Jakub Wajda (ur. 27 lipca 1900 w Szarowie, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys Syn Kazimierza i Anny z Lisowskich urodzony 27 lipca 1900 w Szarowie.
Członek Związku Strzeleckiego, żołnierz Polskiego Korpusu Posiłkowego. W wieku 16 lat zaciągnął się do Legionów, w lutym 1918 jako żołnierz 2 pułku piechoty, internowany w Huszt, a następnie wcielony do armii austriackiej. Zdezerterował i zgłosił się do 4 pułku piechoty Legionów. Brał udział w odsieczy Lwowa. Na froncie walczył do kwietnia 1919, następnie skierowany do batalionu zapasowego 4 pp Leg. Po zakończeniu wojny od kwietnia do czerwca 1921 oddelegowany jako oficer prowiantowy wojsk powstańczych na Górny Śląsk.
W 1923 zdał maturę i został mianowany podporucznikiem. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1921 i 79. lokatą w korpusie oficerów rezerwy administracji, grupa gospodarcza. W tym czasie jako oficer rezerwy zatrzymany w służbie czynnej pełnił ją w Komisji Gospodarczej dla Zastępstw Rachunkowych Dowództwa Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu. Jego oddziałem macierzystym był Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr X w Przemyślu. W 1925 był przydzielony do 41 pułku piechoty w Suwałkach, a jego oddziałem macierzystym był wówczas 10 Oddział Służby Intendentury. Z dniem 15 września 1925 został przeniesiony służbowo na X Kurs doszkolenia młodszych oficerów piechoty w Chełmnie. 4 marca 1928 został przemianowany z dniem 1 stycznia 1928 na oficera zawodowego w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1921 i 83,5 lokatą w korpusie oficerów administracji (grupa gospodarcza). W lipcu 1928, w tym samym stopniu i starszeństwie, został przeniesiony do korpusu oficerów piechoty z lokatą 163,5 i wcielony do 41 pułku piechoty. Z dniem 7 stycznia 1930 został przydzielony na ośmiomiesięczny kurs dowódców plutonów artylerii piechoty w Szkole Strzelania Artylerii w Toruniu. 29 kwietnia 1933 został mianowany kapitanem ze starszeństwem z 1 stycznia 1933 i 77. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 23 marca 1934 został przeniesiony do 72 pułku piechoty w Radomiu na stanowisko dowódcy kompanii.
W kampanii wrześniowej walczył na stanowisku I adiutanta 72 pułku piechoty. W nieznanych okolicznościach, po agresji ZSRR na Polskę, dostał się do niewoli sowieckiej i został osadzony w Obozie NKWD w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie i pogrzebany w bezimiennej mogile zbiorowej w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na tzw. liście Gajdideja pod pozycją 453. Grób symboliczny znajduje się na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie (sektor SC3, rząd 8, nr grobu 18).
Był żonaty z Anielą z Białowąsów (1901–1950), nauczycielką, z którą miał dwóch synów: Andrzeja (1926–2016), reżysera, i Leszka (1927–2015), scenografa. mały|Grób symboliczny Jakuba Wajdy na Cmentarzu Salwatorskim. Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Millitari nr 14254 – 29 września 1939 „za wykazane męstwo i poświęcenie z narażeniem życia” Srebrny Krzyż Zasługi – 19 marca 1937 „za zasługi w służbie wojskowej”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Brązowy Medal za Długoletnią Służbę Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych 2 marca 1936 i 20 grudnia 1937 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia „z powodu braku pracy niepodległościowej”.
Upamiętnienia 5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majoraDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Przy Publicznym Gimnazjum im. ks. Zdzisława Jastrzębiec Peszkowskiego w Belsku Dużym w dniu 15 kwietnia 2010 r., z okazji 70. rocznicy zbrodni katyńskiej, posadzono 6 Dębów Pamięci upamiętniających ofiary zbrodni, pochodzące z okolicznych regionów, wśród nich kpt. Jakuba Wajdę. W Radomiu na dawnym domu oficerskim, mieszczącym się przy ul. Malczewskiego, dnia 14 października 2011 r. odsłonięto pamiątkową tablicę, poświęconą kpt. Jakubowi Wajdzie. Odsłonięcia dokonali jego synowie Andrzej i Leszek.
Jakubowi Wajdzie został poświęcony jeden z odcinków filmowego cyklu dokumentalnego pt. Epitafia katyńskie (2010).
Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Internowani w Huszt Kategoria:Kapitanowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Więźniów Ideowych Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 41 Suwalskiego Pułku Piechoty Kategoria:Oficerowie 72 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Oficerowie II Rzeczypospolitej w powstaniach śląskich Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Charkowie Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu na Piatichatkach w Charkowie Kategoria:Pochowani symbolicznie na cmentarzu Salwatorskim w Krakowie Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy III powstania śląskiego Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze 2 Pułku Piechoty Legionów Polskich (1914–1918) Kategoria:Żołnierze Polskiego Korpusu Posiłkowego