thumb|350px|Podnieście sztandar Marksa, Engelsa, Lenina i Stalina! – przykład propagandy marksistowsko-leninowskiej Marksizm-leninizm ( [marks’izm-leninizm]) – ideologia komunistyczna, będąca głównym ruchem komunistycznym w XX wieku. Opracowana przez bolszewików, była ideologią państwową Związku Radzieckiego jego państw satelickich w bloku wschodnim i różnych krajów Ruchu Państw Niezaangażowanych i Trzeciego Świata w okresie Zimnej wojny, a także Międzynarodówki Komunistycznej po bolszewizacji. Dziś marksizm-leninizm jest ideologią partii rządzących Chin, Kuby, Laosu i Wietnamu (wszystkich jednopartyjnych „republik socjalistycznych”), a także wielu innych partii komunistycznych. Ideologia państwowa Korei Północnej także wywodzi się z marksizmu-leninizmu. Państwa marksistowsko-leninowskie są powszechnie określane przez zachodnich uczonych jako „państwa komunistyczne”.
Charakterystyka
thumb|Mapa krajów, które w pewnym momencie swojej historii były lub są obecnie jednopartyjnymi państwami marksistowsko-leninowskimi. Marksizm-leninizm w latach dwudziestych XX wieku wyewoluował z bolszewizmu w oparciu o interpretację przez Józefa Stalina ortodoksyjnego marksizmu i leninizmu. Po śmierci Włodzimierza Lenina w 1924 roku, kiedy Stalin i jego zwolennicy przejęli kontrolę nad partią, marksizm-leninizm stał się odrębnym ruchem w Związku Radzieckim. Odrzucał powszechne wśród zachodnich marksistów pojęcie rewolucji światowej jako warunku wstępnego budowy socjalizmu, na rzecz koncepcji socjalizmu w jednym kraju. Według jego zwolenników stopniowe przejście od kapitalizmu do socjalizmu zostało rozpoczęte przez wprowadzenie pierwszego planu pięcioletniego i konstytucji radzieckiej 1936 roku. Pod koniec lat dwudziestych Stalin wprowadził ideologiczną ortodoksję w Rosyjskiej Partii Komunistycznej, Związku Radzieckim i Międzynarodówce Komunistycznej. Sformułowanie radzieckiej wersji materializmu dialektycznego i historycznego w latach 30. XX wieku przez Stalina i jego współpracowników stało się oficjalną radziecką interpretacją marksizmu i zostało wzięte za wzór przez marksistów-leninistów w innych krajach. Według Wielkiej encyklopedii rosyjskiej, tekst ten stał się podstawą filozofii marksizmu-leninizmu. W 1938 roku oficjalny podręcznik Stalina Historia Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) spopularyzował termin „marksizm-leninizm”.
Krótki słownik filozoficzny pod redakcją Judina i Rozentala korzystając z definicji Józefa Stalina pisze, że marksizm-leninizm jest
Marksizm-leninizm składa się z trzech części: filozofia (materializm dialektyczny i materializm historyczny), ekonomia polityczna, naukowy komunizm.
Masy aparatu ideologicznego, agitatorów i propagandystów rozpowszechniały przekonanie, że ideologia marksistowsko-leninowska jest naukowa.
Marksizm-leninizm twierdzi, że do obalenia kapitalizmu konieczna jest dwuetapowa rewolucja komunistyczna. Partia awangardowa, zorganizowana przez „centralizm demokratyczny”, po przejęciu władzy w imieniu proletariatu, ustanowiłaby jednopartyjne państwo socjalistyczne, zwane dyktaturą proletariatu. Państwo to kontrolowałoby środki produkcji, tłumiło opozycję, kontrrewolucję i burżuazję oraz promowało radziecki kolektywizm. To wszystko, by utorować drogę do ewentualnego społeczeństwa komunistycznego, które byłoby bezklasowe i bezpaństwowe.
Marksizm-leninizm jest pustym terminem, zależnym od podejścia i postaw rządzących partii komunistycznych. Jako termin marksizm-leninizm jest mylący, ponieważ Marks i Lenin nigdy nie zachęcali ani nie popierali tworzenia ideologi nazwanych na ich cześć. Termin spopularyzowany po śmierci Lenina przez Stalina zawierał trzy jasne, doktrynalne i zinstytucjonalizowane zasady, które stały się modelem dla późniejszych reżimów typu radzieckiego. Jego globalne wpływy, obejmujące w szczytowym momencie trzecią część światowej populacji, uczyniły go wygodną etykietą dla państw bloku komunistycznego jako określenie ich porządku ideologicznego.
Marksizm-leninizm w systemie edukacji
W ZSRR marksizm-leninizm był obowiązkowo nauczany na wszystkich uczelniachКонохова, Анастасия Сергеевна. Формирование мировоззрения советской молодежи, 1953-1964 гг. (на материалах Ленинграда и Ленинградской области): дисcертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук (07.00.02). Petersburski Uniwersytet Państwowy, 2015.Методика обучения обществознанию: учебник и практикум для вузов / О. Б. Соболева [и др.] ; под редакцией О. Б. Соболевой, Д. В. Кузина. – Москва: Издательство Юрайт, 2020. – 474 с. – (Высшее образование). – , s. 26.Zob. np. 20. wydanie podręcznika dla ostatniej klasy radzieckiej szkoły średniej, techników i zasadniczych szkół zawodowych: Обществоведение: Учебник для выпускного класса сред. школы и сред. спец. учеб. заведений / Шахназаров Г. X., Боборыкин А. Д., Красин Ю. А., Суходеев В. В. – 20-е изд. – М.: Политиздат, 1982. – 320 с., ил.. Jako przedmiot szkolny marksizm-leninizm funkcjonował pod nazwą „społecznoznawstwo”. Indoktrynacja polskich uczniów w kierunku marksizmu-leninizmu była oficjalnie głoszonym zadaniem ideologicznej uniformizacji polskiej szkołyWojciech Siegień. (2016). Naprzód ku przeszłości! Nauczanie historii a zmiany ideologii państwowej w Rosji na początku XXI wieku. Forum Oświatowe, 28 (2), 185–202.. W Polsce lat 60. XX wieku opublikowano dwa wydania podręcznika Podstawy marksizmu-leninizmu.
Zobacz też Instytut Marksizmu-Leninizmu przy KC KPZR
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Marxism-Leninism – definicja na marxists.org Fundamentals of Marxism-Leninism – 3 separate studies on marxists.org Fundamentals of Marxism-Leninism by Kuusinen, O. W. (Otto Wille), ed.
Kategoria:Leninizm Kategoria:Skrajna lewica