Fryderyk V (, ), zw. Zimowym Królem (, ), w pol. lit. Zimowym, a. Reńskim () (ur. 26 sierpnia 1596 w Deinschwang, zm. 29 listopada 1632 w Moguncji) – hrabia-palatyn reński i elektor Rzeszy w latach 1610–1623, król Czech w latach 1619–1620 jako Fryderyk (), z reńskiej linii dynastii Wittelsbachów.
Życiorys Był trzecim dzieckiem i najstarszym z synów Fryderyka IV Sprawiedliwego, hrabiego-palatyna reńskiego, oraz Ludwiki Julianny Orańskiej, córki Wilhelma I Milczącego, księcia Oranii i namiestnika Niderlandów. Miał siedmioro rodzeństwa, siostry Ludwikę Juliannę, Katarzynę Zofię (1595–1626), Elżbietę Karolinę, Annę Eleonorę (1599–1600), oraz braci Ludwika Wilhelma (1600), Maurycego Krystiana (1601–1605) i Ludwika Filipa (1602–1655). Fryderyk narodził się w zamku myśliwskim w Deinschwang niedaleko miasta Neumarkt in der Oberpfalz. Z powodu epidemii dżumy, która objęła Heidelberg, pierwsze dwa lata Fryderyk spędził w Górnym Palatynacie, po czym powrócił na stołeczny dwór. Został ochrzczony w obrządku kalwińskim 6 października 1596 w Ambergu. W 1604 na polecenie matki został paziem dworu w Sedanie u swojego wuja Henryka de La Toura d’Auvergne’a (1555–1623), księcia Bouillon. W tym czasie był częstym gościem dworu króla Francji Henryka IV Wielkiego. W Sedanie odebrał też staranne wykształcenie prowadzone przez tutora, kalwińskiego teologa Daniela Tilenusa (1563–1633).
Wraz ze śmiercią ojca 19 września 1610, objął rządy w Palatynacie Reńskim. Z mocy testamentu hrabiego-palatyna kuratorem 14-letniego Fryderyka został Jan II Młodszy, hrabia-palatyn Dwóch Mostów. Spotkało się to z oporem najstarszego z Wittelsbachów, Wolfganga Wilhelma, . Zgłosił on swoje prawa opieki nad małoletnim Fryderykiem, przysługujące mu zgodnie z postanowieniami Złotej Bulli Karola IV z 1356. Fryderyk V przyjął swojego kuratora w Heidelbergu, odmawiając Wolfgangowi Wilhelmowi wjazdu do Palatynatu. Doprowadziło to do sporu pomiędzy Wittelsbachami, którzy poprosili cesarza Macieja o interwencję. Ten w 1613 uznał 17-letniego Fryderyka za pełnoletniego, jednak zarówno Wolfgang Wilhelm, jak i Jan II zgłaszali swoje pretensje do opieki nad młodocianym palatynem aż do osiągnięcia przez niego 18 roku życia.
Jeszcze w okresie małoletności kontynuował politykę dynastyczną ojca, mającą na celu wzmocnienie kalwińskich książąt Rzeszy i zdominowanie ich przez Wittelsbachów. Starszą z sióstr Ludwikę Juliannę wydał w 1612 za swojego prawnego opiekuna, Jana II Młodszego, umacniając jego pozycję na dworze palatynackim. W 1616 młodszą siostrę Elżbietę Karolinę wydał za mąż za Jerzego Wilhelma Hohenzollerna, następcę tronu Brandenburgii. Zgodnie z wolą ojca, planował wydać siostrę Katarzynę Zofię (1595–1626) za Gustawa II Adolfa, co nie doszło do skutku z racji na sprzeciw Hohenzollernów, również starających się wejść w sojusz ze Szwecją.
Chcąc potwierdzić swoją pełnoletność, planował szybko zawrzeć związek małżeński. Już wiosną 1612 rozpoczął negocjacje z Jakubem I, królem Anglii, w sprawie ożenku z jego najstarszą córką Elżbietą. Poselstwo reńskie pod przewodnictwem ochmistrza Hansa Meinharda von Schönberga (1582–1616) trafiło na podatny grunt, gdyż król angielski odstąpił od wcześniejszych planów mariażu z królem Francji Ludwikiem XIII. Obawa o zachwianie równowagi religijnej w Europie została odsunięta, a palatynackie ambicje wzmocnienia pozycji domu reńskiego wśród protestanckich władców ostatecznie potwierdzone umową przedmałżeńską zawartą 26 maja 1612 z Anną duńską, królową Anglii. Fryderyk V udał się do swojej narzeczonej, którą spotkał po raz pierwszy w Londynie 16 października tego samego roku. W styczniu następnego roku para zawarła oficjalne zaręczyny. Jako narzeczony księżniczki królewskiej Fryderyk został odznaczony Orderem Podwiązki, po czym 14 lutego 1613 w pałacu Whitehall para zawarła związek małżeński. W 1612–1615 doprowadził do przebudowy rodowej siedziby, zamku w Heidelbergu, co było jednym z warunków umowy małżeńskiej.
