Edward Dwurnik (ur. 19 kwietnia 1943 w Radzyminie, zm. 28 października 2018 w Warszawie) – polski artysta współczesny. Jedna z najbardziej rozpoznawalnych i charakterystycznych postaci polskiej sztuki powojennej. Zajmował się malarstwem, rysunkiem, grafiką oraz rzeźbą.
Życiorys Edward Dwurnik urodził się 19 kwietnia 1943 w Radzyminie pod Warszawą. Ojciec Władysław był właścicielem warsztatu galanterii metalowej, zaś matka artysty Władysława (z domu Kaszuba) zajmowała się obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a w czasie wolnym zajmowała się hafciarstwem. W domu poza Edwardem było troje dzieci: Elżbieta (ur. 1939), Zofia (ur. 1947) oraz najmłodszy Józef (ur. 1949)Edward Dwurnik. Od grudnia do czerwca, red. M. Sitkowska, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Bydgoszcz 1997, s. 150.
W 1958 Edward Dwurnik rozpoczął edukację w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych przy ulicy Łazienkowskiej w Warszawie, gdzie obecnie mieści się siedziba Muzeum Paderewskiego. W 1961 został z niej relegowany z powodu, jak sam przyznał, „bijatyki i palenia papierosów". Kontynuował naukę w Państwowym Liceum Ogólnokształcącym dla Pracujących w Otwocku, gdzie 8 czerwca 1963 roku zdał maturę. W tym czasie, oprócz pracy w warsztacie ojca, Dwurnik doskonalił swoje umiejętności artystyczne poprzez udział w zajęciach plastycznych w Młodzieżowym Domu Kultury oraz uczestnictwo w prywatnych lekcjach malarstwa prowadzonych przez Czesława Wdowiszewskiego i jego żonę Ninę.
W 1963 rozpoczął naukę na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W latach 1966–1967 studiował na Wydziale Rzeźby, gdzie poznał Teresę Gierzyńską, swoją późniejszą partnerkę. Po siedmiu latach, w 1970, ukończył studia, otrzymując absolutorium w pracowni malarstwa profesora Eugeniusza Eibischa. Na pracę dyplomową Edwarda Dwurnika składała się seria obrazów „Dyplom” (1969–1970) oraz rozprawa seminaryjna „Rozumienie dzieła sztuki”, którą napisał pod okiem profesora Ksawerego PiwockiegoKuryłek D., Biografia artystyczna Edwarda Dwurnika, [w:] Edward Dwurnik. Obłęd / Madness, katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2013, s. 183. Twórczość mały|256x256px|Obraz Edwarda Dwurnika, "1 maj 1986 (Radiacja)", cykl "Robotnicy", 276 cm x 451 cm, olej na płótnie, czerwiec 1986Twórczość Dwurnika podzielona jest na rozbudowane serie malarskie, niektóre z nich przeplatające się i tworzone równolegle na przestrzeni lat. Był artystą niezwykle płodnym: w trakcie swojej wieloletniej kariery artystycznej stworzył ponad osiem tysięcy obrazów na płótnie oraz ponad dwadzieścia tysięcy prac na papierze, każdą z nich skrupulatnie opisując i dokumentując w prowadzonym przez siebie rejestrzeEdward Dwurnik - biografia, dostęp: 10.06.2025.
W 1965 po raz pierwszy zetknął się z twórczością artysty samouka Nikifora Krynickiego, pod którego wypływem ukształtował swój styl artystyczny, charakteryzujący się syntetycznym konturowym rysunkiem oraz narracyjnością. Od tego momentu, twórczość Dwurnika nabrała nowego impulsu, a „Rysunek nr 1”, powstały po tym wydarzeniu i datowany na 13 czerwca 1965, zapoczątkował zapis jego pozaakademickiego dorobku. W wywiadzie z 1996 Dwurnik wspominał wystawę Krynickiego jako fundamentalną dla swojego rozwoju artystycznego: „Był moim największym mistrzem, właściwie jedynym. Nigdy nie przeżyłem większych emocji od tych, które wzbudziły we mnie jego obrazy oglądane na żywo”O Nikiforze (z Edwardem Dwurnikiem), „Odra” 1996 nr 4. W tym samym roku artysta podjął pracę nad cyklem „Podróże autostopem”, będącym najstarszą i najobszerniejszą serią w jego dorobku. Według katalogu prac artystyKatalog prac Edwarda Dwurnika prowadzonego online przez Fundację Edwarda Dwurnika cykl ten zawiera ponad dwa i pół tysiąca pracFundacja Edwarda Dwurnika. Tematem przedstawień był miejski pejzaż malowany z perspektywy lotu ptaka, z charakterystycznym nagromadzeniem motywów: ludzi oraz elementów architektonicznych. Zainspirowany malarstwem Krynickiego, artysta przejął, a następnie udoskonalił metodę oddawania wedut, opartą na uproszczonym rysunku oraz zastosowaniu plamy barwnej otoczonej ciemnym konturem. W pierwszych pracach z cyklu można zauważyć wyraźne podobieństwa stylistyczne względem kompozycji Nikifora. W kolejnych latach, Dwurnik stopniowo dodawał kolejne komponenty, nadając zabudowie trójwymiarowość oraz wprowadził repertuar motywów, który nie występował w twórczości rysownika z Krynicy. W latach 90., w ramach cyklu powstały także dwie nieoficjalne pod-serie: „Miasta diagonalne” i „Niebieskie miasta”Cykl: Podróże autostopem, dostęp: 10.06.2025. Cykl „Podróże autostopem” jest opatrzony numerem dziewiątym i nie należą do niego przedstawienia Warszawy, której krajobrazom artysta poświęcił oddzielny cykl o numerze jedenastym zatytułowany „Warszawa”.
