Jayne Mansfield, właśc. Vera Jayne Palmer (ur. 19 kwietnia 1933 w Bryn Mawr, zm. 29 czerwca 1967 w Slidell) – amerykańska modelka, aktorka filmowa, telewizyjna i teatralna, artystka estradowa oraz piosenkarka, jedna z pierwszych Playmates magazynu „Playboy”. Nazywano ją największą rywalką Marilyn Monroe, a w Hollywood osiągnęła status seksbomby lat 50. i 60. Była przy tym jedną z najinteligentniejszych hollywoodzkich aktorek; jej iloraz inteligencji wynosił 163.
Pomimo krótkiej kariery filmowej odniosła kilka sukcesów kasowych i zdobyła m.in. Złoty Glob. Z powodzeniem wcieliła się w rolę fikcyjnej aktorki Rity Marlowe, zarówno w wersji broadwayowskiej w latach 1955–1956, jak i hollywoodzkiej produkcji Will Success Spoil Rock Hunter? (1957). Inne znaczące role filmowe Mansfield obejmują produkcje: Blondynka i ja (1956), The Wayward Bus (1957) i Too Hot to Handle (1960). W filmie Obietnice! Obietnice! (1963) została pierwszą amerykańską gwiazdą z nagą sceną w hollywoodzkim filmie.
Nazwisko Mansfield zachowała po swoim pierwszym mężu Paulu Mansfieldzie, specjaliście ds. public relations. Trzykrotnie zamężna i rozwiedziona, miała pięcioro dzieci. W trakcie kariery była rzekomo blisko związana z wieloma mężczyznami, w tym z Robertem i Johnem F. Kennedym, swoim adwokatem Samuelem S. Brodym i artystą estradowym z Las Vegas Nelsonem Sardellim.
W wieku 34 lat, 29 czerwca 1967 zginęła w wypadku samochodowym we wschodnim Nowym Orleanie.
Życiorys Młodość Urodziła się w Bryn Mawr w stanie Pensylwania jako jedyne dziecko Herberta Williama Palmera (1904–1936), który miał niemieckie i angielskie pochodzenie, i Angielki Very (z domu Jeffrey) Palmer (1903–2000). Wychowywała się w Phillipsburg w stanie New Jersey, gdzie jej ojciec odbywał praktykę adwokacką z przyszłym gubernatorem stanu New Jersey, Robertem B. Meynerem. W 1936 roku w czasie rodzinnej podróży samochodem jej ojciec doznał nagłego ataku serca, zmarł w drodze do szpitala. W 1939 roku jej matka poślubiła inżyniera sprzedaży, Harry'ego Lawrence'a Peersa, a rodzina przeprowadziła się do Dallas w stanie Teksas. Tam Jayne znana była jako Vera Jayne Peers.
Jako dziecko chciała być hollywoodzką gwiazdą jak Shirley Temple. Jako nastolatka podziwiała Jean Harlow i Hedy Lamarr, a po obejrzeniu Laury uważała Gene Tierney za najpiękniejszą kobietę na świecie. W wieku 12 lat uczęszczała na lekcje tańca towarzyskiego. W 1950 roku ukończyła Highland Park High School w Dallas. W szkole średniej otrzymywała bardzo dobre oceny, w tym z matematyki. Pobierała lekcje gry na skrzypcach, fortepianie i altówce. Studiowała również języki hiszpański i niemiecki.
Zapisała się na studia aktorskie na Southern Methodist University. W 1951 przeprowadziła się do Los Angeles i semestr letni kontynuowała na Uniwersytecie Kalifornijskim. Planowała wziąć udział w wyborach Miss California, ale została zmuszona do rezygnacji, ponieważ warunkami przystąpienia do konkursu była bezdzietność i bycie panną.
W 1951 roku wraz z rodziną przeniosła się do Austin w stanie Teksas, gdzie studiowała dramaturgię na Uniwersytecie Teksańskim. Naukę łączyła z pracą modelki, komiwojażerki sprzedającej książki i recepcjonistki w studiu tańca. Dołączyła także do Curtain Club, popularnego stowarzyszenia teatralnego w kampusie, w skład którego wchodzili między innymi: autor tekstów Tom Jones, kompozytor Harvey Schmidt oraz aktorzy Rip Torn i Pat Hingle. Następny rok spędziła w Camp Gordon w stanie Georgia (placówka szkoleniowa armii amerykańskiej), kiedy Paul Mansfield służył w rezerwie armii Stanów Zjednoczonych w wojnie koreańskiej. W czasie, gdy Paul odbywał służbę wojskową, Jayne myślała o rozstaniu. Chciała jednak zachować nazwisko, uważając je za odpowiednie dla gwiazdy.