W 1613 przystąpił do Unii Protestanckiej. Jednak wzmożona praca dyplomatyczna doprowadziła do pogorszenia się zdrowia Fryderyka V, stawał się melancholijny i nastrojowo zmienny, co biografowie określają jako zapadnięcie na depresję. W związku z tym większość obowiązków związanych z polityką zagraniczną przekazał kanclerzowi Krystianowi I (1568–1630), księciu Anhaltu-Bernburga.
Rodzina 14 lutego 1613 w Londynie ożenił się z Elżbietą Stuart, córką Jakuba I, króla Anglii, Szkocji i Irlandii oraz Anny Oldenburskiej, królewny Danii i Norwegii. Małżeństwo doczekało się trzynaściorga dzieci:
Henryk Fryderyk (1614–1629) Karol Ludwik (1617–1680), elektor-palatyn reński, ⚭ 1. Karolina Heska (1627–1686), córka Wilhelma V Stałego (1602–1637), landgrafa Hesji-Kassel, i Amelii Elżbiety Hanau-Münzenberg (1602–1651), 2. Maria Ludwika von Degenfeld (1634–1677), córka barona Christopha Martina (1599–1653) i Marii Anny von Adelmannsfelden (1610–1651), 3. Elżbieta Hollander von Bernau Elżbieta (1618–1680), ksieni w Herford Rupert (1619–1682) ⚭ Frances Bard (1646–1708), córka Henry'ego (1616–1656) i Anne Gardiner (1630–1668) Maurycy (1620–1652) Ludwika Hollandyna (1622–1709), ksieni w Maubuisson Ludwik (1624–1625) Edward (1625–1663) Henryka Maria (1626–1651) ⚭ Zygmunt Rakoczy (1622–1652), syn Jerzego I (1593–1648), księcia Siedmiogrodu, i Zuzanny Lorántffy (1602–1660) Jan Filip Fryderyk (1627–1650) Karolina (1628–1631) Zofia Dorota (1630–1714) ⚭ Ernest August (1629–1698), elektor Hanoweru, syn Jerzego (1582–1641), księcia Brunszwiku-Lüneburga, i Anny Eleonory Heskiej (1601–1659) Gustaw Adolf (1632–1641)
Przodkowie Prapradziadkowieelektor reński Jan II
(1492–1557)
∞1508
Beatrycze badeńska
(1492–1535)Kazimierz Hohenzollern,
margrabia Bayeruth
(1481–1515)
∞1518
Zuzanna Wittelsbach
(1502–1543)landgraf Hesji
Wilhelm II Średni
(1469–1509)
∞1500
Anna meklemburska
(1485–1525)margrabia Miśni
Jerzy Brodaty
(1471–1539)
∞1496
Barbara Jagiellonka
(1478–1534)hr. Nassau
Jan V
(1455–1516)
∞1482
Elżbieta heska
(1466–1523)hr. Stolbergu Bodo III Błogi
(1467−1538)
∞1500
Anna von Epstein
(1481–1538)Ludwik, ks. La Roche (1473–1531)
∞1504
Ludwika, ks. Montpensier
(1482–1561)Jean de Longwy (1480–1520)
∞1509
Joanna d'Angoulême
(1494–1538)Pradziadkowieelektor reński Fryderyk III
(1515–1576)
∞1537
Maria Hohenzollernówna
(1519–1567)landgraf Hesji Filip Wielkoduszny
(1504–1567)
∞1748
Krystyna saska
(1505–1549)hr. Nassau Wilhelm Bogaty
(1487–1559)
∞ 1531
Julianna van Stolberg
(1506–1580)Ludwik, ks. Montpensier (1513–1582)
∞ 1538
Jakobina de Longwy
(1520–1561)Dziadkowieelektor reński Ludwik VI
(1539–1583)
∞1560
Elżbieta heska
(1539–1582)Stadhouder Niderlandów Wilhelm I Milczący
(1533–1584)
∞1575
Karolina Burbon
(1546–1582)Rodziceelektor reński Fryderyk IV Sprawiedliwy
(1574–1610)
∞1593
Ludwika Julianna orańska
(1576–1644)Fryderyk V Zimowy (1596–1632), kr. Czech, elektor reński
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Wittelsbachowie Kategoria:Władcy Palatynatu Kategoria:Władcy Czech Kategoria:Wikariusze Świętego Cesarstwa Rzymskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Podwiązki Kategoria:Ludzie związani z Bouillon Kategoria:Ludzie związani z Londynem Kategoria:Ludzie związani z Moguncją Kategoria:Ludzie związani z Paryżem Kategoria:Urodzeni w 1596 Kategoria:Zmarli w 1632