. I, Lipsk 1839–1846, s. 380., ambasador nadzwyczajny Rzeczypospolitej w Królestwie Szwecji w 1655 rokuRocznik Służby Zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 kwietnia 1938, Warszawa 1938, s. 135..
Rodzina Pochodził z możnowładczego rodu wywodzącego się z południowej Wielkopolski, a pieczętującego się herbem Wieniawa. Był synem wojewody brzeskokujawskiego Andrzeja i Zofii z Opalińskich. Na wyraźne życzenie ojca, gorliwego kalwinisty, został ochrzczony w tym wyznaniu. Jednak po śmierci Andrzeja Leszczyńskiego, matka gorliwa katoliczka, wychowała jego i jego rodzeństwo na katolików. Jego rodzonym bratem był Wacław Leszczyński prymas Polski, a przyrodnim bratem Rafał Leszczyński, przywódca kalwinistów w Koronie.
W małżeństwie z Cecylią Elżbietą Kołaczkowską (†po 1677) nie pozostawił potomstwa.
Kariera Studiował w Kolegium Jezuitów w Poznaniu, w Padwie w latach 1626–1628Marcin Broniarczyk, Wykształcenie świeckich senatorów w Koronie za Władysława IV, w: Kwartalnik Historyczny, R. 119, nr 2 (2012), s. 286.. Posłował na kilka sejmów. W 1644 został kolejno kasztelanem śremskim potem gnieźnieńskim. Był następcą legata królewskiego w drugiej fazie colloquium charitativum w Toruniu w 1645 rokuEdmund Piszcz, Colloquium charitativum w Toruniu A.D. 1645, Toruń 1995, s. 210.. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 31 lipca 1648 rokuVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 85.. W latach 1649–1651 był marszałkiem królowej Ludwiki Marii. W 1653 został wojewodą łęczyckim. Na Sejmie zerwanym 28 marca 1654 należał do antykrólewskiej koalicji magnackiej złożonej z Janusza Radziwiłła, Krzysztofa Opalińskiego i Jerzego LubomirskiegoWładysław Konopczyński "Liberum Veto", Kraków 1918 s. 322; Ludwik Kubala "Wojna moskiewska R. 1654–1655" Warszawa 1910 s. 104 i 370.. W 1655 pojechał z misją do Sztokholmu by bezskutecznie powstrzymywać Karola X Gustawa od inwazji na Rzeczpospolitą. W czasie potopu szwedzkiego posłował do Wiednia, zabiegając bez skutku o pomoc Austrii. Przebywał z Janem Kazimierzem na Śląsku. W 1656 został wojewodą poznańskim. Był głównym negocjatorem z ramienia Rzeczypospolitej pokoju w Oliwie 1660. W 1661 mianowany podkanclerzym koronnym. Związał się wówczas z Brandenburgią, sabotował plany reformy SejmuStefania Ochmann-Staniszewska „Sejmy lat 1661 – 1662 Przegrana batalia o naprawę ustroju Rzeczypospolitej” Wrocław 1977 s. 18.. W 1661 roku otrzymał ze skarbu francuskiego 12 000 liwrówKazimierz Waliszewski, Polsko-francuzkie stosunki w XVII wieku 1644-1667. Opowiadania i źródła historyczne ze zbiorów archiwalnych francuzkich publicznych i prywatnych..., Kraków 1889, s. 103.. Początkowo popierał rokosz Lubomirskiego. W 1666 otrzymał wreszcie kanclerstwo wielkie koronne. Po abdykacji Jana II Kazimierza w 1668 roku, popierał do polskiej korony kandydaturę palatyna reńskiego Filipa WilhelmaWacław Uruszczak, Fakcje senatorskie w sierpniu 1668 roku, w: Parlament, prawo, ludzie, studia ofiarowane profesorowi Juliuszowi Bardachowi w sześćiesięciolecie pracy twórczej, Warszawa 1996, s. 317.. Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 roku z województwa poznańskiego s. [b.n.s.], podpisał jego pacta conventaPorzadek na seymie walnym electiey między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego tylko aktu elekcyey należące vchwalony y postanowiony, Roku Pańskiego tysiąc sześćset sześćdziesiąt dziewiątego dnia wtorego miesiąca maia. [b.n.s]. Był członkiem konfederacji malkontentów w 1672 rokuPisma do wieku i spraw Jana Sobieskiego. T. 1, cz. 2, Kraków 1881, s. 1003.. W 1672 roku brał pensję od elektora brandenburskiegoJacek Kaniewski, Z badań nad zjawiskiem korupcji w nowożytnej Rzeczypospolitej. XVII–XVIII wieku. Wieki Stare i Nowe 1(6), 2009, s. 146.. W czasie elekcji 1674 roku popierał do korony polskiej syna elektora brandenburskiego Karola EmilaKrystyn Matwijowski, Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wrocław 1976, s. 18.. W 1678 zrzekł się pieczęci i objął województwo krakowskie.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci i studenci kolegium jezuitów w Poznaniu Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Padwie Kategoria:Ambasadorowie I Rzeczypospolitej w Królestwie Szwecji Kategoria:Członkowie dworu Jana II Kazimierza Wazy Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1648 Kategoria:Członkowie konfederacji malkontentów 1672 Kategoria:Dworzanie królewscy Kategoria:Elektorzy Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo poznańskie) Kategoria:Kanclerze wielcy koronni Kategoria:Kasztelanowie gnieźnieńscy (województwo kaliskie) Kategoria:Kasztelanowie śremscy Jan Kategoria:Ludzie związani z Murowaną Gośliną Kategoria:Marszałkowie Ludwiki Marii Gonzagi Kategoria:Marszałkowie Trybunału Głównego Koronnego Kategoria:Pobierający pensję z kasy poselstwa brandenburskiego w I Rzeczypospolitej Kategoria:Pobierający pieniądze ze skarbu francuskiego w I Rzeczypospolitej Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Jana II Kazimierza Wazy Kategoria:Senatorowie za panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Senatorowie za panowania Jana III Sobieskiego Kategoria:Sygnatariusze paktów konwentów Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Uczestnicy colloquium charitativum w Toruniu 1645 Kategoria:Uczestnicy kongresu pokojowego w Oliwie Kategoria:Urodzeni w 1603 Kategoria:Wojewodowie krakowscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Wojewodowie łęczyccy Kategoria:Wojewodowie poznańscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w 1678