W 1953 powróciła do Dallas gdzie przez kilka miesięcy uczyła się aktorstwa u Barucha Lumeta, ojca reżysera Sidneya Lumeta i założyciela Dallas Institute of Performing Arts. Lumet udzielał Jayne prywatnych lekcji nazywając Mansfield i Ripa Torna swoimi „dziećmi”. W kwietniu 1954 Lumet przyczyni się do angażu Jayne w jej pierwszych zdjęciach próbnych w Paramount. W 1954 roku Paul, Jayne i Jayne Marie przeprowadzili się do Los Angeles, gdzie Jayne pracowała dorywczo sprzedając popcorn w Stanley Warner Theatre, ucząc tańca, sprzedając słodycze w kinie, jako modelka w agencji Blue Book Model Agency i fotografka w restauracji Trails należącej do Esther Williams.
Początki kariery thumb|W filmie Szeryf i blondynka (1958) Uczęszczając na Uniwersytet Teksański w Austin, Mansfield wygrała kilka konkursów piękności, w tym Miss Photoflash, Miss Magnesium Lamp i Miss Fire Prevention Week. Jedynym tytułem, któremu odmówiła, była Miss Roquefort Cheese uważając, że nie brzmiał dobrze (W 1957 Jayne odrzuci również tytuł Miss Prime Rib). W 1952 podczas pobytu w Dallas, Jayne i Paul Mansfield uczestniczyli w niewielkich lokalnych produkcjach teatralnych The Slaves of Demon Rum i Ten Nights in a Barroom, oraz Anything Goes w Camp Gordon. Po zakończeniu służby wojskowej przez Paula, 22 października 1953 po raz pierwszy wystąpiła na scenie w spektaklu Śmierć komiwojażera Arthura Millera. Na Uniwersytecie Kalifornijskim wzięła udział w konkursie Miss California (ukrywając swój stan cywilny) i wygrała lokalną rundę by niedługo później wycofać się.
Na początku kariery Mansfield niektórzy reklamodawcy uważali jej rzucające się w oczy piersi za problematyczne, co doprowadziło do utraty przez Jayne jej pierwszego profesjonalnego angażu – udziału w reklamie General Electric, która przedstawiała młode kobiety relaksujące się przy basenie, ubrane w kostiumy kąpielowe. Chcąc otrzymać angaż w studiu Paramount, w 1954 zaprezentowała kierownikowi obsady Miltonowi Lewisowi scenę z Joanny d’Arc. Lewis nie będąc zachwyconym, poinformował Jayne że marnuje swój „oczywisty talent” i zaprosił ją do odegrania sceny z fortepianem ze Słomianego wdowca tydzień później. Mansfield ponownie nie przekonała Lewisa.
W 1953 Hugh Hefner założył magazyn „Playboy”, w którego wydaniu z lutego 1955 Jayne figurowała jako Playmate miesiąca. Dzięki sesjom zdjęciowym z jej udziałem lutowy numer cieszył się dużą popularnością a kariera Mansfield nabrała rozpędu. Niedługo później wzięła udział w zdjęciach do kalendarza Playboya. W magazynie pojawiała się każdego lutego w latach 1955–1958 i ponownie w 1960. W sierpniu 1956 Paul Mansfield wystąpił na drogę sądową domagając się wyłącznego prawa do opieki nad dzieckiem. Próbował udowodnić, że naga sesja zdjęciowa w Playboyu świadczyła o niezdolności Jayne do pełnienia roli matki.
Kariera filmowa thumb|Mansfield na premierze Will Success Spoil Rock Hunter? w Szwecji w 1957 Pierwszym występem Mansfield w telewizji była rola dziewczyny przy fortepianie w jednym z odcinków serialu CBS Lux Video Theatre (1954). Po raz pierwszy w filmie zagrała w 1955 roku grając drugoplanową rolę w niskobudżetowym dramacie Kobieca dżungla z Johnem Carradine'em. Za udział w produkcji otrzymała 150 dolarów. W lutym 1955 menedżer i rzecznik prasowy Jayne, Jim Byron, wynegocjował siedmioletni kontrakt z Warner Brothers, który gwarantował aktorce 250 dolarów tygodniowo. W styczniu tego samego roku Mansfield wniosła pozew o separację przeciwko Paulowi.
Zagrała także w muzycznym dramacie kryminalnym Pete Kelly’s Blues (1955) z Janet Leigh, Lee Marvinem i Ellą Fitzgerald, filmie noir Lewisa Allena Nielegalnie (Illegal, 1955) w roli Angel O’Hary z Edwardem G. Robinsonem i Niną Foch oraz w dramacie kryminalnym Piekło nad Frisco Bay (Hell on Frisco Bay, 1955) z Alanem Laddem. Równocześnie występowała też na Broadwayu. 12 grudnia 1955 roku spotkała Marilyn Monroe podczas premiery filmu Tatuowana róża.