Pierwsza solowa wystawa Edwarda Dwurnika odbyła się w Galerii Współczesnej w Warszawie w 1971. Zaprezentował wówczas obrazy z cyklów: „Dyplom” (1969–1970), „Gipsowy plener” (1970–1971), „Droga” (1970–1971), „Różne błękity” (1971) oraz rysunki z serii „Namiętności” (1969)Edward Dwurnik. Od grudnia do czerwca, red. M. Sitkowska, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Bydgoszcz 1997, s. 157. Dwurnik był już w pełni ukształtowanym artystą, którego doceniono za „buntowniczą postawę”Krauze W., „Życie Warszawy” 1971 nr 251 oraz „wnioski wyciągnięte z najrozmaitszych nurtów młodzieżowej antysztuki”Skrodzki W., „Współczesność” 1971 nr 23. W 1967, podczas swojej pierwszej podróży zagranicznej do Paryża zetknął się z twórczością Bernarda Buffeta, która w znaczący sposób wpłynęła na ekspresyjny styl jego malowaniaDeptuła N., Do czego Polakom potrzebny jest Edward Dwurnik, [w:] Edward Dwurnik Malarstwo. Próba retrospektywy, katalog wystawy, Galeria Sztuki Współczesnej Zachęta, Warszawa 2001, s. 20.thumb|250px|Obraz Edwarda Dwurnika „Wawel”, nr inw. 9216. Dar malarza dla Zamku Królewskiego na Wawelu w roku 2010W 1972 rozpoczął tworzenie cyklu „Sportowcy”, którego premierowy pokaz miał miejsce w krakowskiej Galerii Arkady w 1974. Nazwa serii nawiązywała do powszechnie palonych w okresie komunizmu papierosów marki „Sport”. W swoich pracach artysta skupił się na ukazywaniu przeciętnych ludzi oraz ich zwyczajnych problemów, które były charakterystyczne dla życia w Polsce Ludowej. Seria ta jest uznawana za jedno z najcenniejszych dzieł dokumentujących codzienność PRL-u. W ciągu prawie dwudziestu lat pracy nad tym cyklem, Edward Dwurnik stworzył dwieście siedemdziesiąt cztery płótna.
W latach 1975–1991 artysta pracował nad serią malarską zatytułowaną „Robotnicy”. Lata 80. były dla niego czasem burzliwym, a wydarzenia polityczne w kraju miały istotny wpływ na tematykę jego malarstwa. Przełomowe wydarzenia - strajki robotnicze, narodziny ruchu „Solidarność”, rzeczywistość stanu wojennego, a także pierwsze wolne wybory i zmiana systemu - zaowocowały stworzeniem przez artystę serii dwustu sześćdziesięciu obrazów, a także kilku setek rysunków, kolaży i grafik. Płótna z cyklu „Robotnicy” namalowani są dynamicznymi pociągnięciami pędzla i utrzymane w ciemnej tonacji. W 1972 roku zaangażował się w działalność ruchu artystycznego „O poprawę”. Był jego członkiem do roku 1977Edward Dwurnik. Robotnicy, red. P. Dwurnik, Fundacja Edwarda Dwurnika, Warszawa, 2023, s. 76.
W 1981, w ramach serii malarskiej „Warszawa”, Edward Dwurnik zawarł proroczą wizję stanu wojennego, który został ogłoszony 13 grudnia tego samego roku. W zimowej scenerii stolicy artysta umieścił wrony na śniegu, zasieki z drutu kolczastego oraz czołgi na pustych ulicach, co stanowiło wyrazistą metaforę nadchodzących wydarzeń.