Podczas pracy nad Włamywaczem (1957), adaptacją powieści Davida Goodisa w reżyserii Paula Wendkosa, Jayne podpisała kontrakt na występy w broadwayowskiej sztuce Will Success Spoil Rock Hunter? u boku Orsona Beana i Waltera Matthau. Premiera Włamywacza odbyła się dwa lata później, u szczytu kariery aktorki. Było to pierwsze duże przedsięwzięcie producenta filmu Louisa W. Kellmana, który twierdził, że „odkrył” wówczas Mansfield. 31 lipca 1955 aktorka zakończyła współpracę ze studiem Warner Brothers.
3 maja 1956 Mansfield związała się sześcioletnim kontraktem z wytwórnią filmową 20th Century Fox, która miała za cel zastąpienie przez Jayne coraz bardziej uciążliwej Marilyn Monroe. Do 15 września 1956 Mansfield była wciąż związana umową na występy w sztuce Will Success Spoil Rock Hunter? na Broadwayu. Pierwszą większą rolą Jayne była Jerri Jordan w komedii muzycznej Blondynka i ja (1956) Franka Tashlina. W filmie wystąpili czołowi artyści Rock and roll i R&B, w tym m.in. Gene Vincent, Eddie Cochran, Fats Domino, The Platters i Little Richard. Produkcja zebrała dobre recenzje. Przyniosła również Mansfield popularność i uczyniła z niej gwiazdę. thumb|left|Mansfield w Too Hot to Handle (1960) W The Wayward Bus (1957), będącym adaptacją powieści Zagubiony autobus Johna Steinbecka, Mansfield zagrała rolę dramatyczną, odchodząc od wizerunku blondwłosej seksbomby. Chciała tym samym ugruntować swoją pozycję poważnej aktorki. Film odniósł umiarkowany sukces kasowy. W 1957 za występ w Blondynka i ja Mansfield zdobyła Złoty Glob dla najbardziej obiecującej nowej aktorki, razem z Carroll Baker (za filmy Baby Doll i Olbrzym) i Natalie Wood (za film Buntownik bez powodu).
W 1957 Frank Tashlin obsadził Mansfield w filmowej adaptacji broadwayowskiej sztuki Will Success Spoil Rock Hunter?, gdzie aktorka ponownie wcieliła się w Ritę Marlowe, grając u boku Tony'ego Randalla i Joan Blondell. Wytwórnia 20th Century Fox promowała swoją nową seksbombę podczas trasy po Ameryce Północnej oraz podczas 40-dniowej trasy w 16 krajach Europy. Mansfield wzięła udział w premierze filmu w Londynie (wydanego tam pod tytułem Oh! For a Man!), a w ramach trasy poznała królową Elżbietę II.
Czwartą główną rolą Mansfield w Hollywood była postać Alice Kratzner w filmie Urlop na lądzie w reżyserii Stanleya Donena z 1957, gdzie zagrała u boku Suzy Parker i gwiazdy kina Cary’ego Granta. Film był porażką finansową i w oczach krytyków. Była to jedna z ostatnich prób promowania Jayne Mansfield przez wytwórnię 20th Century Fox. Ciągłe nagłaśnianie atrakcyjności fizycznej Mansfield nie wystarczało by utrzymać popularność aktorki. Dla studia Fox zagrała jeszcze główną rolę w westernowej komedii Szeryf i blondynka u boku Kennetha More'a. Śpiew Mansfield w filmie był dubbingowany przez piosenkarkę Connie Francis. Premiera filmu odbyła się w Stanach Zjednoczonych w 1959. Był to ostatni mainstreamowy sukces Mansfield. Wytwórnia Columbia Pictures zaoferowała jej rolę u boku Jamesa Stewarta i Jacka Lemmona w komedii romantycznej Czarna magia na Manhattanie, którą odrzuciła ze względu na ciążę. W 1958 aktorka miała jeszcze wcielić się w rolę Angeli Hoffy w komedii Awantura w Putman's Landing, jednak przez naciski Joanne Woodward oraz jej męża Paula Newmana, u którego boku w filmie miała grać Mansfield, producent i reżyser Leo McCarey zastąpił ją Joan Collins. Zdaniem Newmana i Woodward Mansfield była zbyt wyzywająca do tej roli. thumb|Mansfield z nagim biustem w Obietnice! Obietnice! (1963)
Na jednym z najsłynniejszych zdjęć siedzi z Sophią Loren, która patrzy z niesmakiem na jej niemal całkowicie odkryty biust. Rzecz miała miejsce na przyjęciu zorganizowanym przez studio Paramount dla Loren, na które zaproszono wiele ówczesnych gwiazd.