Mimo zawirowań politycznych w kraju, przełom lat 70. i 80. był dla Edwarda Dwurnika okresem licznych sukcesów zarówno w dziedzinie zawodowej, jak i osobistej. W 1978 odbyła się jego pierwsza indywidualna wystawa za granicą, prezentowana w galerii Georga van Almsick w Gronau-EpeEdward Dwurnik. Od grudnia do czerwca, red. M. Sitkowska, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Bydgoszcz 1997, s. 170. Rok później, na świat przyszła córka artysty, Apolonia Dwurnik. W tym samym czasie rozpoczął pracę nad cyklem „Krzyż” (1979–1991), który eksplorował ikonografię ukrzyżowania. W 1982, jako jedyny Polak, wziął udział w prestiżowej wystawie „documenta 7” w Kassel, gdzie miał okazję poznać słynnego niemieckiego artystę Josepha BeuysaKuryłek D., Biografia artystyczna Edwarda Dwurnika, [w:] Edward Dwurnik. Obłęd / Madness, katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2013, s. 187. Pięć lat później, w 1987 odbyła się pierwsza muzealna ekspozycja prac Dwurnika w Muzeum Narodowym we WrocławiuKuryłek D., Biografia artystyczna Edwarda Dwurnika, [w:] Edward Dwurnik. Obłęd / Madness, katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2013, s. 188.
Początek lat 90. wyznaczają zaangażowane politycznie cykle malarskie, takie jak „Droga na wschód” (1989–1991) poświęcony ofiarom reżimu stalinowskiego oraz „Od grudnia do czerwca” (1990–1993) będący hołdem dla dziewięćdziesięciu sześciu osób zamordowanych podczas stanu wojennego wymienionych w raporcie Sejmowej Komisji Nadzwyczajnej do Zbadania Działalności MSW. W latach 1991–1994 pracował nad serią „Niech żyje wojna!”, która komentowała i krytykowała tragiczne wydarzenia w byłej Jugosławii. W tym samym czasie powstały zainspirowane widokami morza płótna z cyklu „Błękitny” (1992–2018) oraz pełne poczucia humoru obrazy z cyklu „Wyliczanka” (1996–1999)Prace na płótnie, dostęp: 10.06.2025.
W latach 2000–2018 w ramach serii „XXV” tworzył abstrakcyjne obrazy utrzymane w estetyce action painting, których prezentacja zatytułowana „Edward Dwurnik. Thanks Jackson”, odbyła się 2005 w krakowskiej Galerii Bunkier Sztuki. W tym samym czasie powstały również wielkoformatowe obrazy wchodzące w dialog z twórczością Jana Matejki, czego przykładem jest „Bitwa pod Grunwaldem” z 2010 namalowana w 600-lecie historycznego zwycięstwa"Bitwa pod Grunwaldem" Edwarda Dwurnika , dostęp: 10.06.2025.
Od 2019 roku Edward Dwurnik jest reprezentowany na rynku sztuki przez Galerię Raster w Warszawie.
Życie prywatne W 1968 wziął ślub z fotografką Teresą GierzyńskąEdward Dwurnik. Od grudnia do czerwca, red. M. Sitkowska, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Bydgoszcz 1997, s. 154, z którą pozostawał w związku do 2003Zofia Krawiec: Miłosny performans, Tarnów 2016, s.94. Ich córka, Pola (Apolonia) Dwurnik, urodziła się w 1979Edward Dwurnik. Od grudnia do czerwca, red. M. Sitkowska, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Bydgoszcz 1997, s. 171 i zajmuje się malarstwem i grafiką. Od 1983 mieszkali na warszawskiej SadybieEdward Dwurnik. Od grudnia do czerwca, red. M. Sitkowska, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Bydgoszcz 1997, s. 181, gdzie obecnie znajduje się siedziba Fundacji Edwarda Dwurnika prowadzona przez rodzinę artystyOtwarcie siedziby Fundacji Edwarda Dwurnika, dostęp: 10.06.2025. Wybrane wystawy indywidualneWystawy indywidualne 1965 Edward Dwurnik. Malarstwo, lokal NOT, Kielce 1971 Edward Dwurnik. Obrazy i rysunki, Galeria Współczesna, Warszawa 1977 Edward Dwurnik. Wystawa malarstwa, Galeria Kordegarda, Warszawa 1978 Edward Dwurnik. Malarstwo, Ośrodek Propagandy Sztuki, Łódź 1985 Edward Dwurnik. Schilderijen, tekeningen en beelden, Stedelijk Van Abbemuseum, EindhovenEdward Dwurnik. Obrazy, rysunki i rzeźby. Stedelijk Van Abbemuseum, Eindhoven 1985 1985 Edward Dwurnik. Paintings from 1980-1984, Asperger&Bischoff Gallery Inc., Chicago 1986 Edward Dwurnik. Zeichnungen, Kunstverein 1987 Edward Dwurnik, Benjamin Rhodes Gallery, Londyn 1988 Dwurnik. Malarstwo, BWA, Olsztyn